YNTYMAQTASTYQ О́NEGESINIŃ О́MIRShEŃDIGI

Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov 21 mamyrda Sankt-Peterbýrg qalasyna keldi. Munda Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyqqa múshe elder (EýrAzEQ) Memleketaralyq keńesiniń Úkimet basshylary deńgeıindegi jáne Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe (TMD) elder Úkimet basshylary keńesiniń otyrystary bolyp ótti. Sońǵy jyldary Reseıdiń soltústik astanasy – Sankt-Peterbýrg qalasynda EýrAzEQ-qa múshe elder úkimet basshy­lary keńesiniń otyrysy osymen qatarynan ekinshi ret ótip otyr. 2009 jyly jeltoqsanda bolǵan Úkimet basshylar keńe­siniń 25-shi otyrysyna qa­ty­syp, onda ke­shegi keńestik ke­ńistikten shyq­qan elder ara­syndaǵy ın­te­grasııalaný úr­di­siniń eń jo­ǵa­ry satysy – úsh memleket ara­­syndaǵy Keden odaǵyn qurý máselesin, son­daı-aq Qazaqstan Premer-Mı­nıstri Kárim Má­simovtiń bastamasymen EýrAzEQ aıma­ǵynda azyq-túlik qaýipsizdi­gin qamtamasyz etý jóninde ma­ńyz­dy máseleler qaralǵanyn tilge tıek etken bolatynbyz. Álem tanyǵan reformator, Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev TMD memleketteri arasynda ekonomıkalyq ınte­gra­sııany nyǵaıtý ıdeıasyn sonaý keńestik ımperııa ydy­raǵan alǵashqy kezeńnen kún tártibine jalyqpaı usynyp, ómirsheń bastamalaryn júıeli túrde júzege asyryp keledi. Al­ǵash ret Nursultan Nazar­baev 1994 jyly Máskeý mem­le­kettik ýnıversıtetiniń pro­fessorlary aldynda sóılegen sózinde TMD-ǵa múshe elder arasynda ekono­mı­kalyq baı­la­nysty odan ári nyǵaıtý maq­satynda Eýrazııa­lyq eko­no­mıkalyq odaq qurý jóninde másele kóterdi. Sóı­tip, 2000 jyldyń qazan aıynda Asta­na qalasynda Belarýs, Qa­zaq­­stan, Qyrǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan respýblı­ka­lary­nyń prezıdentteri EýrAzEQ qurý jónindegi shartqa qol qoıdy. EýrAzEQ sodan bergi ótken jyldar ishinde óziniń ómir­sheń­digin dáleldep, halyq­ara­lyq sahnadaǵy sarabdal saıa­satshy, zamanaýı reformator Nursul­tan Nazarbaevtyń “eko­nomı­ka­lyq damý jolynda ıntegra­sııa­lanýdan basqa bala­ma joq” de­gen qaǵıdasyn pash etip keledi. Jahandyq daǵda­rys­tan álemniń damyǵan eko­nomıkalary reses­sııaǵa ushy­rap jatqan kezde, 2008 jyl­dyń jeltoqsanynda Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń bas­tamasymen Býrabaıda Ar­me­nııa, Qazaqstan, Qyrǵyz­stan, Reseı jáne Tájikstan pre­­zı­dentteriniń beıresmı kez­desýi ótip, onda EýrAzEQ-tyń 10 mıllıard dollar mólshe­rin­degi Daǵdaryspen kúres qoryn, so­ny­men birge Joǵary tehno­lo­gııalar ortalyǵyn qurý jó­nin­degi kelisimge qol jetkizgen bolatyn. Dańdarystan keıingi qazirgi EýrAzEQ-qa múshe mem­leketterdiń ekonomıkalyq damý deńgeıi kórsetip otyr­ǵa­nyn­daı, ótken basqasýlarda qabyldanǵan osy sharalar daǵ­d­arys daýy­ly­nan shaıqalǵan elderge tyǵy­ryqty sátte demeý bolǵany da aqıqat. Iá, qudiretti ýaqyt suń­ǵyla saıasatker, daryndy