Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Sony jobalar sıremese deısiń
О́zderińiz biletindeı, arnaıy ekonomıkalyq aımaq degenimiz – básekege qabiletti óndirister qurý maqsatynda otandyq jáne sheteldik ınvestısııalardy, tehnologııalardy, quzyretterdi tartý úshin jasaqtalǵan daıyn óndiristik alań. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Indýstrııalyq damý komıtetiniń tóraǵasy Ilııas Ospanovtyń dereginshe, búginde respýblıkada 13 arnaıy ekonomıkalyq aımaq jumys isteıdi. Negizinen olar ekonomıkanyń áleýeti zor naqty salalaryna beıimdelgen.
Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń qatysýshylaryna arnaıy quqyqtyq rejim qarastyrylǵan. Soǵan sáıkes arnaıy aımaqtaǵy kompanııalar salyqtyq mindettemelerden (korporatıvtik tabys salyǵy, múlik salyǵy, áleýmettik salyq, jer salyǵy, arnaıy aımaq aýmaǵynda taýardy ótkizýge arnalǵan qosylǵan qun salyǵy), kedendik bajdan bosatylǵan. Olarǵa ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymy bar daıyn óndiristik alań usynylady. Kvotalar men shekteýlerden tys sheteldik jumys kúshin tartýǵa múmkindik berilgen.
Qazirgi tańda otandyq arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń ınvestısııalyq portfelinde 1,2 trln teńgege júzege asyrylǵan 315 joba bar. Osy jobalardyń nátıjesinde 21 myńnan astam jumys orny quryldy. Jobalar ekonomıkanyń barlyq bazalyq salalaryn qamtıdy jáne qosylǵan quny joǵary ári ónimdik kúrdeliligi bar taýarlardy óndirýge baǵyttalǵan. О́tken jyly arnaıy aımaqtarda 28 joba júzege asyrylǵan. Olardyń qatarynda birqatar mańyzdy jobalar bar.
– Máselen, «Pavlodar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda allıýmosılıkatty mıkrosfera óndirisi qolǵa alyndy. Onyń birinshi kezeńi ótken jyldyń 20 sáýirinde iske qosyldy. О́ndiriske qajetti shıkizat retinde GRES pen jylý-elektr ortalyǵynan shyǵatyn kúldiń jeńil fraksııalary, senosferalar qoldanylady. Al «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda etıl/metıl tret-býtıl efır jáne untaq polıpropılen óndirisi iske qosyldy. Qazirgi tańda fabrıkada 130 jumys orny ashyldy. Joba quny – 11 mlrd teńge, óndiristik qýattylyǵy – jylyna 80 myń tonna. Kompanııa óniminiń 90 paıyzy ishki naryqta satylady. Kásiporyn osy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 1,2 mlrd teńgeniń ónimin óndirdi. Onyń 502 mln teńge bolatyn ónimi shetelge eksporttaldy. «Astana – jańa qala» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda kólemdi-bloktyq úı qurylysy zaýyty paıdalanýǵa berildi. Bul – temirbeton buıymdaryn – modýlderdi óndirýdiń avtomattandyrylǵan prosesi. Jobany iske asyrý qurylys prosesin ońtaılandyrýǵa, ony ýaqyt pen resýrstar jáne shıkizatty paıdalaný boıynsha tıimdi etýge múmkindik beredi. «Saryarqa» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda geomembran jáne geosıntetıkalyq ónimder óndirisi qatarǵa qosyldy. О́nimder tek bastapqy shıkizat pen eń ozyq tehnologııalardy qoldana otyryp, zamanaýı avtomattandyrylǵan óndiris jelilerinde shyǵarylady. Jobanyń óndiristik qýaty jylyna 6 myń tonnany, táýligine 15 tonnadan astam geomembranany quraıdy, – deıdi I.Ospanov.
El ekonomıkasy úshin mańyzdy jobalardyń biri QYZYLJAR arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda iske qosyldy. Ol – CLAAS aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn ónerkásiptik qurastyrý zaýyty. О́ndiristiń tehnologııalyq prosesi Tucano kombaındaryn, Xerion traktorlaryn jáne KERIO destelegishterin qurastyrýdy kózdeıdi. О́ndiristiń jyldyq qýaty 420 birlik tehnıkany quraıdy. Arnaıy bekitilgen jol kartasyna sáıkes, aldaǵy ýaqytta CLAAS álemdik brendiniń jahandyq tizbegine odan ári boılaý maqsatynda jıyntyqtaýyshtardy óndirý boıynsha otandyq kásiporyndardyń tehnıkalyq aýdıti júzege asyrylatyn bolady.
