Taıaýda Jastar ǵylymı zertteý ortalyǵy «Qazaqstan jastary» ulttyq baıandamasyn jarııalady. «Toǵyzynshy terrıtorııany» mekendegen jastarǵa qatysty kóptegen maǵlumat toptastyrylǵan jınaqtyń qundylyqtarǵa qatysty tusy nazarymyzdy aýdardy.
Jastardyń qundylyq ustanymdaryn zertteýdiń erekshe mańyzy bar. О́ıtkeni qundylyqtar jeke tulǵanyń belsendi pozısııasyn damytýǵa, ózin-ózi anyqtaýǵa jáne jas urpaqtyń dúnıetanymyn qalyptastyrýǵa negiz bolady. Eldegi qoǵamdyq-saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaı jastardyń qundylyqtary men múddesine baılanysty ózgerip otyratyny belgili.
Baıandamaǵa súıensek, Máńgilik eldiń oǵlandary qundylyqtarynyń ózindik ereksheligi bar. Máselen, jastardyń basym bóligi dástúrli qundylyqtarǵa, atap aıtqanda, otbasyna basymdyq beredi eken. Iаǵnı respondentterdiń 82,5 paıyzy otbasyn alǵashqy orynǵa qoıǵan. Budan keıin densaýlyq (45,6 paıyz), úshinshi orynda dostyq tur (23,1 paıyz). Ár besinshi jas qazaqstandyq basty qundylyq retinde materıaldyq qamsyz ómirdi atap ótedi. Sondaı-aq tizimde senim, din (16,2 paıyz) sekildi basymdyqtar bar. Eń qyzyǵy, zamanaýı Qazaqstannyń jastary «qoǵamnyń moıyndaýy, abyroı» (1,4 paıyz) jáne «shyǵarmashylyq» (1,5 paıyz) jáne «bılikke ıe bolý» (2,8 paıyz) sekildi máselelerge mán bermeıtin kórinedi.
Zertteý kórsetkendeı, jas qazaqstandyqtardyń negizgi qundylyqtary keıingi 5 jyl boıy turaqty jáne ózgerissiz. Ereksheligi sol, qundylyq baǵdarynyń ózindik sımbıozynda dástúrli jáne qazirgi zamanǵy kózqarastardyń qıylysýy, sondaı-aq qabattasýy baıqalady.
Taǵy bir aıta keterlik másele, jastar arasynda qoǵamdyq pikirge yqpal etetinderdi saýsaqpen sanaı alamyz. Jasóspirimderdiń úshten bir bóligi «men úshin bedeldi adamdar joq» dep jaýap beripti. Degenmen «bılik ókilderi», «blogerler, vaınerler, tıktokerler» belgili bir deńgeıde yqpal ete alatyn kórinedi. Osydan-aq dástúrli jáne zamanaýı kózqarastar toǵysqanyn kóremiz.
Sondaı-aq jastardyń nege qyzyǵatyny da mańyzǵa ıe. Olar qyzyǵatyn trendter qoǵamda bolyp jatqan áleýmettik prosestermen jáne jas urpaqtyń qundylyq kózqarastarymen tyǵyz baılanysta. Zertteýge súıensek, densaýlyq pen salamatty ómir saltyn ustaný sekildi máseleler keıingi kezde jastar arasynda keńinen taralǵan. Sonymen qatar frılansqa bet burý da tanymaldyqqa ıe.
Baıandama avtorlary jastardy top-topqa jiktep qaraǵan eken. Máselen, joǵary utqyrlyq jáne dıjıtaldaný bárine ortaq. Degenmen jasóspirimder úshin (14–18 jas) eń tanymal trendter – salamatty ómir salty (22,6%) jáne ekologııaǵa qamqorlyq (16,4%). Orta jastaǵy topta (19–23 jas) tanymal trendter qatarynda ómirdiń serpindi qarqyny (21,5%), frılans (20,3%) jáne dástúrli BAQ-qa senbeýdiń artýy (11,2%) bar.
Jastardyń qundylyq baǵdarlaryn qalyptastyrýǵa obektıv jáne sýbektıv faktorlar áser etedi. Endeshe, olar senimdi sezinip, damýy úshin ne qajet? Jastardyń pikirinshe, ony damytýǵa qajet úsh basty shart – dástúrli materıalıstik qundylyqtar: turaqty jumys (52,8 paıyz), jeke turǵyn úı (40,9 paıyz) jáne laıyq tabys deńgeıi (39,9 paıyz). Zertteý avtorlary qoǵamda osyndaı qundylyqtar basym bolǵanda, onyń mádenıeti halyqtyń fızıkalyq kúnkórisin qamtamasyz etýdi ǵana maqsat etetinin aıtady. Kúnkóris qamtamasyz etilgennen keıin ǵana qoǵamnyń mádenıeti onyń músheleriniń sýbektıv ál-aýqatyn arttyrýǵa beıimdele bastaıdy.
Damýǵa qajet jaǵdaılardy baǵalaý ereksheligi jasóspirimderde aıqyn kórindi. Máselen, jastardyń osy toby úshin qoljetimdi jáne sapaly bilim berýdiń (32,3 paıyz) jáne tańdaý quqyǵynyń (24,3 paıyz) mańyzy zor. Qoryta aıtqanda, «toǵyzynshy terrıtorııanyń» jastary zamanaýı kózqaras ustanatyny, ómirlik qundylyqtary aǵa býyn ókilderinen múldem basqa ekeni anyq ańǵarylady.
