Mınıstrdiń deregine súıensek, Atyraý oblysynda byltyr 48 mln tonna «qara altyn» óndirilgen. Al bıylǵy jeti aıda bul kórsetkish 27,7 mln tonnany qurap otyr. О́tken jyly jeti qat jer astynan munaımen birge óndiriletin gaz kólemi 24,9 mlrd tekshe metrge, al jyl basynan bergi jeti aıdyń ishinde 14,4 mlrd tekshe metrge jetken.
Qazir óńirde kómirsýtekti shıkizat qory barlanǵan 118 ken orny ornalasqan. Kómirsýtekti shıkizatty ıgerý úshin 78 kelisimshart jasalǵan. Qazir ken oryndarynan óndiriletin munaı qory shamamen 3,3 mlrd tonna, al gaz qory 200 mlrd tekshe metrden asady. Munaı-gaz salasynda 30-dan astam kompanııa jumys isteıdi. Bul kompanııalar elimizde óndiretin munaıdyń 55 %-yn qamtamasyz etedi. О́ndirilgen munaıdyń basym bóligi «Teńiz» ben «Qashaǵan» iri ken oryndarynan óndirilip otyr. Máselen, Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektoryndaǵy «Qashaǵan» ken ornynan bıylǵy jeti aıda 7,2 mln tonna munaı men 4,4 mlrd tekshe metr ilespe gaz óndirilgen. Qazir bul «Qashaǵandaǵy» táýliktik munaı óndirý shamamen 100 myń barreldi qurap otyr.
– Bıyl Atyraý óńirinde, onymen shekaralas Mańǵystaý men Aqtóbe oblystarynda ornalasqan tórt jer qoınaýy ýchaskesine kómirsýtekter boıynsha jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý úshin aýksıon ótkizildi. Aýksıonnyń qorytyndysymen qol qoıý bonýsy shamamen 2,4 mlrd teńgeni qurady. Bul bastapqy qol qoıý bonýsynan shamamen 10 esege artyq. Sondaı-aq jaqyn arada atalǵan jer qoınaýy ýchaskelerinde geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizý josparlanyp otyr. Oǵan 5,3 mlrd teńgeni quraǵan ınvestısııa salynady, – dep málim etti B.Aqsholaqov.
Táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy eń iri joba – keleshek keńeıý-uńǵyma erneýindegi qysymdy basqarý jobasy «Teńiz» ken ornynda iske asyrylyp jatyr. Bul joba iske qosylǵanda ken ornynan óndiriletin «qara altyn» kólemi 12 mln tonnaǵa artyp, jylyna 39 mln tonnaǵa jetedi. Osy joba iske asyryla bastaǵannan beri «Teńizshevroıl» JShS qazaqstandyq taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýǵa 14,2 mlrd dollar jumsaǵan. Joba úshin 25 myńnan astam adamdy oqytqan. Kompanııa el ekonomıkasyna 7,5 mlrd dollar baǵyttaǵan.
Al «Qashaǵan» ken ornynan óndirilgen gazdy óńdeý zaýytynyń qurylysy bastaldy. Jańa zaýyttyń qýaty – jylyna 1 mlrd tekshe metr gaz óńdeý. Dál osy zaýyt iske qosylǵanda «Qashaǵannan» munaı óndirý qýaty táýligine 450 myń barrelge deıin jetedi. Zaýyt jumysy tolyq qýatyna jetken kezde 750 mln tekshe metr kóleminde taýarlyq gaz, 120 myń tonna suıytylǵan gaz, 14 myń tonna kondensat, 212 myń tonna kúkirt óndiriledi. Buǵan qosa jylyna 2 mlrd tekshe metr gaz óńdeıtin jańa zaýyttyń qurylysyn jobalaýdy bastaý jóninde sheshim qabyldanyp otyr.
– Qazir Atyraý oblysynda gazdandyrý deńgeıi 98,7%-dy qurap otyr. О́ńirdiń 660 myń turǵyny tabıǵı gazben qamtamasyz etilgen. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi bekitetin Atyraý oblysyndaǵy tabıǵı gazdyń túpkilikti baǵasy 1 tekshe metr úshin 5,3 teńgeni, al ataýly áleýmettik kómek alýshylarǵa 1 tekshe metr gaz baǵasy 4,2 teńgeni quraıdy. Bul – elimizdegi eń tómen baǵa, – deıdi B.Aqsholaqov.
