О́kilder palatasy spıkeriniń sapary Jer-jahandy alańdatqanyn mynadan-aq baıqaýǵa bolady. Ushaqtardyń ushý baǵytyn baqylaıtyn Flightradar24 saıtynda N.Pelosı mingen bort Taıvanǵa baǵyt alǵanda 700 myńnan asa adam onlaın rejimde tamashalaǵan eken. Atalǵan kompanııa eshqandaı ushaq buryn-sońdy mundaı kóp kólemde baqylanbaǵanyn jetkizdi. Sonyń saldarynan saıt biraz ýaqyt tehnıkalyq qıyndyqqa tap bolǵan. Al Qytaıdyń Weibo áleýmettik jelisinde sapardy mıllıonnan asa adam tikeleı efırde kórgen.
Bul saparǵa shartaraptyń kóz tigýi beker emes. Máseleniń mánisi mynada. Taıvan men Qytaı arasyndaǵy shıelenis talaıdan beri jalǵasyp keledi. Qazirgi tańda Taıvan – BUU tarapynan moıyndalmaǵan memleket. Zań júzinde Qytaıdyń menshigi sanalady, biraq is júzinde táýelsiz el. Qytaı bıligi áli kúnge deıin Taıvandy óz aımaǵy sanaıdy. Sol sebepti «bir el – eki júıe» bastamasyn qoldaýdy kózdeıdi. Biraq Taıbeı bıligi mundaı jobaǵa múldem qarsy.
Jer-jahandaǵy nebári 15 el ǵana Taıvannyń táýelsizdigin moıyndaǵan. Onyń kóbi – Tývalý, Palaý sekildi Tynyq muhıtyndaǵy araldarda ornalasqan shaǵyn memleketter. Álemdik arenada yqpaly bar birde-bir el Taıvannyń egemendigin tanyǵan joq. Tipti atalǵan eldiń taǵdyryna alańdaıtyn AQSh ta olardy azat el dep eseptegen emes. Taıvan máselesin jıi kóteretin Eýropalyq odaq elderi de ony táýelsiz el dep sanamaıdy.
Taıvandy táýelsiz el sanamaıtyndar qatarynda Qazaqstan da bar. Taıaýda Sankt-Peterbýrgte ótken jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «...biz Taıvandy da, Kosovany da, Ońtústik Osetııany da, Abhazııany da moıyndamaımyz. Bul prınsıp, bizdiń kózqarasymyzsha, kvazımemlekettik birlestik sanalatyn Lýgansk pen Doneskige de qoldanylady», dep atap ótken edi. Iаǵnı Qazaqstan tarapy BUU aıasynda táýelsizdigi tanylǵan memleketterdi ǵana moıyndaıtyny – basy ashyq másele.
Endi negizgi taqyrypqa qaıta oralsaq. Muhıttyń arǵy betinen kelgen meımandy Taıvan tarapy áýejaıdan úlken saltanatpen kútti. Alystan at terletip kelgen qonaqty Taıvannyń syrtqy ister mınıstri Djozef Vý qarsy aldy. Bul sapar Beıjiń bıliginiń qıtyǵyna tıgeni anyq. Buǵan deıin mundaı joǵary deńgeıli delegasııa sońǵy ret Taıvanǵa 25 jyl buryn kelgen eken. О́zderińizge málim, AQSh zańnamasyna sáıkes Nensı Pelosı hanym Amerıkadaǵy úshinshi tulǵa sanalady.
Qytaı tarapy О́kilder palatasy spıkeri Taıvanǵa keledi degen áńgime shyqqaly birneshe ret eskertý jasaǵan-dy. О́tken aptada buqaralyq aqparat quraldary QHR basshysy Sı Szınpın AQSh prezıdenti Djo Baıdenmen telefon arqyly sóıleskende «otpen oınaǵan shoq basady» dep aıtqanyn jarııalady. Al ushaq Taıbeıge bet alǵanda Qytaı buqaralyq aqparat quraldary Sý-35 joıǵysh ushaqtary Taıvan buǵazy arqyly ushyp ótkenin habarlady. Sondaı-aq atalǵan eldiń qorǵanys mınıstri áskerdiń joǵary daıyndyq rejimine qoıylǵanyn, áskerı jattyǵý ótkizetinin málimdedi.
«Qytaı «Taıvan táýelsizdigi» seperatıstik áreketterine jáne syrtqy kúshterdiń aralasýyna úzildi-kesildi qarsy. AQSh Taıvanmen oınaýdan bas tartýy kerek», dedi syrtqy ister mınıstrliginiń ókili Hýa Chýnın.
Buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy jańalyqtarǵa qaraǵanda, Beıjiń bıligi birneshe áskerı keme men ushaqty Taıvan buǵazyndaǵy Qytaı men Taıvan arasyndaǵy beıresmı shekaraǵa ákelgen. Qytaı Taıvannyń eń shetki tusy – Kınmen aralyna jaqyn ornalasqan Sıamen qalasyna tankter jáne brondy kólikter jetkizgen.
