08 Mamyr, 2014

Kisiniń kisiligi túsiniginen kórinedi

1042 ret
kórsetildi
22 mın
oqý úshin
Erbol-1Jaryq dúnıedegi elý toǵyz jylǵa da jetpegen ǵumyrynda Erbol Shaımerdenuly artyna mol mura qaldyrdy. Qazaq jáne orys tilderinde jazylǵan baıandamalary men resmı sózderin, ózi mindetti túrde qolymen jazyp beretin suhbattary men maqalalaryn, kósemsózderin bylaı qoıǵanda, ol eki kitapqa toptaǵan kóptegen óleńder men úsh poemanyń avtory da bolatyn. Al endi ol jınaqtaǵan, aýdarǵan aforızmder 5-6 kitapqa molynan jetken. Sonymen birge, aforıstıkanyń teorııalyq máselelerin jan-jaqty zerdelep, baǵzy zamandardan búginge deıingi qazaq baǵlandary men bıleriniń, aqyndary men jazýshylarynyń az sózben kóp oıdy jetkizgen danalyqtaryn kitap etip shyǵardy. Aforızm janryn zerttep, belgili tulǵalardyń aforızmderin ázirleý barysynda Erbol Shaımerdenuly ózi de qanatty sózderdiń talaıyn artynda qaldyrypty. Solardyń birqatary avtordyń arhıvinen tabylǵan bolatyn. Ortamyzda júrgende alpys deıtin aǵa jasynyń tabaldyryǵynan attaıtyn dosymyzdyń jan jary Kúlásh Shaımerdenova baspaǵa ázirlegen eńbegin ózi kezinde jumys istegen, arnaıy aıdar ashyp, júıeli júrgizgen «Egemen Qazaqstan» gazetine usynýdy jón kórdik. Jaqsynyń jany – shyraq. * * * Tirshiliktiń qany – meıirim. * * * Dúnıege kelgeniń de dalbasa – artyńda iz, artyńda is qalmasa. * * * Áreketsiz oı – qanatsyz qus tárizdi. * * * Oıǵa jalǵyzdyq jarassa, sezimge serik tumar. * * * Baqytty ekendigińdi shyń basyna shyǵyp alǵannan góri, shyń basyna kóterilip kele jatqanda tereńirek sezinesiń. Baqyt degen – kómbe emes, baqyt degen – jol. Baqyt degen – júlde emes, baqyt degen – prosess. * * * – Jol mańyna nege úıir el osy? – Jetip qalý maqsat qoı beketine kelesi. – Qaıda baryp bitedi eken jol osy? – О́tirikten bolǵan kezde ólesi. * * * Dúnıege meıirimmen qarasań, dúnıe de saǵan meıirimin tógedi. * * * Árkim – óz áleminiń kindigi * * * Áıgiliniń bári – uly, ulynyń bári áıgili bola bermeıdi. * * * Saý júrek pen salaýatty basshynyń «meni» bilinbeıdi. * * * Aıtqanyń – az, uqqanyn aıt! * * * Jalǵyzdyqtan qoryqqan adam ne to­byr­ǵa baryp qosylady, ne júıke aýrýy­na ushyraıdy. * * * Jaqynyńnyń janyn jegenshe, adam bolýdyń qamyn je. * * * О́zińdi ógeısitken (óziń ógeı­siregen) ortada ómir súrýden asqan qasiret joq: kúniń solýmen birdeı. * * * Qozǵalmasań qozǵalma, Nazalanba ozǵanǵa. * * * Ataǵy zor – asqaq shyń, Ataǵy joq – baspaqshyl. * * * О́zińdi óziń qamshylamasań, О́zgeden buryn jan shyǵararsyń. * * * Jamannyń aty – jortaqshyl, Oza almaǵan – ortaqshyl. * * * Iile bilgen ıe de biledi, Kúıe bilgen súıe de biledi. * * * Ardan arylyp, aqshaǵa jalynǵan jańa ǵasyrdyń erkindigi qaı kin­dik­ke baılanar