О́ńirde ónim kólemi artyp keledi

Osy jyldyń qańtar-maýsym aılaryndaǵy kórsetkishterge zer salsaq, óńir kásiporyndary 390,7 mlrd teńgeniń ónimin óndir­di. 2021 jyldyń tıisti kezeńi­men salystyrǵanda naqty kólem ındeksi 108,1%-dy quraǵan. Bul baǵyttaǵy jumystar jyl sońyna qaraı taǵy da eselene túspek. О́ıtkeni naqty jospar bar, soǵan saı tyndyrylatyn tirlik te az emes.

Oblys ákimdigi kásipkerlik já­ne ­ındýstrıaldy-ınnovasııalyq da­mytý basqarmasynyń basshysy Aspandııar Seısebaevtyń aıtýyn­sha, taý-ken óndirý ónerkásibi sala­syndaǵy jumystar aýyz toltyryp aıtarlyqtaı nátıje bergen. Jartyjyldyqtyń qorytyn­dy­sy boıynsha óndirilgen ónim kóle­mi 46,7 mlrd teńgeni nemese ótken jylmen salystyrǵanda 100,6 paıyzdy quraǵan. Álbette, jyl sońyna deıin ónim kólemi taǵy da artady.

«О́ńirimizde óńdeý ónerkásibi de aıryqsha mańyzǵa ıe ekeni belgili. Jarty jyldaǵy nátıjege kóz júgirtsek, ónim kólemi 277,9 mlrd teńgege jetken. Tıisinshe, ót­ken jylmen salystyrǵanda naq­ty kólem ındeksi 105,9 paıyzdy quraǵanyn aıta ketken lázim. Jalpy aıtar bolsaq, óndirilgen óndiristik ónim kóleminiń úles salmaǵy 71,1 paıyzdy qurady. Qysqasy, saladaǵy tyndyrylǵan jumystar kóńil toǵaıtady. Alda­ǵy ýaqytta osy qarqyndy údete túsýge nıettimiz. Sebebi jumysty tolyq qýatynda jandandyrýǵa barlyq múmkindigimiz bar.

О́ńdeý ónerkásibi qurylymyn­da úlken úleske ıe baǵyttardy aıta ketkenniń artyqtyǵy bol­mas. Hımııa ónerkásibi – 33,8%, metallýrgııa ónerkásibi – 10,8%, tamaq ónimderi óndirisi – 12,8%, ózge de metall emes mıneraldyq ónimder óndirisi 6,1 paıyzǵa jetken. Jyl sońyna deıin bul kórsetkishterdiń taǵy da ulǵaıa túsetini daýsyz», deıdi basqarma basshysy saladaǵy jumystardyń nátıjesi týraly.

О́ńirde daıyn metall buıym­daryn óndirý, jeńil ónerkásip salasyn damytýǵa da basa nazar aýdarylyp otyr. Al hımııa óner­kásibin órkendetýde «Qazfosfat» JShS men «Talas Investment Com­pany» JShS fılıaldary jáne shaǵyn kásiporyndardyń ala­tyn orny aıryqsha. Atalǵan jaýap­kershiligi shekteýli seriktes­tik­terdiń óndirgen óniminiń nátı­jesinde óńdeýshi ónerkásip qury­lymyndaǵy salanyń úlesi 47,5 paıyzǵa jetken.

«Osy jyldyń alǵashqy jar­tysyndaǵy kórsetkishterge súıen­sek, óndiris kólemi 132,1 mlrd teńgeni qurady. «Qazfosfat» JShS kompanııasynyń fılıaldary sary fosfor jáne onyń qosyndylaryn, fosforly jáne azotty mıneraldy tyńaıtqysh­tar óndirýge mamandandyrylǵan. Al «Talas Investment Company» JShS natrıı sıanıdi men ammonıı sýlfatyn óndirip keledi. Sala kásiporyndarynyń turaq­ty jumysy arqyly kórsetkish aıtarlyqtaı artyp otyr.

