«Bul ólke – bizdiń aýyl
jaılaǵan jer,
Jelige asaý qulyn baılaǵan jer.
Kózime ot-jalyndaı kórinedi,
Aıqasyp qulyn-taıdaı
oınaǵan jer».
Iá, án áýelep qoıa bergende týǵan jerdiń taza aýasy keńsirikti jaryp, alańsyz ósken balalyq dáýren qııal perdesinde qalyqtap qoıatyny bar. Keshki azan-qazan sát, mal óristen qulap, aınala shań shubalǵan mezet, júgirgen bala, jylaǵan sábı daýsy, árirekte únsiz nemeresine qaraǵan qart – munyń bári ásem kartınadaı júrekte shaıqalady, janǵa belgisiz kúsh quıady.
Án týraly derekter Shyǵys Qazaqstan oblysynyń týmasy, aqsaqal Arǵynbek Qılybaevtyń aýzynan jazylyp alynǵan. Kónekóz qarııanyń aıtýy boıynsha ertede Kereı eliniń qyzy Naıman eline kelin bolyp túsken. О́z elinde súıgen jigiti bolyp, ózge elge májbúrlikpen uzatylady. Keıin bosanyp, bóbegin baýyryna alǵan kezde besik jyrymen qosa bir ándi yńyldap aıtyp, ishtegi muńyn ánge qosady. Týyndy el arasynda keńinen taralyp ketedi. О́kinishke qaraı, ánniń tolyq sózderi umytylyp, tek «Eı, ahaý sabaz, ushyrdym uıasynan balapan qazdy-aı» degen joldary ǵana saqtalyp qalady.
Qaıyrmasy qalǵan án óleńin qaıta jazyp shyǵyp, qar astyndaǵy gúldeı qaıta búrletip, eleýli úles qosqan belgili aqyn-dramatýrg Arǵynbaı Jumajanuly. Mońǵolııa eliniń Baıan-О́lgeı mekeninde dúnıege kelgen aqynnyń jazǵan mátini halyq arasyna sińip ketken. Án mátini men áýeni Mońǵolııa eńbek sińirgen qaıratkeri, kúıshi-sazger, ónertanýshy Qabykeı Ahmeruly jınastyrǵan «Mońǵolııa qazaqtarynyń halyq ánderi» kitabynda jaryq kórgen. Arǵynbaı Jumajanuly jazǵan túpnusqada óleńniń qazirgi oryndalyp júrgen mátininen aıyrmashylyqtar baıqalady.
«Bul ólke – bizdiń aýyl kúzdegen jer,
Qarakóz boıyn sylap túzegen jer.
Kózime ot-jalyndaı kórinedi,
Qolań shash ýádesin úzbegen jer».
Máselen, shýmaqtyń ekinshi qataryn ánshi Janar Aıjanova oryndaýynda «Aınalyp sulý shashyn túzegen jer» dep qoldanylyp júr. Al túpnusqadaǵy «qarakóz boıyn sylap túzegen jer» degen qazaqy topyraq, sheksiz tamyr jymdasqan sıqyrly qatar ánde nege saqtalmaıdy? «Boıyn sylaǵan» arý beınesi – qazaq arýynyń ádebi men qylyǵyn, nazerke bolmysy men uıańdyǵyn kórsetip tur. Kóz aldyńyzǵa alǵash boıjetkenin sezingen Júsipbektiń Aqbilegi, Áýezovtyń ar otyna órtenip ajal qushar Ǵazızasy, Beıimbettiń «ári sulý, ári esti» Shuǵasynyń boıaýy qanyq turpaty keledi.
«Bul ólke – ata-babam kóktegen jer,
Qoramnan aqtyly koı ketpegen jer.
Kózime ot-jalyndaı kórinedi,
Aldymnan kelin kesip ótpegen jer».
Osy shýmaqtyń oryndalýyna bajaılap qarasaq, birinshi qatar «Bul ólke – bizdiń aýyl kóktegen jer» dep aıtylyp júr. Túpnusqadaǵy «ata-babam» kóktegen jer» degen qatary kisige shuńǵyma oı salyp, tolaǵaı tarıhqa kóz súzýge úndeıdi. Bir aýyldyń emes, tutas dáýirdiń, tutas shejireniń tarıhyn sanaǵa ákelip tur. Án óleńi buzbaı oryndalsa, munan da áýezdi, áserli bolar edi. О́ıtkeni halyq ánderiniń árbir sózi bir adamnyń taǵdyryn jasaǵan mıllıon urpaqtyń tiktelgen qolyndaı bir-birimen tyǵyz sabaqtasyp tur emes pe?