– Budan basqa, jalpy quny 4,3 trln teńge bolatyn 256 joba iske asyrý kezeńinde tur. Olar oıdaǵydaı iske qosylsa, 24 myńnan astam jumys orny qurylmaq. Olardyń arasynda bıyl jyl sońyna deıin iske qosylatyn iri óndirister bar. Máselen, ıntegrasııalanǵan alǵashqy gaz-hımııa kesheniniń qurylysyn aıtýǵa bolady. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 500 myń tonna polıpropılendi quraıdy. Joba ónerkásiptik salalardy ártaraptandyrý úshin polımerler óndirisine baǵyttalǵan. Iri jobalardyń qatarynda «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda sorǵy shtangalary men mýftalardy óndirý zaýyty bar. Jobanyń quny – 14,2 mlrd teńge. 50 jumys orny ashylady. Zaýyt 300 myń sorǵy shtangasyn jáne olarǵa 350 myń mýftany shyǵaratyn bolady. «Astana – jańa qala» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda medısınalyq maskalar men respıratorlar óndirisi iske qosylady. Birinshi kezeńde óndiris qýaty jylyna FFP2 jáne FFP3 klasty respıratorlardyń 2,5 mln birligin quramaq. Ekinshi kezeńde qýattylyq jylyna 10 mln birlikke jetpek. Respıratorlardan bólek gaztutqyshtar men súzgiler, sondaı-aq evakýasııalaýǵa arnalǵan ózdiginen totyqtyrylatyn maskalar óndirisi de qolǵa alynady. О́nimniń 50 paıyzyn Reseı men Ortalyq Azııa elderine eksporttaý josparlanyp otyr, – dep tolyqtyrdy Indýstrııalyq damý komıtetiniń tóraǵasy.
Mán berer másele kóp
Kez kelgen arnaıy ekonomıkalyq aımaq jumysynyń tıimdiligi ınfraqurylymnyń daıyndyǵyna baılanysty ekeni belgili. Búgingi tańda ınfraqurylym júrgizýge 393,5 mlrd teńge bólindi. Atalǵan qarajat esebinen ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymnyń bazalyq túrleri júrgizilip, daıyn óndiristik úı-jaılar salyndy. Ilııas Ospanovtyń aıtýynsha, ázirshe ınfraqurylymnyń aıaqtalýynyń ortasha kórsetkishi 70 paıyzdy qurap otyr. Onyń ishinde «Ońtústik», «Innovasııalyq tehnologııalar parki» jáne «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarynda tıisti jumystar tolyǵymen aıaqtalǵan. Infraqurylymmen qamtamasyz etý deńgeıi tómen arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar negizinen jańadan qurylǵan. Olar – Turkistan, «Astana – Tehnopolıs» arnaıy aımaqtary. Al qalǵan arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar bazalyq ınfraqurylym obektilerimen qamtamasyz etilgen.
– Búgingi tańda otandyq arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń áleýetin iske asyrýǵa múmkindik bermeıtin birqatar másele bar. Birinshi másele – arnaıy aımaqtardaǵy ınfraqurylym qurylysynyń aıaqtalmaýy. Ony sheshý úshin arnaıy aımaq quramynan ınfraqurylymmen qamtamasyz etilmegen aýmaqtardy alyp tastaý usynylyp otyr. Bul ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy salýǵa jáne bastalǵan obektilerdi salýdy aıaqtaýǵa qarajat únemdeýge múmkindik beredi. Sondaı-aq ınvestısııalyq jeńildikterdi qoldanbaıtyn qyzmettiń basym túrlerine jatpaıtyn ınvestorlarǵa jer ýchaskesin berýdi kózdeıtin quramdastyrylǵan rejimdi engizý usynylady. Ekinshi másele – arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń naqty profıli joq. Sondyqtan keıbir arnaıy aımaqtarda beıindi emes qyzmet túrlerin qysqartý usynylady. Mysaly, «Aqtaý teńiz portynan» IT-salany, «Astana – Tehnopolısten» densaýlyq saqtaýdy, «Astana – jańa qaladan» qurylys sııaqty keıbir beıindi emes qyzmet túrlerin qysqartý usynylyp otyr. Bul arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń áleýetin úlken áleýmettik-ekonomıkalyq tıimdiligi bar ónerkásiptik jobalarǵa shoǵyrlandyrýǵa múmkindik beredi, – deıdi I.Ospanov.
Qolbaılaý bolyp otyrǵan taǵy bir másele – qyzmettiń basym túrlerin keńeıtý rásimderine kóp ýaqyt kerek. Keıbir áleýetti ınvestorlar arnaıy aımaq usynatyn qyzmet túrleriniń tizbesine sáıkes kelmeýine baılanysty arnaıy ekonomıkalyq aımaqqa ornalasa almaıdy. Eldiń zańnamasynda belgili bir joba úshin qyzmet túrlerin keńeıtý múmkindigi qarastyrylǵan. Bul prosedýralyq túrde bir jylǵa deıin sozylýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda bıýrokratııalyq kidiristerge baılanysty ınvestordy joǵaltý qaýpi týyndaıdy. Ol úshin kelisýdiń keıbir elementterin alyp tastaý arqyly merzimderdi qysqartý usynylyp otyr.