Mınıstrdiń málimetine qaraǵanda, bıyl bekitilgen respýblıkalyq bıýdjette úsh jańa jobany iske asyrýǵa 1 mlrd teńge kózdelgen. Bul – Isataı aýdanyndaǵy Qyzyl úı, Jasqaırat aýyldaryn gazben jabdyqtaý, sondaı-aq Qyzylqoǵa aýdanynyń Tasqudyq, Sorkól, Saryqumaq, Bylqyldaqty, Qońyraýly, Kenbaı eldi mekenderine gaz qubyry jelilerin salý jobalary. Atalǵan jobalardy iske asyrý ınfraqurylymdy júrgizýge, shamamen 1 300 adamdy gazben qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, «Maqat-Soltústik Kavkaz» magıstraldy gaz qubyry lýpınginiń qurylysy» ınvestısııalyq jobasy iske asyrylyp jatyr. Bul munaıly óńirdiń órkendeý qajettiligin eskere otyryp, tabıǵı gazdyń qosymsha kólemin tasymaldaýǵa jol ashady.
– Atyraý oblysynda 95-ke jýyq avtomobılge gaz quıý stansasy bar. Al 29 mekeme suıytylǵan gazdy satýdy júzege asyrady. Byltyr óńirde suıytylǵan munaı gazyn tutyný shamamen 50 myń tonnany qurady. Bıylǵy 7 aıda shamamen 36 myń tonna tutynyldy. Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi suıytylǵan gazdyń baǵasyn memlekettik retteýdi saqtap qaldy. Bıyl jyldyń sońyna deıingi merzimde suıytylǵan gazdyń shekti bólshek saýda baǵalary bekitildi. Soǵan sáıkes Atyraý oblysyndaǵy suıytylǵan gazdyń shekti bólshek saýdadaǵy baǵasy 1 lıtr úshin 50 teńgeni quraıdy, – deıdi Energetıka mınıstri.
Bolat Aqsholaqovtyń aıtýynsha, Energetıka mınıstrligi uzaq merzimdi baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin sharalar qabyldap jatyr. Máselen, óndirýshi zaýyttardyń shyǵyndaryn ishinara óteý maqsatynda shekti kóterme baǵany tonnasyna 33 600 teńge (19,7 teńge/lıtr) deńgeıinde bekitý týraly buıryqqa qol qoıylǵan. Maqsat – baǵanyń alypsatarlyqpen ósýine jol bermeı, suıytylǵan munaı gazyn oblystarǵa bólýdi reınjınırıngteý. Osyndaı sharalardyń biri – óndirýshilerdiń belgilengen bólshek saýda baǵalaryn negizge alyp, suıytylǵan munaı gazyna shekti kóterme baǵalardy aıqyndaý jónindegi qaǵıdalardy ázirleý. Bul naryqqa qatysýshylar arasynda kiristerdi ádil bólýdi qamtamasyz etip, zaýyttardy suıytylǵan munaı gazyn óndirýge yntalandyrýǵa múmkindik beredi.
Energetıka mınıstri AI-80, AI-92, AI-93 janarmaıy men dızel otynyn bólshek saýdada ótkizýge shekti baǵalardy memlekettik retteý saqtalǵanyn málim etti. Máselen, Atyraý oblysynda AI-92 benzıniniń ortasha baǵasy 169 teńgeni quraıdy. Al dızel otynynyń 1 lıtri – 230 teńge. Biraq AI-95 janarmaıyna baǵa belgileý básekeli ortaǵa berilgen. Endi janarmaıdyń bul túrine baǵany naryq aıqyndaıdy.
– О́ıtkeni AI-95 jáne odan joǵary markaly benzındi óndirý kezinde qymbat turatyn ımporttyq qospalar men joǵary oktandy komponentter shyǵyny eskeriledi. Mundaı janarmaılardyń baǵasy munaı barreliniń quny men valıýta baǵamyna baılanysty bolady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń janar-jaǵarmaı materıaldary naryǵyn reformalaý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda birneshe is-shara qabyldanyp jatyr. Aldymen, munaı ónimderin óndirý jáne bólý salasynda ashyqtyq pen transparenttilikti qamtamasyz etýdi qolǵa alynyp otyr. Ekinshiden, avtokólikpen munaı ónimderin shyǵarýǵa tyıym salýdy osy jyldyń sońyna deıin uzartý týraly buıryq shyǵaryldy. Úshinshiden, saralanǵan baǵalardy ázirleý arqyly dızel otynynyń tapshylyǵyna jol bermeý kózdelip otyr, – dedi mınıstr B.Aqsholaqov.
Mınıstrmen kezdesýde qoǵam belsendileri jurt kókeıinde júrgen túıtkildi máselelerdi qozǵady. Máselen, «Atameken Eko» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Arman Haırýllın iri jobalardaǵy ónimdi bólý jónindegi kelisim týraly aqparattyń ashyq bolýyn, ekologııalyq aıyppuldardy Atyraý oblysy turǵyndarynyń qajettiligine baǵyttaýdy usyndy.
«Neırodetkı – chýdo est» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Lýnara Maqsutovanyń pikirine qaraǵanda, óńir turǵyndary ekologııalyq problemadan zardap shegip keledi. Onyń ózi eki múgedek balany tárbıelep otyr.
Atyraý oblysy