Naqtyraq aıtar bolsaq, 43,1 myń tonna sary fosfor, 10 myń tonna natrıı trıpolıfos­faty, 20,5 myń tonna azot ty­ńaıt­qyshtary, 7 342 tonna nat­rıı sıanıdi óndirildi. Bul baǵyt­taǵy jumystar aldaǵy ýaqytta da qarqyndy júrgizile beredi. О́ıtkeni suranys bar. Al sura­nys bar jerde ónimniń kóptep óndiriletini aıtpasa da túsinikti. Sondyqtan kásiporyn da qol qý­syryp otyrmaıdy», deıdi Aspan­dııar Seısebaev saladaǵy jumys jaıyn túsindirip.      

Basqarma basshysynyń aıtýyn­sha, óńirde metallýrgııa óner­­kásibin órkendetýge barynsha jaǵdaı jasalǵan. Oblys ákimi Nurjan Nurjigitovtiń ózi de bul salaǵa qoldaý kórsetip otyr. Al­ǵashqy alty aıdyń ózinde 42,1 mlrd teńgeniń ónimi óndirildi. Bul kórsetkishti eseleýge múmkindik jetkilikti.

«Salanyń negizgi kásip­oryn­darynyń atqaryp jatqan ju­­mysy óte aýqymdy ekenine toqtal­­masqa bolmas. Ferroqorytpalar ­ón­di­ri­­si boıynsha «Taraz metallýr­gııa-­­­
lyq zaýyty» JShS, baǵaly metal­dar (altyn jáne kúmis) óndiretin «AK Altynalmas» AQ, altyn jáne kúmis óndiretin «Golden Compass Capital» AQ, bolat quıý bu­ıymdaryn óndiretin «Zapchast» AQ sekildi kásiporyndar óz ju­mys­taryn júıeli júrgizip jatyr. Osy jyldyń alǵashqy jartysynda 15 220 tonna ferrosılıkomarganes, 1 133,2 kılogramm altyn ón­dirilgen bolatyn. Belgili bir se­bepterge baılanysty óndiris kó­lemi biraz azaıǵanymen, aldaǵy ýaqytta qarqyndy qaıtadan údete túsý josparlanyp otyr. Sol ba­ǵytta barynsha eńbektenýge ázir­miz», deıdi basqarma basshysy máseleniń mánisine úńilip.

О́ńirde azyq-túlik ónimde­rin óndirýge de basa nazar aýda­ry­lyp otyr. Alǵashqy jarty jyl­daǵy kórsetkishterge zer salsaq, qańtar-maýsym aılary ara­lyǵynda óndirilgen ónim kólemi 50,2 mlrd teńgege jetip jyǵylypty.

«Taraz qant zaýyty», «Merki qant zaýyty», «Býrnyı sút kompanııasy», «Merki irimshik zaýyty» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri men sút, makaron jáne kondıterlik ónim óndiretin shaǵyn kásiporyndar búgingi tańda tynbaı jumys istep jatyr. Nátıjesinde 95,2 tonna qant, 1 214 tonna súzbe saýda aınalymyna shyqqan.

«Búginde portlandsement ón­dirý boıynsha «Jambyl sement óndiristik kompanııasy» JShS, qurylys gıpsin jáne onyń qu­rylǵylaryn óndiretin «Jam­bylgıps» AQ, temir beton buıymdaryn, betonnan ja­salǵan qurylys qurastyrmaly qury­lymdaryn óndiretin «Gımarat Temirbeton» JShS, «Jam­byl­hımstroı» JShS-niń de óńir óndirisin ulǵaıtýda aıtarlyqtaı ról atqaryp otyrǵanyn aıta ketýge tıispiz.

Jalpy alǵanda, salanyń ón­diris kóleminiń ulǵaıýy nemese azaıýy tapsyrys berýshilerdiń suranysyna, qurylys montaj jumystarynyń maýsymdyq sıpatyna baılanysty bolyp otyr. Búginge deıin portlandsementtiń 737,3 myń tonnasy óndirilse, 115,9 myń tonna qurylys gıpsi, 33,5 myń tonna taýarly beton óndirildi. Aldaǵy ýaqytta óndiristi ulǵaıtýdyń joldary qarastyrylyp jatyr. Eń bastysy, ónimge degen suranys azaı­maǵany qýantyp otyr», deıdi A.Seısebaev.