eken, shirkin?! * * * Qara kúsh pen ıntellektýaldyq kúshtiń aıyrmashylyǵy: biri – oz­byr­lyqka, biri – aqylǵa (bilimge) negiz­delgen. * * * Shamadan tys áreketshildik shamadan tys shamshyldyq týǵyzady. * * * Astamshylyqtyń astarynda asqan shylyq júredi. * * * Áreketsizdik degenimiz – jaq­sy­lyq bit­kendi jórgeginde tun­shyq­tyrýshy. * * * Jalpıyp otyrý bar, shaljıyp otyrý bar – ekeýi de astamshylyq pen kór­gen­sizdiktiń belgisi. Senim­di­liktiń emes. * * * Kún – kókte, pende – jerde. Álim­saqtan solaı jaratylǵan. Qansha qyzǵansań da, kún bola almaısyń. * * * Bireýdiń qatesin keshirý – ózińdi óziń ósirý. * * * Qınalǵandy qysylǵan qutqarady. * * * Kóńil kiri – tuzaq, Dostyq jyry – uzaq. * * * Adam bilmeıdi, zaman biledi. * * * Zańyna qaraı zamany, Aılasyna qaraı amaly. * * * Jaqsyny jaqsy jaqsy kórse jaq­sy. * * * Kóriný úshin kórinip qalǵandy kórge tyǵý kerek pe? * * * Joly bolǵannyń qoly júredi. * * * Kisi eńbegimen kún kórýden asqan ki­sá­pir­lik joq. * * * Alsań – ber: berseń – alasyń. * * * «Abylaılap» atqa qoný – bir basqa, Aby­laısha jaý qaıtarý – bir basqa. * * * Aıǵaı-shý bitkenniń arty qýys keledi. * * * Álsizge áıeli de jaý. * * * Jolym bolsyn deseń – jolyńnan qalma. Qııanat bas alar, bas almasa jas alar. * * * Kúle bilgen, kemimeı júre biledi. * * * Jaqsyǵa jamandyq jasaǵannyń jamandyq jaǵasynan alar. * * * Ádildik baryna senbeseń de, ádi­let baryna sen * * * Bir urpaq bir urpaqtan artyq ta emes, kem de emes. Tek zamandary bólek, taǵdyrlary árqıly. Osyny eskermegende, jaratylystanýda «mýtasııa» dep atalatyn berekesizdikke, qoǵamda (tarıhta) áleýmettik opasyzdyqqa jol beriledi. * * * Birdiń arýaǵy basym ba, myńnyń arýaǵy basym ba – ol bir táńirge aıan. * * * Kesheginiń kóshelisin búginginiń kóshesinde saqalynan súırep júrgen súreńsizdikten saqtasyn * * * Adam ǵana emes, qoǵam da meıirimdi bolýy kerek. * * * Men – memleketshilmin! Bul – memleket múddesin adam múddesinen, ult múddesinen joǵary qoıý jaǵyndamyn degen sóz emes. * * * Jalǵandyq – ar saýdalaýmen jan saý­ǵalaý tásili. * * * Kúshti – kúshtiniń quly. * * * Bálsinýdiń ózi – saıasat. * * * О́zgeni oılaımyn dep, ózińdi baılaıtyn da kezder bolady. * * * Júregi toqtamaǵannyń qoly qal­tyraıdy. * * * Kúniń tússe basqaǵa – kiriptarsyń tasqa da. * * * Jaqsy balanyń ul-qyzy bolmaı­dy. * * * Tániń aýyrsa – dáriń sep, Janyń aýyrsa – jaryń sep. * * * Seniń qalaýyń jurttyń báriniń qalaýy bola bere me?! * * * О́mir óńeshten ǵana turmaıdy. * * * Jaǵamyn dep sen kimge, Bastyń sonsha elpilge. Tartady kóń qalpyna, Jelpildeme, jelkilde. * * * «Anaý – anyq, bul – beker», Deýdiń ózi – qur beker. * * * Sadaq tartpaı, myltyq atpaı, mergen atanyp júrgender de bar