Qarjy pıramıdasy: Aldanǵandar azaıar emes

Qarjy pıramıdasynyń basty uıymdastyrýshysy – Oıyl aýdanynyń turǵyny Janbolat Esirkepov. Ol alaıaqtyq áreketterin 2017 jyldyń 13 aqpanynda Aqtóbe qalasynda «CRYPTOINVEST» JShS tirkeýden bastaıdy. Seriktestik jarǵysynda elektrondy aqshalardy paıdalanýdy úıretý dep jazylady. Alaıda adamdardyń elektrondy aqshaǵa degen qyzyǵýshylyǵyn týǵyza almaǵan J.Esirkepov kompanııany «Vygodnyı zaım» degen atpen 2018 jyldyń 17 sáýirinde qaıta tirkeýden ótkizedi. Jumysyn shaǵyn nesıe beretin mıkroqarjy uıymy retinde bastap, Aqtóbe qalasynda birneshe ǵımaratty jalǵa alady.

Jurtshylyqqa nesıe berýge bas­tap­qy qarjy jınaý úshin Janbolat Esirkepov jeke adamdardyń kólikterin naryqtaǵy baǵadan 20-30 %-ǵa qymbatqa satyp alamyn dep habarlandyrý beredi. Kólikti «tez arada joǵary baǵamen satyp beremin» degen habarlandyrýlarǵa sengen jurt kompanııa keńsesine kelip, senimhat negizinde múlikterin tabys­taıdy. Bul jerde saýdalanatyn kólik baǵasynyń 30 paıyzy birden beri­lip, qalǵany 3-4 aıdan soń tolyq óteledi dep ýáde etiledi. Esirkepovtiń «mened­jer­leri» kólikti ıesiniń senimhatymen naryqtaǵy baǵasynan 20 paıyz arzanǵa satady. Odan túsken qarajat shaǵyn nesıe retinde jurtqa usynylady.

Ol endi salymshylar sanyn kóbeıtý maqsatynda óz qataryna sybaılastar izdeıdi. Eń aldymen, týǵan baýyry Eltaevty «Vygodnyı zaım» JShS dırektory etip taǵaıyndaıdy. Odan keıin tanystary Kenjebaev jáne Nasyrovty áriptes bolýǵa shaqyryp, árqaısysyna mindetter júkteıdi. Alaıaqtar tobyna 2018 jyldyń kúzinde bankte jeke tulǵalardyń bereshekterin qaıtarý boıynsha jumys istegen Tambashev qosylady. Ol kólik ne jyljymaıtyn múlikterin qymbatqa satýǵa kelgen salymshylarmen seriktestik dırektory arasyndaǵy shart jobasyn ázirleıdi. Uıymdasqan qylmystyq top músheleri osy shartpen turǵyndardyń kólik quraldary men jyljymaıtyn múlik­terin qymbatqa satyp alyp, ar­zan­ǵa satýmen aınalysady. Túsken aqshanyń bir bóligi aldyńǵy salym­shy­larǵa tólenedi.

Janbolat Esirkepov 2019 jyldyń aqpan-shilde aılarynda Almaty, Aqtaý, Atyraý, Nur-Sultan, Shymkent, Qyzylorda, Pavlodar, Oral, Qaraǵandy qalalarynda «Garant 24 Lombard», «Estet Lombard», «Vygodnyı zaım» JShS fılıaldaryn ashady. Uıym­das­qan qylmystyq topqa qosylǵan Sek­senbaev, Qýanyshuly jáne Qadyr­ber­genov basqa qalalardaǵy fılıal­daryndaǵy qyzmetkerlerdi «oqytýmen» aınalysady. О́ńirlik fılıaldarǵa bank qyzmet­kerleri, jelilik marketıngte tájirıbesi bar adamdar, IT maman­dary kóptep tartylady. Alaıaqtar qata­ryndaǵy IT mamandary salym­shy­lardyń ortaq málimetter bazasyn qurastyrady, onda óńirlik kompanııa­lar kassırleri men menedjerleri sa­lymshynyń jeke málimetterin, ákel­gen qarajat somasy men tólegen kúnin, be­riletin syıaqy mólsherlemesin tir­keı­di. Salymshylardyń jeke máli­met­terin qarjy pıramıdasynyń uıym­das­tyrýshylary ǵana kóre alǵan.

J.Esirkepov tobynyń alaıaqtary 300 myń teńgeden 3 mıllıon teńgege deıin qarjy ákelgen salymshylarǵa aı saıyn 30-40 paıyz mólsherinde syıaqy berýge ýáde etedi. Segiz qaladaǵy ınkassatorlar ózderiniń fılıal basshylaryn tanymasa da, Aqtóbe qalasyndaǵy uıymdastyrýshylarmen tikeleı baılanysta bolǵan. Osyndaı kúrdeli alaıaqtyq jolmen úsh jylǵa jýyq emin-erkin ańqaý jurtty paıdalanyp kelgen qarjy pıramıdasynyń uıymdastyrýshylary Aqtóbe qalasynyń turǵyndary bolyp shyqty. Olar birneshe kompanııany ádilet organdarynda esh kedergisiz tirkegen jáne qaıta tirkeýden ótkizgen, senimhat arqyly jurttyń múlkin óz attaryna rásimdep, úshinshi taraptar arqyly kedergisiz satyp otyrǵan. Segiz fılıaldaǵy salymshylardyń qarjy qoz­ǵalysyn bas esepshi Knıazbaeva qa­tań baqylaýda ustaıdy. Kún saıyn túsken qarjynyń esebi, saýdaǵa salynatyn kólik pen úı qujattary jóninde J.Esirkepovke esep beriledi. Barlyq qalanyń keńselerinde ınkassator, dı­rek­­torlar, kassırler, menedjerler ta­­ǵaıyndalady. Bas esepshi Knıazbaeva sy­­baılastarymen «Jamal Maksatovna, Qaztýǵanova, Sıýzanna, Dana, Seıtenova Baný» degen laqap esimdermen baılanysyp otyrǵan. Keıingi salymshylardyń qarjysy aldyńǵy salymshylardyń paıyzdyq mólsherlemelerin tóleýge jumsalsa, qalǵany uıymdasqan qyl­mys­tyq toptyń basshylary men qyzmet­ker­leriniń qaltasyna túsedi.

