О́zińe oralý
Adam balasy týǵanda ózine ǵana saı minezben, taǵdyrmen dúnıege keledi. Tek ózinshe jymıyp, ózinshe orasholaq sóz aıtyp júrgen bala súıkimdi, tosyn kórinip, úlkender máz bolysyp jatady. Árıne, tosyn qubylys pen jańalyq degenimiz ózine ǵana uqsaǵan adamdardan týady. Ýaqyt óte kele bala on jeti men on segiz arasynda dúnıedegi ózge adamdardyń bolmysymen tanysyp, elikteý jolyna túsedi.
Keıde óz bolmysyna «juqpa minez» juqtyrady, ne tolyq óz minezinen aıyrylyp, basqa adam keıpine enedi. Bolmysynan shyqqan adamnyń jan dúnıesi azaptalyp, áldene jetpeıtindeı, áldene qajetteı alasuryp júredi. On jeti jasynda óz bolmysynan shyqqan adamdar tipti ómir boıy qaıtadan ózine orala almaı ketip te jatady. Qaıta oralý úshin tereń oı men izdenis, ne tunyq sana keregi sózsiz. Jan Pol Sartr «ózińdi tanyǵyń kelse, ózińdi tańda» degeni bar. Iá, adam ózin súıip, ózin tańdaǵanda ǵana ımenbeı ómirge jańa terezesinen qaraı alady.
Konfýsıı ilim jolyna túsýshilerdiń úsh belesi baryn baıandaıdy. Birinshi – izdenis joly, ekinshi elikteý joly, úshinshi óz-ózińdi tabý joly. Tereń izdengen kez kelgen shyǵarmashyl tulǵa elikteý jolynyń jynystarynan ótse kerek. Biraq úzdiksiz izdenis tulǵany qoıý jalǵyzdyǵyna qaıta ákelmek.
Jalǵyzdyq
Jalǵyzdyq degen sor eken
Tıgende turmys soqqysy,
Qýanyshqa ortaq kep eken,
Qaıǵyǵa ortaq joq kisi.
Qudaı jalǵyz, men jalǵyz,
Júrekti dertke shaldyrdym.
О́tken dáýren – kórgen tús,
Úkimi solaı taǵdyrdyń.
Lermontovtyń «Jalǵyzdyq» atty óleńi. Jalǵyzdyq jaıly jazylǵan óleń, jazylǵan shyǵarma az emes. Adam óziniń jalǵyzdyǵyn shynaıy sezingende ǵana ózin zertteýge attanbaq. Kafkanyń «Prosessindegi» keıipker K-nyń halindeı óziniń ne úshin jaýapqa tartylǵanyn, ne úshin ómir súrip, ne úshin uıyqtaıtynyn bilmeıtin pendeler qoǵamda bar. Qazirgi qoǵamnyń bet-beınesinde jalǵyzdyqtan qashý prosessi júrip jatqandaı. Tipti jeke ómiri jaıly, adamdar haqynda oılaný syndy áreketterge de nuqsan keldi. Jaıbaraqat otyryp, zerger ýaqyttyń urshyǵynda aınalyp jatqan ǵumyr jaıly azyn-aýlaq oı tolǵaýdyń ornyna telefon tutqasyn qolǵa alyp, myń san ózge ómirlerdi tamashalaý arqyly adamdardyń ózin aldaıtyn ádisi paıda boldy. Nege aldaıdy? Sebebi oılaný men qorytyndyǵa kelý adamǵa jaýapkershilik júkteıdi. Álsizdiktiń birinshi tarmaǵy jaýapkershilikten qashý der edik. Álbette, adamǵa tolyq erik qaqpasy ashylǵanmen, ol Qudaı aldyndaǵy, otbasy aldyndaǵy, adam aldyndaǵy jaýapkershilikten eshqashan qutyla almaq emes. Shynaıy jaýapkershilik ushqyny jan qumaryn ótegen adamda anyǵyraq seziledi.
Jan qumary
Jan qumary men tán qumary. Tán qumary degenińiz, árıne, belgili. Al jan qaıtse toıat tabady? Qaıtse azaptanýdan qutylyp, ıgilikke, jaqsylyqqa qaýyshady. Baqsaq, jan qumary – bilim jııý eken. Úzdiksiz bilim izdenip, jan ózin tanýǵa qadam jasaǵanda erekshe áserlenip, rahatqa batady, kóńildene, sergektene túsedi. Tarıh óz sahnasyna jan qumaryn ótegen, toıǵan qozy búıirindeı rýhanı qazany ilimge tolǵan perzentterin jınaǵan. Al tán keregimen alysyp, ashana men túzdiń arasynda sapar shegip ómiri ótken jolaýshylar qumǵa sińgen tamshydaı bolmaq. Eger ár adam jan qumaryna berik kóńil bóler bolsa, jer ústi ǵajaıyptar mekenine aınalar edi.