ǵoı. * * * Bárine qushaq jetpeıdi, buıyrǵan qashyp ketpeıdi. * * * Erte pispe, kózge túspe. * * * О́nersiz kórik – pispegen órik. * * * Jaqsynyń jany – jaqsy dostarda. * * * Kózge túse berme – kóz tıedi. * * * Aqylsyzdyń ashýy qatty. * * * Táńirdiń ózi qamshymen emes, tamshymen qınaıdy. * * * Syrty nálsizdiń ishi de nárli bolyp jarytpaıdy. * * * Esep sheshkennen, ósek sheshken qıyn. * * * О́sektiń tósegi – ótirik. * * * Adam – uryqtan, adamzat – rýhtan. * * * Bilmeıtindiginiń ózin buldaı biletinder bolady. * * * Bilmestik óner bolmaǵanymen, bilmegenińdi bildirmeý – óner. * * * Búginginiń urany: biligińnen iligiń myqty bolsyn. * * * Ashy shyndyq: Ańysyn ańdaǵan alysqa barady, Eńbegin jaldaǵan qalysta qalady. * * * Juldyzdy jerden sóndirmeıtini qandaı jaqsy. * * * Qazirgi keıbireýlerdiń «syrtqy saıasaty» – júzge bólgenniń júzi kúısinge, «ishki saıasaty» – qanyna tartpaǵannyń qary synsynǵa saıady. * * * Qaltarysy kóp minez qaltasy kóp ámııan sekildi, utysqa kóp shyǵasyń. * * * Aısyz-kúnsiz aspan aı men kún bolǵysy kelgen alaıaqtarǵa, aı men kún jasaǵysh alypsatarlar men juldyz jaqqysh jylpostarǵa qolaıly. * * * Kúnsiz kók te kúltóbege aınalady. * * * Aıly tún de bireýge – arman, bireýge – qarǵys: ǵashyqtar utady, urlyqshylar utylady. * * * Keıde kóz arbalǵanǵa kóńil de aldanady. * * * Kózboıaýshylyq minez quryly­syn­daǵy ar­zanqol materıal bol­ǵanymen, keı­bi­reýler úshin naǵyz tabystyń kózi. * * * Til tabysqysh adam da jelim tá­rizdi: jabysqan jerinen aıyryl­maıdy jáne kádege aspaıtyn kezi joq. * * * Jaıly adam – maıly qasyq: qaıda salsań da, keregin alady. * * * О́zińdikin ózińdiki degende ózge bireý­lerdiń shamyna tıip, shabyna shoq baılaıtyny nesi eken? * * * Bul – kózden kózildirik ozǵan zaman. * * * Talantty tirisinde tentiretip, ólgen soń óbekteý kimge paıdaly eken? * * * Tiride esepte joq talant ólgen soń kezekten tys tirkeledi. * * * Qylyǵy kóptiń bylyǵy kóp. * * * Talanttyń tabytynyń tasasynda gúldeıtin aty joq alapes gúlder bolady. * * * Qazir kitap shyǵarýda jazýshynyń sheberliginen góri, qısapshynyń qareketi ótimdirek. * * * Ǵylymdaǵy jolbıke jazýshy men jýr­nalıstiń naǵyz ǵalymnan bir «artyq­shylyǵy» – bir asap, eki jeıdi: jazǵany úshin ári ǵylymı ataq, ári ádebı syılyq alady. * * * Kóńilge qaıaý salmaı bet qaı­ta­rýdan ót­ken ónerpazdyq bola qoıar ma eken?! * * * O, toba! Syrqat ta syılyq alýǵa jol ashatyn argýmentterdiń biri kórinedi. * * * Bılik júırik mashına tárizdi: bir mingen soń túskiń de kelmeıdi, túse de almaısyń. Qulasań – quryǵanyń. * * * Muhtar – ańyz, Ǵabıt – áli ańyzǵa aınalyp úlgermegen aqıqat. * * * Muqań – shyń, Ǵabeń – aısberg. * * * Sherhan – shart-shurt etip jar­qyl­daǵan