tulǵa Nur­sultan Nazarbaevtyń bú­gingi HHI ǵasyr tolqynynda tórtkúl dúnıe jahandaný úrdi­sine engen shaqta, TMD keńis­tiginde de tyǵyz ıntegra­sııa­laný­dan eshkim de utpasa, utyl­maıtyndyǵyn dá­leldegen ıdeıa­synyń balama­syz ekendi­gin kórsetti. Oǵan 2003 jyly jeltoqsan aıynda EýrAzEQ-tyń Birikken Ulttar Uıymy tarapynan baqylaýshy márte­besin alýy dálel bol­ǵan­daı. So­nymen birge osy qoǵam­das­tyq aıasynda bıylǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap úsh mem­leket sheńberinde ıntegrasııa­lanýdyń jańa satysy – Ke­den odaǵynyń jumys istep tur­ǵan­dyǵyn da atap aıtýǵa bolady. Sóıtip, osy qoǵamdastyqqa múshe elder úkimet basshylary Neva jaǵalaýyndaǵy kóne qala­da taǵy da basqosty. Aldy­men jańa ıntegrasııalyq qurylym – Keden odaǵyna múshe elder úkimetteri basshy­larynyń kez­desýi boldy. Ke­den odaǵyna múshe memleket­ter­diń úkimet bas­shylary oty­rysyn Reseı Federasııasy Úkimetiniń Tór­aǵa­sy Vladımır Pýtın ashty. EýrAzEQ aıasyn­da ıntegrasııa­laný­dyń eń jo­ǵarǵy satysy – Keden odaǵy sátti bastaý aldy. Biz qazir Ke­den odaǵynyń ke­den­dik ta­rıf­terin sáıkesten­di­retin alǵash­qy kezeńdi bastan ótkerip ja­tyrmyz. Al 1 shilde­den bastap táýelsiz úsh memle­kettiń halqy biryńǵaı keden­dik keńistikte ómir súretin ekinshi kezeńge aıaq basatyn bolamyz, dedi óz sózinde Reseı Úkimetiniń bas­shy­sy. Oǵan deıin úsh mem­lekettiń kedendik tarıfterin sáıkestendiretin 18 iri jobany júzege asyrý qajet. Qazirgi kúnge deıin Keden oda­ǵy ko­mıs­sııasy bul elderdiń biryń­ǵaı kedendik keńistikte ómir súrýine múmkindik beretin segiz iri jobalardy retke keltirgen. Keden odaǵy memleketteri úkimet basshylarynyń otyry­synda sóılegen sózinde Qazaq­stan Úkimetiniń basshysy úsh el arasyndaǵy jańa ıntegra­sııa­lyq qurylymnyń kin­árat­syz jumys istep ketýine tabı­ǵat­tyń ózi qoldaý kórsetip turǵandyǵyn tilge tıek etti. Búgin Sankt-Pe­terbýrgtiń aýa raıy mamyra­jaı­­lyq tanytyp, jaıdary jaz­daı maýjyrap tur. Bul Ke­den oda­ǵyna kirik­ken elder bo­la­shaǵynda da daǵ­darystan keıin­gi gúldený dáýiri bastala­tyn­dyǵyn tanyt­qan­daı. Keshe men Máskeý qala­syn­daǵy “Sber­banktiń” “Bo­la­shaq ofısi” ata­­latyn meken-jaıyn­da bol­dym. Bul ǵıma­ratta qoldanylǵan jańa teh­­no­logııa búgingi zaman­nyń eń ozyq úlgisi ekendigi daý­syz, dedi Ká­rim Másimov. Odan ári ol óz sózinde Keden odaǵy ju­mys isteı bastaǵan tórt aıdyń ishinde Qazaqstan men Bela­rýs memleketteri arasynda saýda aınalymynyń ótken jyl­dyń sáıkes merzimimen salys­tyrǵanda 50 paıyzǵa artqan­dyǵyn atap kórsetti. Odan keıin Keden odaǵyna kiretin úsh mem­lekettiń úkimet basshylary 1 shildeden bastap kúshine kiretin biryńǵaı ke­den­dik keńistikti qalyptastyrý máse­leleri boı­yn­sha birqatar mańyzdy qujat­tarǵa qol qoıdy. Sodan keıin EýrAzEQ-qa múshe elder úkimetteri basshy­larynyń shaǵyn jáne keńeı­tilgen otyrys­tary bolyp ótti. Úkimet bas­shy­larynyń keńeıtilgen otyrysyna Qazaq­stan Respýblıkasynyń Pre­mer-Mınıstri Kárim Mási­mov tóraǵalyq etti. Alǵash sóz alǵan Be­larýs Premer-mı­nıstri S.Sı­dorskıı EýrAzEQ-tyń osydan burynǵy oty­rysynan bergi ju­mysyn syn tezine aldy. Onyń aı­týynsha, ótken otyrys­ta qabyl­dan­ǵan 36 máseleniń osy ýaqytqa deıin bar bolǵany jeteýi ǵana oryn­dalǵan. 