Salymshylar qataryn kóbeıtý úshin Instagram jelisi men telearnalar­da jarnamalar ornalastyryp, ánshi A.Tólep­bergenov pen ártis Tóre­baev, aralas jekpe-jektiń chempıony Qýat Hamıtovtiń qatysýymen túsi­ril­gen jarnamalyq qysqa rolıkter kór­setiledi. Qarjy pıramıdasyn uıymdastyrýshylar salymdy tez kóbeıtetin tıimdi baǵdarlamalar týraly jarnamalyq rolıkter túsirip taratady. WhatsApp jelilerinde ashylǵan túrli toptarda adamdar óte joǵary paıyzdyq mólsherlememen az ýaqyttyń ishinde paıda tabýǵa tanystaryn, týys­qandaryn shaqyrǵan.

Ýáde etilgen ústemaqylaryn, tipti bas­tapqy salǵan qarjysyn ala almaǵandar 2020 jyldyń qańtarynan bastap quqyq qorǵaý organdaryna aryz túsire bastady. Sol jyldyń aqpan-naýryz aıynda quqyq qorǵaý organdary elimizdiń segiz qalasyndaǵy qarjy pıramıdasynyń keńselerin japty, birneshe fılıal dırektorlary men qyzmetkerleri qamaýǵa alyn­dy. Qylmystyq kodekstiń iri kó­lem­degi alaıaqtyq, qarjy pıramıda­syn uıymdastyrý baptary boıynsha júz­de­gen qylmystyq is qozǵaldy. Tergeý barysynda «Garant 24 Lombard», «Vygodnyı zaım», «Estet Lombard» kom­pa­nııalary qurylǵan kúnnen bas­tap eshqashan da kásipkerlik qyzmetpen aınalyspaǵany belgili boldy.

Tez arada baıyp ketýge senimdi bolǵan adamdar bankterden birneshe mıllıondaǵan teńge nesıe alyp, pıramıda keńselerine júz myń teńgeden bastap, on mıllıonǵa deıin óz qol­darymen ákep tapsyrǵan, baspanalary men kólikterin saýdalaýǵa senimhat jazyp bergen. Uıymdasqan qylmystyq toptyń áreketinen zardap shegýshilerdiń arasynda zeınetkerler, medbıkeler men dárigerler, bank qyzmetkerleri, mektep muǵalimderi men kol­ledj oqytýshylary, kishi tehnı­kalyq qyzmetkerler, iri kompanııa qyz­metkerleri bar. Aıyptaý qory­tyn­dysynda pıramıdany qurý­shylar adamdardyń qarjylyq saýatsyzdyǵyn paıdalanǵany kórsetilgen. Biraq zardap shegýshilerdiń arasynda joǵary bilimdi azamattar kóp.

Baspanasyn qarjy pıramıdasyna salyp jibergen qanshama adam páter jaǵalap ketti. Alaıaqtardyń kesirinen qan­shama otbasynda urys-janjal týdy, tipti ajyrasyp, ómirden túńilip ket­kender de bar. Pıramıda qanshama otbasyna qaıǵy ákeldi, aramyzda bar jıǵan-tergeninen aıyrylyp ishinen tynyp júrgender jeterlik.

48 alaıaq úsh jyl boıy elimizdiń barlyq qalalarynda emin-erkin áreket etken, kez kelgen qalada keńse jaldap, qurbandaryn kóbeıtý úshin túrli aldaý-arbaý tásilderin paıdalanǵan. Olardyń qylmystyq áreketteri quqyq qorǵaý organdarynyń kóz aldynda boldy. Osydan kele adamdardyń kóz jasynan aqsha jasaǵan arsyzdardy erterek toqtatýǵa bolmady ma degen suraq týyndaıdy. Eń bastysy talaı adamnyń kóz jasy men ýaıymyna aınalǵan 30 mıllıard teńge ıelerine qaıta ma, joq pa? Alaıaqtar sonshama qarjyny qaıda tyǵyp ustap otyr? Bul suraqqa jaýap joq. О́kinishtisi, ońaı jolmen tez baıýdy kózdeıtinder áli de aramyzda kóp. Adamdarymyz ár jyldary qarjy pıramıdasyna ońbaı aldanyp, talaı ret taıaq jep kele jatsa da, aldana beredi, arbala beredi. Onyń ústine, osy kezge deıin talaı qarjy pıramıdasyn uıymdastyrýshylardyń isi sotqa jetip, qylmystary dáleldense de, urlanǵan aqsha tabylǵan emes.

Aqtóbe oblysy