Aıta keterligi, AQSh ta qarap jatqan joq. Nensı Pelosı mingen ushaqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin Pentagon tórt áskerı keme joldaǵan. Olardyń qatarynda USS Ronald Reagan avıatasymaldaǵyshy bar.
Sapar barysynda N.Pelosı Taıvan prezıdenti Saı Invenmen kezdesip, sodan soń Taıvan parlamentinde sóz sóıledi. Pelosı AQSh tarapy Taıvannyń árqashan qaýipsizdik pen erkindikte júrgenin qalaıtynynyn jetkizgen. Sondaı-aq Aq úı mundaı ustanymnan bas tartpaıtynyn málimdedi.
«Biz «Bir Qytaı» saıasatyn qurmetteımiz. Áıtse de dál qazir Taıvanmen yntymaqtastyǵymyz burynǵydan da mańyzdy. AQSh statýs-kvonyń saqtalǵanyn qoldaıdy jáne Taıvanǵa kúsh qoldanylǵanyn qalamaıdy», dedi N.Pelosı birlesken baspasóz máslıhatynda.
О́kilder palatasynyń spıkerimen kezdesýde Saı Inven óz eliniń alǵan betinen qaıtpaıtynyna ekpin berdi. «Taıvan ádeıi kúsheıtilgen áskerı qaýip-qaterge qarsy tura otyryp, aıtqanynan qaıtpaıdy. Demokratııamyzdy qorǵaýdy jalǵastyramyz», degen ol Pelosıge qıyn sátte qoldaý kórsetý úshin alǵys aıtty.
Degenmen Nensı hanymnyń saparyn AQSh-ta qoldamaǵandar da bar. Jalpy, О́kilder palatasy spıkeriniń sapary Aq úı úshin úlken dıplomatııalyq bas aýrýǵa aınalǵany túsinikti. Tipti prezıdent Djo Baıden buǵan deıin áskerıler Pelosıdiń Taıvanǵa sapary «jaqsy ıdeıa emes» dep sanaıtynyn málimdegen bolatyn. Baıden ákimshiligi Pelosıdiń aralǵa barý sheshimin resmı túrde qoldamaıdy.
Nensı Pelosı resmı túrde AQSh-tyń úshinshi tulǵasy ekenin joǵaryda aıttyq. Memleket basshysy men vıse-prezıdent óz mindetterin oryndaýǵa qabiletsiz bolǵan jaǵdaıda eldi basqarý tizgini О́kilder palatasy spıkeriniń qolyna ótedi. Muhıttyń arǵy betinde bılik tarmaqtary teń bólingendikten, Aq úı basshysy О́kilder palatasyna buıryq bere almaıdy. Sondyqtan N.Pelosıdiń saparyna tikeleı qarsylyq kórsetýge quqyǵy joq.
Áıtse de Ulttyq qaýipsizdik keńesiniń ókili Djon Kırbı Pelosıdiń Taıvanǵa barýǵa quqyǵy bar ekenin jáne Aq úı AQSh kongresiniń derbes sheshimin qurmetteıtinin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, Pelosıdiń sapary AQSh-tyń Taıvanǵa qatysty saıasatyn ózgertpeıdi. Sondaı-aq Beıjiń bıligi AQSh bıliginiń tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdiń bólinýi Pelosıdiń sapar týraly derbes sheshim qabyldaıtynyn túsinýge tıis ekenine nazar aýdardy.
«Pelosıdiń jaqtastary quptaǵan, demokratııalyq prınsıpti batyl bekitý sanalatyn bul qadam Qytaıdyń bıleýshi Kommýnıstik partııasyn dúr silkindirdi. Bıyl – Beıjiń úshin asa mańyzdy jyl. Sı Szınpın partııanyń aldaǵy aılardyń birinde ótetin sezinde kezekten tys úshinshi merzimge saılanady dep kútiledi. Bul sondaı-aq Halyq azattyq armııasy qurylǵanyna 95 jyl tolýymen tuspa-tus kelip otyr», dep jazady The Guardian gazeti.
Osy oraıda, basylym mundaı sapar qazirgi tańda asa qaýipti ekenin alǵa tartyp otyr. Qysqasy, N.Pelosıdiń sapary eshkimge qolaıly bolmaǵany anyq. Álemdegi geosaıası ahýal kúrdelengen tusta taǵy bir qaqtyǵystyń órshýine AQSh ta, Qytaı da múddeli emes. Ázirge О́kilder palatasy spıkeriniń Taıvanǵa barýy Beıjiń bıliginiń abyroıyna nuqsan keltirgendeı kóringenimen, keleshekte AQSh-Qytaı qatynasyn odan ári ýshyqtyra túsetini aıtpasa da túsinikti.