Oblysta munaı ónimderin ón­dirý jumystary sońǵy jyldary naqty qolǵa alyna bastaǵan bolatyn. Nátıjesinde qazirgi kezge deıin 4,8 mlrd teńgeniń ónimi óndirilgenin aıta ketken lázim.

«Jeńil ónerkásip salasyn damytýǵa búginde myqtap kóńil bólinip jatyr. Salada 2022 jyl­dyń qańtar-maýsym aılary ara­lyǵynda 2,3 mlrd teńgeniń ónimi óndirildi. О́ńdeý ónerkásip qurylymyndaǵy úlesi 0,8 paıyzdy qurap otyr. Bul kórsetkishti de arttyrýǵa nıettimiz.

О́ńirde bylǵary aıaq kıim óndirisi, toqyma buıymdary, kıim óndirisi jolǵa qoıylǵanyn jurt­­shylyq jaqsy biledi. Sala­nyń negizgi kásiporny – «Taraz­KojObýv» JShS. Atalǵan se­riktestiktiń negizgi qyzmeti teri buıymdaryn óndirýge jáne byl­­ǵary aıaq kıimniń keń assor­tı­mentin tigýge negizdelgen. Sala­da ónim kóleminiń ulǵaıýy nemese azaıýy tapsyrystarǵa, suranysqa baılanysty.

2022 jylǵy qańtar-maýsymda 94,4 myń jup aıaq kıim tigildi. Aýmaqtyq kesimde ónerkásip óndi­risiniń kólemi 7 aýdanda artty: Jambyl (104,6%), Qordaı (102%), Sarysý (102,9%), Talas (101,4%) jáne Shý (100,2%), Baızaq (100,3%), Merki (101,7%).

Taraz qalasynyń kásiporyn­darymen 2022 jyldyń qań­tar-maýsym aılarynda 238,3 mlrd teńgege ónim óndirilip, 2021 jyldyń tıisti kezeńimen salys­tyrǵanda 108,5%-dy qurap otyr. Oblys ortalyǵynyń jalpy ónerkásiptegi úlesi 61 paıyzdy quraıdy.

Daıyn metall buıymdaryn óndirýge basqarma tarapynan aıryqsha nazar aýdarylyp otyr­ǵanyn atap ótkim keledi. Salada 2022 jyldyń qańtar-maýsym aılary aralyǵynda 4,4 mlrd teńgege ónim óndirildi. О́nimniń negizgi bóligin «JZMK Imstalkon» JShS jáne «Metallokonstrýksııa jáne rezervýarlar zaýyty» JShS berip otyr», deıdi ol.  

Oblysta ónerkásip, kásipker­lik salalarynyń órkendeýine ­óńir basshysy Nurjan Nurjigitov ­erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn aıta ketken jón. Onyń oıynsha, násibin kásibinen tapqan aza­mattarǵa qoldaý tolastamaýǵa tıis. Jergilikti jerdegi sheneýnikter kásip ıelerimen tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteýi kerek.

«Jalpy alǵanda, kásipkerler men sharýalar bizge emes, biz olarǵa jumys isteýimiz kerek. Jaǵdaı jasap, qoldaý bildirip, tıisti jeńil­dikterge qol jetkizý úshin kó­mek kórsetýimiz qajet. Osyny bar­lyq deńgeıdegi basshylar qaper­de ustaýy kerek», deıdi óńir basshysy.

Álbette, óńirde óndiris salasyn órkendetýge sońǵy jyldary barynsha qoldaý kórsetilip jatyr. Qysqasy birneshe jyl buryn elimizdegi karantınge baılanys­ty óndiris kólemin qysqartqan kásiporyndar endi qaıtadan es jıyp, jumys qarqynyn arttyra tústi. Olar aldaǵy ýaqytta da óńir ekonomıkasyn órkendetý jolyn­da aıanbaı eńbektenýge ázir.

«О́ndiris kóleminiń artýy ob­lys ekonomıkasyn kóterýge aıryqsha yqpal etetinin bilemiz. Sol baǵyttaǵy jumystardy ýaqyt ótken saıyn jandandyra túsýge beıilmiz», deıdi A.Seısebaev.

Jambyl oblysy