21 má­sele boı­yn­sha sheshim qabyldaý merzimi ótken jyldyń jeltoq­san aıyn­da ótip ketken. Son­dyq­tan, ol otyrys­tardyń kún tártibine engizilgen máselelerdiń oryndalýyna baqy­laýdy kú­sheı­tý qajet ekendigin erekshe atap kórsetti. Sodan keıin sóı­legen Tájikstan úkimetiniń bas­shysy A.Akılov EýrAzEQ aıa­synda qurylǵan Daǵdaryspen kú­res qorynyń ekonomıkalyq kúr­deli kezeńde eline kórsetken ıgilikti yqpalyna toqtaldy. So­ny­men qatar, ol bıylǵy kók­temde bolǵan tabıǵat apatynan orasan zor shyǵyn shekken Tájikstanǵa gýmanıtarlyq kó­mek kórsetip, týysqandyq qo­lyn sozǵan Qazaq­stan jáne Belarýs elderine shy­naıy alǵys sezimin bildirdi. Oty­rysta óz kezekterinde sóz alǵan Qa­zaqstan jáne Reseı úkimet­teriniń basshylary daǵdarystan keıingi damý úrdisine toqtaldy. Reseı ekonomıkasy daǵdarystan keıingi ońalý kezeńin bastan keshirip otyrsa, Qazaqstan bıyl­ǵy birinshi toqsan qory­tyndysy boıynsha IJО́-niń 7,6 paıyz ósi­mine qol jetkizip, qarqyndy damý jolyna túsken. Sonymen birge Vladımır Pýtın bıylǵy jyldyń alǵashqy toq­sanynda Reseıde máshıne shy­ǵarý 54 paıyzǵa artyp otyrǵan­dyǵyn, tipti avtokólik zaýyt­­ta­rynyń túsip jatqan sura­nysty qanaǵattandyrýǵa múmkin­digi bolmaı jatqandyǵyn atap kórsetti. Osy jolǵy otyrystyń bir ereksheligi, EýrAzEQ-qa múshe elder úkimetteri basshy­lary­nyń otyrysyna uzaq úzilisten keıin Ýkraına úkimetiniń basshysy N.Azarov baqylaýshy retinde qatysty. Sol sııaqty Armenııa jáne Moldova res­pýblı­ka­larynyń úkimet bas­shylary T.Sarkısıan men V.Fılat ta baqylaýshy retinde qatysty. Úkimet basshylary­nyń keńeı­til­gen otyrysy EýrAzEQ-tyń bas hatshysy Taıyr Mansu­rovtyń atqaryl­ǵan jumys jónin­degi esebin de tyńdady. Otyrys qorytyn­dysynda kún tártibine engizil­gen jıyrmaǵa jýyq másele jan-jaqty tal­qylanyp, qa­byl­dandy. Budan keıin Qazaqstan Úki­metiniń basshysy TMD-ǵa múshe elder Úkimet basshylary keńe­siniń kezekti otyrysynyń jumysyna qatysty. Otyrys barysynda TMD aýmaǵynda daǵ­darystan keıingi ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń bolashaǵy talqylandy. Sonymen birge EýrAzEQ sheńberinde ómirge kelgen Keden odaǵynyń táji­rıbesi jan-jaqty tilge tıek etildi. Dostastyqqa múshe mem­leketterdiń úkimet basshylary kún tártibine engizilgen birqatar máseleler boıynsha naqty sheshimder qabyl­dady. Sankt-Peterbýrg qalasynda ótken aýqymdy basqosýlardan keıin baspasóz máslıhaty uıym­das­ty­ryldy. Onda úkimet bas­shy­lary BAQ ókilderin tolǵandyrǵan suraqtarǵa jaýap berdi. Jylqybaı JAǴYPARULY – Sankt-Peterbýrgten.