naızaǵaı da, Ábish – aǵyl-tegil tógilgen aq jańbyr. * * * Jańbyr tilegen jurt naıza­ǵaıdyń shartylyna da rıza. * * * Shákirt tárbıelegennen góri oıyn-saýyq uıymdastyrǵan kóp jeńil, árıne. * * * Zamana sıpaty: ákim ornynda ánshi bı, teńiz ornynda tamshy bı. * * * Esek te esepsiz baqyrmaıdy. * * * Taý qoparǵan kúrek te topyraq astynda shirıdi. * * * Talantty alaıaq talaıdy qan qaq­sa­tady. * * * Alaıaqtyń alpys eki aılasy bar. * * * Sottalǵan sotqa sot joq. * * * Aýzyńdy ashsań da, kózińdi qyssań da birdeńe alǵyń kelgeni ǵoı: biraq birinshisinen góri ekinshisi ótimdileý. * * * Álsiz bıliktiń eskegi ojar keledi. * * * Úmit qusyn da atyp túsirýge bolady. * * * Tań qaldy dep tańdanba, Tamasha az ba jalǵanda. * * * Sen bilgendi el de biledi. * * * Súrinbesińe senimdi bolsań ǵana sekir. * * * Aıaqasty bolǵyń kelmese – aıa­ǵyń­dy jıyp otyr. * * * Aıtaryń az bolsa da, astary qanyq, tereń bolsyn. * * * Qumartqandy quryqtaý jeńil. * * * Dostyq oılaǵanǵa qastyq oılama. * * * Kóńilińe kelse de, júrekke ji­berme. * * * Basqanykin basqa joqtamas. * * * Bastaı almasań – qostaı bil. * * * О́ziń bolmaǵandy bireý boldyryp jarytpaıdy. * * * Kúlmesti kúldirem dep áýre bolma. * * * Basyńa shyǵyp ketkendi qula­masań qulata almaısyń. * * * О́liara – óli men tiriniń arasy. * * * Kúshi asqanmen alyspa – aıaǵyń aspannan keler. * * * Kúshtige qoqan-loqqy ótpeıdi. * * * Júırik bolsań, ozyp kór! * * * Eski erteńge barmaıdy, jańa jolda qalmaıdy. * * * Paıdalanylmaǵan múmkindik­ter­diń bári ókinish: ózegińdi órteıdi. * * * Bılikte bári ońaı: unaý da, qulaý da. * * * Kózqaras – kórý ǵana, qozǵaý úshin kúsh kerek. * * * Júırikke jer jaqyn. * * * Keıde qýlyq ta sýlyqqa jaramaıdy. * * * Alqa topta aıtqanyń – ashý-kektiń qaıtqany. * * * Kóz tımesin deseń, kózge túspeı-aq qoı. * * * Baqyt – kus: úrkitseń de ushady, úrkitpeseń de ushady. Qalmaıyn deseń qanatynda otyr. * * * Baryn baǵalaı bilmegenge baq ta qonbaıdy. * * * О́z kóńilińdi óziń kóter: ózgege onyń qajeti shamaly. * * * Menmen bolǵansha, elmen bol. * * * Kemshilikke keńshilik – kerdiń isi. * * * Qýlyqqa qýlyq – qý isi, О́nerińmen ozý – durysy. * * * Satady – satyp alady... Netken qunsyz tirlik! * * * О́ńiri – boıaý, ózegi – ótirik. * * * Bılikke bireý óz aıaǵymen, bireý bireýdiń taıaǵymen shyǵady. * * * Býdan sý sorǵalatqandaı, sýlyqtan syılyq jasaıtyndar bolady eken. * * * Itshe abalaǵan ıis almastar ıesiniń mańdaıy tasqa tıgen kúni ǵana esin jııa­tyn shyǵar... * * * Ishi sary, syrty kók qubyjyqqa uqsaı­tyn bir pendeler bolady. Ishi qyz­­ǵa­nysh­­tyń óti quıylyp sarǵaısa, syrty ishki merezdiń tabynan kógergen tárizdi. * * * Qııanatqa kúılegender tozaqta bılegender tárizdi áser