1983 jyldyń 26 shildesinde Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń (GFR) Mıýnhen qalasynda jeńil atletıkadan asa iri halyqaralyq týrnır ótti. Sol jarysta 800 metrge júgirgen 22 jastaǵy Chehoslovakııanyń jelaıaǵy, Máskeý Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Iаrmıla Kratohvılova shashasyna shań juqtyrmaı, álemdik rekordty jańartty. Onyń ýaqyty – 1.53,28. Sodan beri tabany kúrekteı 40 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, bul kórsetkishti áli de eshkim jańarta alǵan joq. Bul – jeńil atletıka tarıhynda eń uzaq turǵan rekord.
Kúni keshe ǵana AQSh-tyń Oregon shtatyna qarasty Iýdjın qalasynda jeńil atletıkadan XVIII álem chempıonaty bastaldy. Dúbirli jarys kezinde biz osy sport túrindegi eń uzaq turǵan rekordtarǵa toqtala ketýdi qup kórip otyrmyz. Joǵaryda esimi atalǵan Iаrmıla Kratohvılovadan keıingi oryn Germanııa Demokratııalyq Respýblıkasynyń (GDR) ókili Ýve Hon men KSRO-nyń jelaıaqtar quramasyna tıesili. 1984 jyldyń shilde aıynda Berlınde jalaýy jelbiregen jarysta nemis sportshysy naızany 104 metr 80 santımetrge laqtyrdy. Sol jyldyń tamyzynda Máskeýde uıymdastyrylǵan týrnırde quramynda Nadejda Olızarenko, Lıýbov Gýrına, Lıýdmıla Borısova jáne Irına Podıalovskaıa bar Keńes Odaǵy quramasy 7.50,17 sekýndtyq nátıjemen altynnan alqa taqty. Sodan beri baqandaı 38 jyl ótipti. Biraq olardyń bul kórsetkishin eshkim de buza alar emes.
1985 jyly Kanberrada Álem kýbogy ótip, GDR-diń jeńil atleti Marıta Koh 400 metrlik qashyqtyqty 40,60 sekýndta júgirip ótti. 1986 jyly Noıbrandenbýrgte jergilikti sportshy Iýrgen Shýlttiń laqtyrǵan dıskisi 74,08 metrge jetse, Shtýtgardta KSRO-nyń sańlaǵy Iýrıı Sedyhtyń siltegen balǵasy 86,74 metrge deıin ushty. 1987 jyly Máskeýde Bashqurtstannyń týmasy Natalıa Lısovskaıa ıadro laqtyrýshylar saıysynda 22,63 metrlik mejeni baǵyndyrdy. Bir aıta keterligi, Iýrıı men Natalıa erli-zaıyptylar. Kúıeýi – Monreal men Máskeý Olımpıadalarynyń jeńimpazy, Seýl Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, álemniń bir jáne Eýropanyń úsh dúrkin chempıony. Áıeli – Seýl Olımpıadasynyń jeńimpazy jáne álem chempıony. Al eń keremeti, olardyń ekeýiniń de ǵalamat rekordtary kúni búginge deıin saqtalǵan. Al sol jyldyń tamyz aıynda Bolgarııanyń baǵyna týǵan Stefka Kostadınova 2,09 metrlik bıiktikke sekirdi.
1988 jyly ornatylǵan jeti birdeı rekordtyń áli de murty buzylǵan joq. Ol kórsetkishter amerıkalyq Florens Grıffıt-Djoıner (100 metrge júgirý. 10,49 sekýnd. 200 metrge júgirý. 21,34 sekýnd ) men Jaklın Djoıner-Kersı (jetisaıys. 7291 upaı), keńestik Galına Chıstıakova (uzyndyqqa sekirý. 7,52 metr), germanııalyq Gabrıela Raınsh (dısk laqtyrý. 76,80 metr) pen Petra Felke (naıza laqtyrý. 80,00 metr) jáne 4h400 metrlik estafetalyq saıystaǵy KSRO-nyń áıelder quramasyna tıesili. 1990 jyly Sıetlde ótken Izgi nıet oıyndarynda sporttyq júristi serik etken Nadejda Rıashkınanyń 10 shaqyrymdyq básekede baǵy jandy. Onyń ýaqyty – 41.56,23. 1992 jyly Italııanyń Kýneo qalasyndaǵy dodada jergilikti dúldúl Maýrısıo Damılano 30 shaqyrymdyq qashyqtyqta qarsylas shydatpady. Onyń kórsetkishi – 2:01.44,1. Mine, arada 30 jyldan asa ýaqyt ótse de, osy nátıjelerdi jańartýǵa eshbir atlettiń kúsh-jigeri jeter emes.
