Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Iá, sarysýlyq sharýalardyń saly sýǵa ketip otyr. Anyǵyraq aıtsaq, Saryózek kanalynan keletin sýǵa jarymaǵan jurt «Máselemiz qashan ońynan sheshimin tabady?» degendi aıtýdan jalyqqan emes. Júgerisi men jońyshqasyn jınaıtyn ýaqyt jaqyndaǵanda egistigi kúıip ketken el: «bılik bizdiń máselege nazar aýdaratyn kún týar ma eken?» deıdi. Rasynda da Uıymdaǵy túıindi túbegeıli sheshýge jergilikti atqarýshy bılik qaýqarly ma? Sharýalar qashanǵy shyǵynǵa bata bermek?
Biz Baıqadam aýylynyń turǵyny «Baýyrjan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Baqytjan Sarymoldaevty áńgimege tartqan edik. Ol Uıym eldi mekenindegi jerine júgeri men jońyshqa ekken. Alaıda sý tapshylyǵynan aıtarlyqtaı shyǵynǵa batqan.
«Kanal dep aıtyp jatqanymen, bul negizi aryq qoı. Sharýa bolǵandyqtan bárimiz de egistik alqapqa úmitpen qaraımyz. Bul kanaldy jóndeýge bir emes, birneshe ret qarjy bólindi degendi estigenbiz. Alaıda máseleniń ońynan sheshilgenin kórgenimiz joq. Al jergilikti atqarýshy bıliktiń tizginin ustaǵandar: «Merdigerlerdiń kepildik merzimi bitken joq. Sharýany retteımiz», dep ýáde bergennen ári asa almaı júr. Tabysyn dala tósinen emgen sharýalar shyǵynǵa batýdaı-aq batyp jatyr. Ýaqytynda jergilikti depýtat arqyly oblys basshysyna, basqa da quzyrly organdarǵa hat joldaǵanbyz. Olar jumys toby qurylǵanyn aıtqan bolatyn. Alaıda nátıjeni kórgen biz joq. Bul másele tezirek sheshimin tappasa, shyǵynǵa batqanymyz batqan», deıdi ol jaǵdaıdy túsindirip.
Sharýalardyń aıtýynsha, dál osy kanaldy jónge keltirýge 2016 jyly 44 mıllıon teńge qarjy bólingen kórinedi. Alaıda sol kezde atqarylǵan jumys sapasy kóńil kónshitpegen. Odan keıin 2020 jyly qaıtadan qomaqty qarajat qarastyrylǵan deıdi olar. Áıtkenmen, sharýalar kútkendeı sý tapshylyǵy sheshimin tappaǵan. Turǵyndar merdiger ákimdikke, ákimdik merdigerge kiná artqannan túk ónbeıtinin aıtyp otyr.
«Jalpy, bul máseleden kóp adam habardar. Estýimshe, kúzge qaraı taǵy da 131 mıllıon qarajat qarastyrylyp, kanal dep júrgen aryǵymyzdyń qalǵan bóligi jóndeletin sekildi. Sol arqyly aldynda atqarylǵan jumystardy da jaýyp ketpekshi me? Bul jaǵy bizge beımálim. Aıtalyq, 1 myń lıtr sý kerek jerge 300 lıtr ǵana sý kelip jatyr. Ony qaıda jetkizemiz? Jońyshqa men júgeriniń bir bóligin áýpirimdep sýarǵanymmen, kóp bóligi jaramsyz bolyp qaldy. Bizdiń únimizdi estip, muńymyzǵa qulaq túretinder tabylsa, dál osy máselege nazar aýdarýy kerek. Eger barlyq ónimdi oıdaǵydaı jınap alǵanymda, nesıemniń bir bóliginen qutylatyn edim, odan basqa da irili-usaqty qaryzdar jabylatyn edi. Jońyshqamnyń basym bóligi kúıip ketti. Al kóktemnen beri endi sýaryp bitken ekinshi bóligin ekinshi oraqqa daıyndap qoıdym. Jalpy, alty gektar jerge 29 maýsym kúni sý alsam, ótkende ǵana tolyqtaı bitirdim. Bir sózben aıtqanda, bir aı ýaqyt ketti. Jańaǵy aıtqan 300 lıtr sý bir emes, birneshe sharýa qojalyǵyna bólinedi. Sonda qalaı sýaryp jatqanymyzdy kóz aldyńyzǵa elestete berińiz», deıdi Baqytjan Sarymoldaev máseleniń mánisine úńilip.
Rasynda da, bir emes birneshe márte bıýdjet qarajaty jumsalǵan kanal jumysynyń syn kótermeıtini oılandyrmaı qoımaıdy. Jergilikti atqarýshy bıliktiń tizginin ustaǵandar jobalyq-smetalyq qujat jasalǵanyn alǵa tartyp otyr.
Uıym eldi mekenindegi jurtshylyq osylaısha sýdyń zardabyn tartyp keledi. Buǵan deıin sharýalardyń zaryn tyńdaǵan aýdan ákiminiń orynbasary Oljas Kókeı: «Uzyndyǵy segiz shaqyrymdy quraıtyn Saryózek kanalynyń 2,5 shaqyrymy jóndelse, ar jaǵynda 4,5 shaqyrymy qalady. Oǵan 131 mıllıon teńgege jobalyq-smetalyq qujat jasalǵan. Qarajat bólinse, másele sheshimin tabady», degen bolatyn. Alaıda, qarajat naqty bólinedi degendi estimedik. «Bólinip jatsa...» degenge saıady áńgimeniń bári. Al kúzde qarjy naqty qarastyryla ma, joq pa? Ol jaǵyn kim bilsin».
Egistik alqabyn sýara almaı shyǵynǵa batqan sharýalardy bir ǵana másele mazalaıdy. Olar: «Jergilikti atqarýshy bıliktegiler kúzde qarjy bólinýi yqtımal degendi aıtty. Shynymen qarajat bólinip, jumys bastalsa, barlyq jumystyń laıyqty atqarylýyn birge qadaǵalaýymyz kerek», deıdi.
Shynynda da, Saryózek kanalyndaǵy sýǵa talasqan halyqtyń talaby oryndy. Az sýdy bólip alǵandyqtan olar kóp shyǵynǵa batyp otyr. Aýyl sharýashylyǵy salasy el ekonomıkasynyń lokomotıvi ekenin eskersek, salanyń damýy úshin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev san márte tapsyrma bergenin paıymdasaq, jergilikti atqarýshy bıliktiń de jedel qımyldaǵany abzal.
Jambyl oblysy,
Sarysý aýdany