qaldyrady. * * * Eserge ese jiberme, Tuıaq qalmas tigerge. * * * Áperbaqan, áńgúdik, Taqqa otyrar tań qylyp. Eki kózdi tórt qylar, Jurtty esinen tandyryp. * * * Qııanat qııalap keledi, ashyqtan emes, jabyqtan enedi. * * * Qııanatty da qolyn jyly sýǵa mal­ǵandaı qyzyqtap otyrǵandar bar. * * * Qoly ashyqtyń joly ashyq. * * * Aqyl aqshanyń ólshemi bola almaıdy, al aqsha aqylǵa ólshem bola alady: qazir aqshasy kóptiń aqyly da kóp dep sanalady. * * * Keıbir súıisýler sıyrdyń kúıis qaıyr­ǵany sııaqty. * * * Qulaq kereń bolsa, aýyz ashylady. * * * Shamshylǵa shań juqpaıdy. * * * Kommýnısterden juqtyrǵan asa bir uıat ádet: erkek-áıel, bala-shaǵa demeı jappaı jabysyp, bir-biriniń erininen súıý. * * * Shamdaný men shamyrqaný – eki basqa. * * * Úrkek te úrkite alady, Qorqaq ta qorqyta alady. * * * Aıyzyn qandyryp aıta alǵanǵa ne jetsin, Qoıny-qonyshyn toltyryp qaıtar­ǵanǵa ne jetsin. * * * Aldaǵannyń aldanǵany da saýap: en­digári jaıyna júredi. * * * Keıde eshkim aldamaı-aq al­da­nasyń. * * * О́sek – ózgeniń tutatqan shalasy, ótirik – ózińniń jaqqan otyń: biraq ekeýi de birdeı kúıdiredi. * * * Talqan bolǵan qalqan bolmaıdy. * * * Keri ketkenniń kúımesine otyr­ǵansha, shyńǵa shyrqaǵannyń shanasyna otyr. * * * Qasqaıyp jeke-dara ozý – júı­rik­tiń júı­riginiń ǵana peshenesine ja­zylǵan ba­qyt, kóp bolyp qaý­malap utý kez kelgen qý­lyq-sumdyǵy asqannyń qolynan keletin is. * * * Alaıaqtardyń aýyldastary taýsylyp, jymysqylardyń joldas-joralary bitkenshe, tórdegilerdiń týǵan-týysqandary túgendelgenshe búıregiń búlkildemeı-aq qoısyn, baýyrym. * * * Syrǵanaǵannyń izi bilinbeıdi. * * * Qulaqqa arnasań – syldyrlatyp, syńǵyr­latyp san áýezdi saq sóı­legeısiń, júrekke arnasań – kúm­birletip, qoıýlatyp aq sóılegeısiń. Al sózińdi qulaqqa da, júrekke de arnasań – qalaı sóıleı alsań, solaı sóıleı ber. * * * Ádildikti árkim óz kórpesindeı kóredi. * * * Adal alǵansha ǵana adal * * * Bireýdi – aıaǵy, bireýdi – bireýdiń taıaǵy kóteredi. * * * Kósem ornyna kóseý bılik qur­ǵannan saqtasyn. * * * «Amerıka múddesi» degen erte­gi­degi «ush­qysh kilem» nemese «sı­qyr­ly taıaq­sha» tárizdi: qupııa sózdi sybyrlasań boldy, kese-kóldeneń tura qalady. * * * Kóshten iz qalar, ustadan biz qalar. * * * Keıingi aqyl – kesh aqyl. * * * Qýat – qut, sezim – sút. * * * Iilgenge – túıingen, Súıingenge – kúıingen. * * * Oryndyǵyń barda ornyń bar. * * * Toıǵa da bedel shaqyrady. * * * Bedel býǵan bel bekem. * * * Esikti besikpen aýystyrý – adasýdyń belgisi. * * * Esik – kóp, tór – bireý. * * * Kijingen kisilikke jatpaıdy. * * * Jerdi satsań da, eldi satpa. * * * Mereıtoı mesheldi de aıaǵynan tik turǵyzady. * * * Talantty adam ózin-ózi maqtaǵan kezde de talantty. * * * Maqtaý