Derekke súıensek, Almaty oblysynyń aýmaǵyndaǵy eldi meken turǵyndarynyń 92,7 paıyzy ortalyqtandyrylǵan aýyz sý jelisimen qamtylǵan eken. Iаǵnı óńirdegi 384 irili-ýaqty aýyldyń arasynan 357 eldi mekenge qubyrdaǵy sý baryp tur degen sóz. Al 25 aýyldyń turǵyndary kúndelikti sýdy kóshedegi sýshúmekterden nemese arnaıy qubyr basynan tasyp ishedi, bul jalpy kórsetkishtiń 6,8 paıyzy. Tek aýylǵa aýyz sý tasymaldanatyn kórinedi. Árıne, esep qýǵan adamǵa joǵarydaǵy kórsetkish aýyz toltyryp maqtanýǵa turarlyq. Alaıda jaǵdaı shyndyǵynda olaı emes sııaqty.
– Oblystyń eldi mekenderin ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etý boıynsha joǵary kórsetkishterge qaramastan, aýyldarda halyqty aýyz sýmen qamtý 89,6 paıyzdy quraıdy, ıaǵnı 1 290,1 myń adam sapaly aýyz sýmen qamtylǵan deýge bolady. Biraq sý qubyry qurylystary men jelileriniń biraz bóligi tozǵan. Oblystaǵy 357 eldi mekenniń 158-inde aýyz sýmen jabdyqtaý obektileri qaıta jańartýdy jáne salýdy talap etedi. Olardyń aldy 30 jyldan astam ýaqyt boıy jumys istep tur. Qazir biz bul máseleni sheshýdiń jolyn qarastyryp jatyrmyz. Bıyl 9,5 mlrd teńge qarjy bólingen, oǵan 28 joba iske asyrylýda. Nátıjesinde, uzyndyǵy 534 shaqyrym sý qubyry jelileri jańadan salynyp, qaıta jańartylady. Osylaısha, jyldyń sońyna qaraı sýmen jabdyqtaý jelilerin salý jáne rekonstrýksııalaý esebinen jelilerdiń tozýyn 54,3 paıyzǵa deıin tómendetpekpiz. Munan bólek, bıyl sýmen jabdyqtaý júıelerin qaıta qurý boıynsha 66 jobalaý-smetalyq qujattama ázirlenip, jobalaý jumystaryna oblystyq bıýdjetten 1,2 mlrd teńge bólingen. Bul qarjyǵa 2023-2024 jyldary aralyǵynda qurylys-montaj jumysyn júrgizý josparlanyp otyr, – deıdi Almaty oblysynyń energetıka jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy B.Ábilqasymov.
Jalpy, oblystaǵy eldi mekenderdiń sýmen jabdyqtaý júıelerin damytýǵa qomaqty qarjy jumsalǵanyna qaramastan, jergilikti turǵyndar tarapynan aryz-shaǵym azaımaı otyr. Mamandar onyń sebebin eki nárseden izdeıdi: sapasyz qurylys pen tıisinshe qyzmet kórsetpeý salany artqa tartyp otyr.