– Jer ýchaskesin satyp alýdyń da óz qıyndyǵy bar. Zańnamaǵa sáıkes arnaıy aımaqtyń jer ýchaskelerin qatysýshylar arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń qoldanylý merzimi ótkennen keıin ǵana satyp ala alady. Bul jaǵdaı ınvestordyń erteńgi kúnge degen senim-
sizdigin týdyrady jáne óz óndirisiniń barlyq áleýetin iske asyrýǵa múmkindik bermeıdi. Biz ındýstrııalyq aımaqtardyń qatysýshylarymen uqsas jaǵdaılar boıynsha barlyq obektiler paıdalanýǵa berilgennen keıin jer ýchaskesin satyp alý múmkindigin qarastyrýdy usynamyz. Joǵaryda atalǵan usynystar osy jyldyń 27 maýsymynda bekitilgen arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardy damytý jónindegi Jol kartasynda qamtylǵan. Jol kartasy barlyq jańa tásilderdi iske asyrý úshin basty strategııalyq qujatqa aınalady. Budan basqa, arnaıy aımaqtardyń qyzmetin jetildirý úshin birshama jumys atqaryldy. Máselen, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtaǵy qyzmet túrleriniń tizbesi naqty ınvestısııalyq jobalarǵa arnalǵan 74 pozısııaǵa, sondaı-aq arnaıy aımaq qatysýshylary satyp alatyn qosylǵan qun salyǵy salynbaıtyn taýarlardyń tizbesi 100 myńǵa deıin keńeıtildi, – deıdi komıtet tóraǵasy.
Shetel ınvestory shekeden qaramaıdy
Arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtardy damytý jónindegi biryńǵaı úılestirý ortalyǵy QazIndustry AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Marat Bopazovtyń aıtýynsha, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarda ekonomıkalyq qyzmettiń basym túrlerin júzege asyratyn 818 qatysýshy tirkelgen. Jobalardy iske asyrý esebinen osy kúnge deıin 5,5 trln teńge ınvestısııa salynǵan. Onyń ishinde ónerkásiptik jobalardy iske asyrýǵa 2,2 trln teńge baǵyttalǵan.
– 2018 jyldan bastap ınvestısııa tartýdyń oń dınamıkasy baıqalady. Arnaıy aımaqta óndirilgen taýar óndirisiniń kólemi 5,5 trln teńgege jetti. Bul kórsetkish boıynsha jyl saıyn oń dınamıka baıqalady jáne 2020 jyldan beri jalpy kórsetkish 1 trln teńgeden asyp otyr. Arnaıy aımaq taýar nomenklatýrasy óndiristiń barlyq salasynda orta jáne joǵary tehnologııalyq taýarlarmen usynylǵan. Mundaǵy qatysýshylar jolǵa qoıylǵan óndiristik ózara is-qımyldarymen erekshelenedi. Olardyń esebinen aımaqtarda klasterlik tásilderdi joǵary damytý áleýeti bar. «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda sońǵy
býyndy logıstıkalyq klaster quryldy. «Astana – jańa qala» aımaǵynda buryn Qazaqstanda bolmaǵan temir jol jasaý, mashına klasteri jasaqtaldy. «Ońtústikte» toqyma ónerkásibi jandandyryldy. «Pavlodarda» munaı-hımııa klasteriniń negizi qalandy. Jalpy aımaqtarda
300-ge jýyq ónim túri shyǵarylady, – deıdi Marat Bopazov.
Onyń pikirinshe, otandyq arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar sheteldik ınvestorlar úshin de tartymdy. Elimizde olardyń qatysýymen 70 joba júzege asyrylyp jatyr. Sonyń nátıjesinde 17 myń jumys orny quryldy.
– Tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń jalpy kólemi 386,9 mlrd teńgege jetti. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarda Alstom, «Transmashholdıng», Eurocopter, Paramount Group jáne basqa da sheteldik kompanııalar jumys isteıdi. Arnaıy aımaqtarda óndirilgen taýarlardyń eksport kólemi 378,8 mlrd teńgeni qurady. Eksport geografııasy TMD elderinen de, Eýrodaq memleketteri men Qytaıdy da qamtıdy. Mysaly, «Pavlodar» arnaıy aımaǵynda óndiriletin qyzdyrylǵan munaı koksy Reseı men Qytaı naryqtaryna, «Aqtaý teńiz porty» arnaıy aımaǵynda óndiriletin bolat qubyrlar Fransııaǵa eksporttalady. «Ońtústik» shyǵaratyn toqyma ónerkásibi ónimderi Kanadaǵa, Túrkııaǵa, Reseıge jáne Ortalyq Azııa elderine jetkiziledi. Tólengen salyq mindettemeleriniń kólemi shamamen 300 mlrd teńgege jetedi. Sonymen qatar arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar ınfraqurylymyn júrgizýge jumsalǵan memlekettik qarajatty tolyq qaıtarý qamtamasyz etildi. Onyń qatysýshylary jumsalǵan 1 teńge úshin memleketke ınvestısııalyq salyqtar men qarajat esebinen 6,2 teńge qaıtardy. Arnaıy aımaqtarda 20 myń turaqty jumys orny quryldy. Josparlanǵan jobalardy iske asyrý esebinen qosymsha 22 myń jumys orny ashyldy. Tutastaı alǵanda, arnaıy aımaqtardyń ekonomıkalyq tıimdiligi baıqalyp otyr, – deıdi «QazIndustry» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary.