Álem chempıonaty tarıhynda molynan oljaǵa kenelgen jeńil atletter kóshin ataǵy jer jarǵan Ýseın Bolt bastap tur. 100, 200 jáne estafetalyq saıystarda synǵa túsken Iаmaıkanyń maqtanyshy 2007 men 2017 jyldar aralyǵynda 11 altyn, 2 kúmis jáne 1 qola medaldy oljalady. Barlyǵy – 13 júlde. «Naızaǵaı» degen janama esimge ıe bolǵan Ýseın 2009 jyly Berlınde ótken álem chempıonatynda 100 metrlik qashyqtyqty 9,58 sekýndta artqa tastap, Jer-jahandaǵy eń jyldam adam atandy. 200 metrlik saıysta ol 19,19 sekýndtyq nátıje kórsetti. 2012 jyly London Olımpıadasynda quramynda Nesta Karter, Maıkl Freıter, Iohan Bleık jáne Ýseın Bolt syndy dúlúlderi bar Iаmaıka quramasy 4h100 metrlik estafetada aldaryna jan salmady. Bul rekordtardyń eshqaısysy da kúni búginge deıin jańarǵan joq. Bolt barlyǵy segiz ret tańdaı qaǵarlyq kórsetkishke qol jetkizdi. Sondaı-aq Karıb teńizinde ornalasqan shaǵyn ǵana aralda týyp-ósken dańqty sportshynyń segiz dúrkin Olımpııa oıyndarynyń jeńimpazy degen ataǵy taǵy bar.
Ekinshi jáne úshinshi oryndar AQSh-tyń qos jelaıaǵy – Karl Lıýıs (8+1+1) pen Maıkl Djonsonǵa (8+0+0) tıesili. Bırmıngemde dúnıege kelgen Karl eń qysqa qashyqtyq pen estafetada dara shyǵyp qana qoımaı, uzyndyqqa sekirýden de barlyq básekelesinen basym tústi. 1983-1997 jyldar aralyǵynda Lıýıstiń aıshyqty ónerine san mıllıon jankúıer qulshyna qol soqty. Dallasta dúnıege kelgen Maıkl 200 jáne 400 metrlik saıystarda top jardy. 4h400 estafetasynda da onyń aldyna eshkim túse alǵan joq. Djonsonnyń jeńisti joly toqsanynshy jyldary bastalsa, ǵasyrlar toǵysynda ol úlken sporttan qol úzdi.
Tórtinshi jáne besinshi oryndardy amerıkalyq Lashon Merrıtt (6+2+0) pen ýkraınalyq Sergeı Býbka (6+0+0) ıelendi. 2005-2021 jyldar aralyǵynda Merrıttiń juldyzy jarqyraı jandy. Portsmýttyń arýy 400 metrge júgirýdiń has sheberi edi. 1983-1996 jyldar aralyǵynda ótken dúnıejúzilik dodalardyń syryqpen sekirýshiler saıysynda Býbka qatarynan alty ret jeńimpaz atanyp, teńdessiz sheberligimen tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyrdy. Sporttyń bul túriniń tarıhynda eshbir atlet 6 metrlik bıiktikke sekire almaǵan. 1985 jyly Parıjdegi jarysta Sergeı sol mejeni baǵyndyrdy. Ýkraınanyń maqtanyshy álemdik rekordty 35 márte jańartty.
Áıelder arasynda álem chempıonatynda jeńip alǵan júldeler sany jaǵynan 35 jastaǵy Ellıson Felıkske teń keler eshkim joq. Jeńisti jolyn 2005 jyly bastaǵan Los-Andjeles qalasynyń týmasy bıylǵy kóktemde úlken sportpen qosh aıtysatynyn jarııa etti. Onyń qorjynynda 9 altyn, 3 kúmis jáne 1 qola medal bar. Barlyǵy – 13 júlde. 200 jáne 400 metrlik qashyqtyqtar Ellısonnyń oń jambasyna keletin.
Ekinshi orynda – Shellı-Enn Freızer-Praıs. Eń qysqa qashyqtyqqa júgiretin ıamaıkalyq sportshy álemdik dodada segiz ret jeńis tuǵyryna kóterildi. Ol júldelerdiń altaýy altyn jáne ekeýi kúmis. 35 jastaǵy Shellı-Enn áli de babynda. Iаmaıkanyń myqtysy Iýdjınde de baq synap jatyr. Úshinshi satyǵa Geıl Dıvers jaıǵasty. 100 metrge kedergimen jáne kedergisiz júgirgen AQSh-tyń ataqty sportshysy atalǵan jarysta 6 altyn men 2 qolany enshiledi. Kezinde dál osy Dıvers bizdiń jelmen jarysqan jelaıaǵymyz, Olımpıada chempıony Olga Shıshıgınanyń basty qarsylastarynyń biri bolǵanyn jankúıerler jaqsy biledi. Sondaı-aq úzdik bestiktiń sanatynda taǵy eki amerıkalyq jelaıaq bar. Olar – Sanıa Rıchard-Ross (5+1+0) pen Djerl Maıls-Klark (4+3+2).