Al aýyldardaǵy aýyz sý júıesiniń naqty iske qosylmaýynan turǵyndar áli de zardap shegip otyr. Keıbir aýdandarda bul másele 2014 jyldan beri jalǵasýda. Máselen, merdiger uıymdardyń josyqsyz jumysynyń kesirinen aımaqtaǵy 5 aýylda jalpy somasy 1 726,5 mln teńge bolatyn sý qubyry jáne káriz jelileriniń qurylysy tolyq aıaqtalmaǵan. Qazir Raıymbek aýdanyndaǵy Qaratoǵan aýyly,
Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy Ashysaı jáne Qarakemer aýyldary, Ile aýdanyndaǵy Pokrovka aýyly men Boraldaı aýyly osy kepti kıgen. Sondaı-aq qurylys jumystarynyń sapasyz oryndalýyna jáne qoldanylatyn materıaldardyń sapasynyń tómendigine baılanysty Jambyl aýdanynyń Samsy aýylyndaǵy, Talǵar aýdanynyń Nura aýylyndaǵy, Uıǵyr aýdanynyń Sharyn aýylyndaǵy aýyz sýmen jabdyqtaý júıesinde jıi irkilis oryn alýda. Jáne mundaı keleńsiz jaǵdaı jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý kezinde de bolyp turady. Iаǵnı bólingen qarajattyń tolyq ıgerilýine qaramastan, jalpy somasy 219,5 mln teńge jumsalǵan 7 joba boıynsha memlekettik saraptama qorytyndysy áli berilmegen. Sonyń saldarynan Talǵar aýdanyndaǵy Aqtas, Keńdala, Belbulaq, Tuzdybastaý, Jańaarna, Panfılov aýyldary men Qonaev qalasyna qarasty Zarechnoe aýylynyń turǵyndary sýǵa jarymaı otyr. Saraptama qorytyndysynyń daıyn bolmaýyna tıisti mamandardyń jumysty durys uıymdastyrmaýy sebep bolypty. Mysalǵa, Talǵar aýdany boıynsha 2014 jyldan bastap Aqtas, Keńdala, Belbulaq, Tuzdybastaý aýyldarynyń káriz júıesin qaıta qurý jáne Jańaarna, Panfılov aýyldarynyń sýmen jabdyqtaý júıelerin qaıta qurý boıynsha jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý jumystary jer ýchaskeleriniń bolmaýyna baılanysty aıaqtalǵan. Demek aýyldarǵa sý tartýǵa múddeli bolǵan ákimdikter men jumysty qolǵa alǵan merdigerler naqty nátıjege emes, bıýdjet aqshasyn ıgerýge qol jetkizýdi ǵana oılaǵan bolyp otyr. Olardyń aldy sottalyp ta ketipti. Atap aıtqanda, Raıymbek aýdanynyń Qaratoǵan aýylyna sý tartý kezinde memleket qarjysyn talan-tarajǵa salǵan bas merdiger mekemeniń dırektory 8 jyl merzimge bas bostandyǵynan aıyrylǵan kórinedi. О́kinishke qaraı, basqa aýyldardaǵy nysandar boıynsha qatań shara áli qabyldanbaı, memleket pen halyq aldyndaǵy mindettemesin oryndamaǵan tulǵalar áli taırańdap júrgenge uqsaıdy.
Aıtpaqshy, oblystyń halyqty aýyz sýmen úzdiksiz qamtamasyz etý salasynda 16 memlekettik kommýnaldyq kásiporyn jumys isteıdi. Iаǵnı ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etilgen 357 eldi mekenge qyzmet kórsetýge oblystyń qaýqary jetpeıdi degen sóz. Al qalǵan aýyldardaǵy aýyz sý jelileri jeke adamdar men kompanııalardyń qolynda.
– Oblysqa qarasty 18 eldi mekende qyzmet kórsetýshi kásiporyndar joq, ıaǵnı aýdannyń osy eldi mekenderinde sýmen jabdyqtaý júıelerin aýyl ákimderi nemese qajetti qural jáne mamandarmen qamtamasyz etilmegen jeke tulǵalar paıdalanady. Bul sýmen jabdyqtaý júıelerindegi apatty jaǵdaılardyń jıilep ketýine ákelýde. Onyń ústine, bul qubyrlardaǵy sýdyń sapasy árdaıym sanıtarlyq normalarǵa sáıkes kelmeıdi jáne tutynýshylardyń kóptegen shaǵymyn týdyryp otyr. Byltyrǵy zerdeleý qorytyndysy boıynsha Jambyl aýdanyndaǵy 5 aýyldyń, Qarasaı aýdanyndaǵy 4 aýyldyń, Talǵar aýdanyndaǵy 5 aýyldyń jáne Kegen aýdanyndaǵy 4 aýyldyń aýyz sýmen qamtý jelileri ıesiz qalyp otyr. Tıisinshe, osy eldi mekenderdegi sý nysandarynyń quqyǵyn anyqtaıtyn qujaty men arnaıy sý paıdalanýǵa ruqsat ta joq bolyp tur, – deıdi oblystyq energetıka jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy B.Ábilqasymov.
Almaty oblysy
