Kóshpeli ekspedısııa keremeti

Bul – jarty Qazaqstandy sharlap shyǵatyn, mańyzy men máni zor ekspedısııa. Qabanbaı babamyz 60 jyl attan túspeı osy el men jerdi qorǵaǵany anyq. Sol jolda jońǵarmen de, qazaq jerine suqtanǵan qytaımen de, ara­aǵaıyndyqqa syzat túsir­gen qyrǵyz baýyrlarmen de qaq­tyǵysqa bardy. Munan bólek, Qoqan handyǵy Tashkent, Túrkis­tan, Saıram qalalaryna jasaǵan suǵanaqtyǵynyń betin qaıtaryp, saýda kerýenderiniń alańsyz kásippen aınalysýyna múmkindik týdyrdy. Osy arqyly eldikti nyǵaıtyp, Qazaq eliniń terrıtorııa tutastyǵyn saqtady.

«Saparymyzdy 9 shilde kúni Aqmola oblysy aýmaǵynda­ǵy Qara­kereı Qabanbaı batyr ke­senesinen bastaǵannan beri toq­taý­syz júrip kelemiz. Ulytaýdaǵy Qabanbaı batyr qatysqan «Bulan­ty – Bi­leý­ti» shaıqasy ótken jer­di qa­rap shyǵyp, Jezqazǵan, Qy­zyl­orda baǵytyna jol tart­tyq. ­Qyzylordada Taılaq batyr ur­paqtarymen kezdestik. Jańa­qor­ǵandaǵy Tólegetaı baba men Qylyshty ata keshenine bardyq. Kezinde Muhametjan Tynyshbaev «Qazaq halqynyń tarıhy» atty eńbeginde «Aqtaban shubyryn­dy, Alqakól sulama jyldary» Saý­randy aınalyp ótkeni jaıly jazdy. Osyny eskerip, Saýran qa­lasyna buryldyq. Odan keıin qasıetti Túrkistanǵa kel­dik. Qabanbaı babamyzdyń ­Túr­kistandy qorǵaǵany tarıhtan málim. Qoja-Ahmet Iаsaýı jáne Arystan bab kesenesine táý etip, osy kesenege jerlengen Qabanbaı batyrdyń zamandastaryna Quran baǵyshtadyq. Saparymyz odan ári qaraı jal­ǵasyp, Qulan qalasynan 30 sha­qyrym jerde ótken Oıran­dy shaıqasy bolǵan jerge, Áýlıe­bulaq, Sámen tóbesi, Sámen tý tik­ken tasyna, Jetisý óńirindegi áıgili Ańyraqaı shaıqasy ótken jerge, Tańbaly qoryq-mýzeıine, Almaty qalasyndaǵy Raıymbek pen Álmerek batyr jáne Ker­bu­laq aýdanyndaǵy Sámen batyr­ kesenesine, Abylaı hannyń seri­gi Básentın Malaısary Toq­taýyl­uly batyr jatqan jerge baryp, táý etip, tarıhı derekterdi jınadyq. Osy saparda batyr babamyzdyń bir nıet, bir tilekte bolyp, bir maıdanda soǵysqan zamandastarynyń urpaqtarymen kezdesip, suhbat aldyq. 6 myń shaqyrym joldy basyp ótýimiz­ge demeý kórsetken Nurlanbek Toqtabaev, Káken Toq­tarov jáne Aslan Ǵafýrov sııaqty aza­mat­tarǵa alǵys aıtamyn. Mine, bú­gin jer jannaty Jetisý jerine qadam basyp otyrmyz», deıdi top jetekshisi.

Úlken maqsat, uly murat arqa­lap, Jetisý jerine jetken ekspedısııa múshelerin «Naq birlik» qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy Maqsut Qalajanov pen Aqsý aýda­ny­nyń el aǵasy Serik Serperbaev bastaǵan  azamattar Arqarly asýynan kútip alyp, tarıhı oryndardy aralatty. Jetisý oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Ermek Kelemseıit, qalanyń qadir­mendi aqsaqaly Oralbek Jaqııanov bas­taǵan zııaly qaýym ókilderi Tal­dyqorǵan qalasyndaǵy Qaban­baı batyr eskertkishinde qarsy alyp, syr-suhbat qurdy. Sol kúni Taldyqorǵan qalasynda túnegen azamattar ertesi Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandaryndaǵy tarıhı oryndardy aralaýǵa attandy.

Sol saparda Eskeldi aýdany­nyń aýmaǵynda ornalasqan Aqyn Sara Tastanbekqyzynyń es­kertkishine Quran baǵyshtap, ke­lesi kezekte Jansúgirov ken­tindegi Bóribaı batyr kese­ne­si­ne toqtady. Olardy Aqsý aýda­ny ákiminiń orynbasary Ǵazız Esjanov bastaǵan aýyl aqsa­qaldary men azamattary qar­sy alyp, Bóribaı batyr tý­raly es­telikter aıtyldy. Al Sarqan qala­syn­daǵy Al­dııar batyr kesenesinde Sar­qan aýdanynyń ákimi Talǵat Qaı­nar­bekov qarsy alyp, qo­naq­jaı­lyq tanytty. Budan keıin zertteýshiler Kóten táýip Qo­ńyr­baıuly  kesenesine jol tart­ty. Keseneniń  shyraqshysy Tal­ǵatbek Káripjanov áýlıe baba týraly tyń derektermen bólisse, Abylaı hannyń Kóten táýipti Jalańash áýlıe ataǵany jaıly Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń «Jalańash  baba»  atty tarıhı maqala jazǵandyǵy týraly  derek tanystyryldy.  Al Úsharal qalasyna kireberiste ornalasqan Qabanbaı batyr kesenesinde aýdan ákimi Almas Ábdınov pen aýdandyq aqsaqaldar keńesiniń tór­aǵasy Sataı Bekbolatov bas­taǵan alakóldik aǵaıyn kútip alyp, ekspedısııa múshelerin Qabanbaı batyr ósken Jarbulaq aýylyna qaraı shyǵaryp saldy.

Dańqty Mahambet babamyz: «Eńký, eńký jer shalmaı, er­lerdiń isi biter me?» dep te­gin aıtpaǵan ǵoı. Aqmoladaǵy Qabanbaı batyr kesenesinen baba­myz týyp-ósken Jarbulaq, Urjar, Maqanshy jerine deıingi 6 myń shaqyrymnan astam joldy basyp ótti. Qol jetkizgen nátıjesi de eren. Ol týraly Tarbaǵataı jerinde Qabanbaı babamyzdyń 330 jyldyǵyna oraı ótetin ǵylymı-tanymdyq konferensııada aıtylady.

Jetisý oblysy