ishińdi jylytatyn ystyq shaı tárizdi. * * * Búgingilerdiń bilgen saıyn búline túse­tini ne eken? * * * Oı kóp sóılese óz kózin ózi oıady. * * * Oıdyń kóp sóılegeni ólgeni. * * * Saıasatshy adamdyqty umyt­qanynyń ornyn adamdardyń esimin este tutý qabiletimen toltyrady. * * * Qyzmetimiz barda ini boldyq, qyzmet­ten tús­ken kúni qaımana kóp qazaqtyń biri bol­dyq. * * * Mólıgennen eljiregenniń enshisi artyq. * * * Qazir kisi bolǵysy kelgenniń kisi bol­ǵan­men isi bolmaıtyn ádeti. * * * Jalǵyzdyq – janynan túńil­gender ǵa­na ne­mese júreginiń alaý otyna senip, bi­legi tú­rilgender ǵana baratyn qarańǵy qýys. * * * Anaý-anaý degenge aýzyń ashyla berse, jasyńa jetpeı jaǵyń aıyrylar. * * * Hannyń qaıǵysy – bir basqa, qara­nyń qaıǵysy – bir basqa. * * * Ákesi bolǵan balanyń boıynda joq talanty da ashyla beredi. * * * Kúıeýi kókte júrgenniń áıeli de jerge syımaıdy. * * * «Basqarý» men «baıýdyń» bas­tapqy árip­teri ǵana emes, bastapqy maǵynalary da bir bolsa kerek. * * * Janǵa senbegen sanǵa senedi. * * * Shabyttanýǵa da sharshy top kerek bolǵany ma? * * * Qazir qoǵam – jekeshelikke, talant – ujymshyldyqqa bet burǵan zaman. * * * Jaqsyny jaqsy degizetin jaq­sylyǵy ǵana emes, joqshysy da. * * * Qazir ónerdegi tushynýdyń da dámi ketip bara jatyr. * * * Talant – tushyný, parasat – túsiný. * * * Talǵam? Talǵam ádire qalǵan! * * * Ilgegiń bar, ilgeniń joq. * * * Shaǵynǵany shaqqany bolar, Tabynǵany tapqany bolar. * * * Qasha berme, tosa ber. * * * Atqanyń – alǵanyń, Jatqanyń – qalǵanyń. * * * Ese berme, keshe ber. * * * Espeseń – keshpeısiń, Bóspeseń – óspeısiń. * * * Umtylǵan utady, Jutynǵan jutady. * * * Jylan-jylan degenge, Jıyryla berme eleńdep. * * * Búgin bar, erteń joq, búgin ash, erteń toq dúnıe! * * * Úzilgennen tizilgen. * * * Sózdiń sıqy: «Naǵyz ulylar bizdiń aýyldan ǵana shyǵatyny belgili. Bul – aqıqat. Biraq basqa aýyldan da ara-tura táýir kisiler shyǵyp qalýy ǵajap emes. Olardy da alalamaı, qurmet kórsetip jatsaq artyq bolmaıdy dep oılaımyn. Júzge bólgenniń júzi kúısin, aǵaıyn!». * * * Kisiniń kisiligi túsiniginen kórinedi. * * * Teńge tazǵa shash ósirer. * * * Qarııa: qyzǵa kúıeý bolar, bizge súıeý bolaryn aıt. * * * Qazannyń qulaǵynda otyrý bar, attyń qulaǵynda oınaý bar: biri – bılik, biri – óner. * * * Qalaı ótirik aıtpaısyń, shynyńa eshkim senbese! * * * Susyńmen emes, isińmen qorqyt. * * * Qadiriń barda qysylmaısyń. * * * Tómenshiktep júrip-aq tóbeńe shyǵyp alatyndar bolady. * * * О́lmegenge kórmegen tań.
Sońǵy jańalyqtar

Tarazda bir ana eki balasyn terezeden laqtyryp jiberdi

Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 12:50

Astana qalasynyń prokýrory aýysty

Taǵaıyndaý • Búgin, 11:35