О́ner • 18 Tamyz, 2022

Sáýkele

1014 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Bul tek bas kıim ǵana emes, ult mádenıetiniń uıyǵy. Ejelden kele jatqan etnografııalyq múlik. Baıyrǵy qazaq qyzynyń jan dúnıe­sine ajar berip, oǵan degen kózqarasty qalyp­tas­tyrdy. Dástúr boıynsha sáýkele tek uzatyla­tyn qyzdarǵa ǵana kıgiziledi. Ony ózgemen aıyr­bastaýǵa bolmaıdy.

Sáýkele

Belgili sýretshi Amandos Aqanaevtyń óz stıli bar. Ol shy­ǵar­malarynda kóshpendiler mádenıeti men elimizdiń baı ór­ke­nıetin erekshe etip kórsetedi. Onyń kartınalary qazaq tarı­hyn jańǵyrtýda. Máselen, «Sáýkele» kartınasyn­da qa­lyń­dyqtyń toıǵa arnalǵan bas kıimin kıgen sátin beınelegen.  XIX ǵasyrdyń alǵashqy jartysynda Kishi júzdiń Baısaqal atty baıy men Orta júzdiń Sapaq baıy quda bolypty. Baısaqal qudalaryna qyzdyń sáýkelesin jiberip: «Basqa eshteńe suramaımyn, tek osy bir sáýkeleniń baǵasyn ózderi eseptep berse boldy», depti. Sonda Kenesarynyń aǵasy Sarjan tóre: «Bul sáýkeleniń baǵasy bes júz baıtal bolady eken, sondyqtan qyzynyń maly bes júz jylqy bolsyn» dep kesken eken. Bul derek ǵalym, etnograf Máshhúr Júsip Kópeıuly eńbeginde jazylǵan.

Baqsańyz, sýretshi bas kıimge basymdyq beredi. Sáýkele qyz balanyń burynǵy qamsyz ómirden keıingi otbasylyq jańa ómirdi bastaýynyń sımvoly sanalady. Sáýkele shashaqtarmen jáne ártúrli usaq altyn jáne kúmis tıyndarmen kómkerilgen. Odan bólek aqyq, perýza jáne ametıst syndy asyl jáne jartylaı asyl tastarmen túrlenip, kórermenniń kórkin ózine tartady. О́te baı ádeptelgen sáýkeleden qalyńdyqtyń júzi kórinbeıdi.

Týyndyda qalyńdyq merekelik bezendirilgen kıiz úıde otyr. Alýan tústi ósimdik stılindegi órnekter geometrııalyq órnektermen aralasa otyryp, kenep betin toltyrady da, kartınaǵa merekelik kóńil kúı syılaıdy. Sýrettiń joǵarǵy jaǵyndaǵy shańyraqtan kógildir tústi taza aspan kórinedi. Ol kórermenniń nazaryn áshekeıli sáýkeleden joǵary jyljytyp, bas kıimniń ushyndaǵy úkige aýdartady.