Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Janarmaı stansalary jetispeıdi

Pavlodardan elordaǵa deıingi eki jolaqty, 1A sanatyna jatatyn avtobannyń 191 shaqyrymy Pavlodar oblysynyń, ózgesi Aqmola óńiriniń aýmaǵynda ornalasqan. Búginde jeńil kólikter bul jolda ár shaqyrymy úshin 1 teńge, júk kólikteri salmaǵyna qaraı 5-25 teńge, avtobýstar 5-15 teńgeden tóleıdi. Saǵatyna 140 kılometrge deıin yzǵytýǵa bolatyn jańa standarttaǵy jol arqyly bas qalaǵa deıingi ýaqyt qys­qardy, jeńil kólikpen nebári 3,5 saǵatta jetip barasyz. Osylaısha, kúre jol qazirgi ýaqytta kólik aǵyny boıynsha elimizdegi sheshýshi ınfraqurylymnyń birine aınalyp úlgerdi.

О́kinishtisi, osy eki aralyqta jolaý­shylardyń kóńiline unamaıtyn kemshilikter jeterlik. Ásirese jol boıyndaǵy servıs aqsap tur. Janar-jaǵarmaı quıý stan­salarynyń, dámhanalar men qonaqúılerdiń, jyly dárethanalardyń jetkiliksizdigi aıqyn baıqalady.

Bul másele elordadan beri qaıtqanda ózekti. Aqmola oblysynan bastap Qalqaman kentine deıin kólik otynyn satatyn stansalar joq (shamamen 130 shaqyrymdaı aralyq). Eki arada kóligińizdiń benzıni bitip turyp qalsańyz, pushaıman kúıge túsesiz.

Kólik aǵyny qalyń, ortasy temir qorshaýmen bólingen avtobanda retsiz toqtaýǵa ruqsat joq. Muny jaqsy biletin júrgizýshiler Nur-Sultan qalasynan shyǵarda mashınasynyń bagyna aýzy-murnynan shyǵaryp benzın quıyp alady. Av­tobanǵa jaýapty «QazAvtoJol» UK» AQ-nyń oblystyq fılıalynan surap bilge­nimizdeı, aqyly ýchaskelerdiń boıynda búginde avtojanarmaı quıý stansalarynyń

9 pýnkti, 18 tamaqtaný pýnkti jáne avtomobılderge tehnıkalyq qyzmet kórsetýdiń 1 pýnkti ornalasqan eken. Olardyń kóbi Qalqaman jáne Shiderti kentterinde ornalasqan.

О́ńirlik kásipkerler palatasynyń Ekibastuzdaǵy fılıalynyń dırektory Medııat Musanap jol boıymen aýyr júk kólikteri jıi júretinin, syrttan keletin tasymaldaýshylarǵa bul aýmaqta sapaly qyzmet kórsetilmeı otyrǵanyn qynjyla jetkizdi. Jergilikti kásipkerler jol boıynda kásip ashýǵa yntaly. Alaıda «Qaz­AvtoJol» usynatyn talaptar olar­dyń kóńilinen shyqpaıdy. Janarmaı quıý beketterin, dámhanalar salý týraly usynystar bolǵanymen, olarǵa qajetti jerdi resimdeý, ınfraqurylym tartý úlken máselege aınalyp tur. Ulttyq kom­panııa kásip bastaǵysy kele­tin­der­ge ýádeni úıip-tókkenimen, is jú­zin­de aıtqanyn oryndaı almaı keledi. Osydan birer jyl buryn aksıonerlik qoǵamnyń tapsyrysymen Shiderti kenti janynda kópfýnksıonaldy jol boıy keshenin (kempıng) turǵyzǵan. Quny shamamen 1,5 mlrd teńge turatyn jobanyń qurylysy aıaqtalǵanymen, ol búginde qańyrap bos tur. Sebebi nysandy jalǵa alýǵa dármeni jetetin áleýetti kásipker joq. Ony qoıyp, jol boıynda kólikterge teh­nıkalyq qyzmet kórsetetin servıstik uıymdar men tehnıka dóńgelegin jón­deıtin sheberhanalar da joqtyń qasy.

Ýádeń qaıda, «QazAvtoJol»?

Pavlodardan elordaǵa qaraı júrip, Shiderti kentinen ári asqanda jol boıy­nan «Dve dorogı» dep atalatyn ashana kózińizge túsedi. Bul ashanaǵa kezinde «QazAvtoJol» ókilderi ınfraqurylym tartamyz dep qatyryp ketken. «Emelıa­­nov» jeke kásipkerliginiń basshysy Anatolıı Emelıanov uıym ókilderi bas­­tap­qyda bergen ýádeleriniń birin de oryn­damaǵanyn jetkizdi. Avtoban salynyp jatqanda quny 16 mln teńge turatyn jobany kórsetip: «Sizdiń dámhanańyzǵa deıin osynshama qarajatqa asfaltti jol salynady. Keıin ınfraqurylym tartamyz. Arly-berli ótken jolaýshylardy uıalmaı qarsy alasyz», dep kásipkerdiń kóńilin toıdyryp qoıa beripti.

– Tóbem kókke jetkendeı bolyp qýan­­­ǵa­nym esimde. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha pa­ıy­zy tómen nesıe alyp, dámhananyń jumysyn jolǵa qoıdym. Asúıge arnalǵan qan­sha­ma jıhaz, qural-jabdyqtar satyp alyp, Ekibastuzdan myqty aspazdardy shaqyrdym. Bastapqyda jumysym jaman júrgen joq. Tabys kóp bolmasa da, keleshekte «QazAvtoJol» ókilderi ýáde etken jobalar júzege asyp, eselene túsedi dep úmittengenmin. Saıyp kelgende joba da, jol da joq bop shyqty. Amalsyzdan qa­­ryz­danyp-qaýǵalanyp, aqshany óz qal­­tamnan shyǵara bastadym, – deıdi Anatolıı Nıkolaevıch qynjylyp.

Ashanasyna elektr jaryǵyn tartý, ózge de ınfraqurylymdyq jumystardy júzege asyrýǵa kásipker 120 myń dollar kóleminde óz qarjysyn jumsaýǵa májbúr boldy. Sebebi kómekti syrttan kútip otyra berse, dámhanasynyń qyzmeti toqyrap, jumysqa alǵan adamdaryn taratýǵa týra keler edi. Dámhanaǵa deıingi kirme joldyń uzyndyǵy nebári 80 metrdeı ǵana. Jolǵa qyzmet kórsetetin fırmanyń ókilderi bul aýmaqqa áý basta asfalt tóseımiz degenimen, búginde ol da oryndalmady. Betki qabatynda áli kúnge qıyrshyq tas shashylyp jatyr. Jazda kún jańbyrly bolǵanda bul jerge sý jınalyp, qysta muz qatyp, jolaýshylardyń kólikterine qıyndyq týdyratyny bar. Aýyr júk kólikteri ár ótken saıyn álgi jerde kádimgideı shuńqyrlar paıda bolyp, saldarynan keıbir jeńil kólikter dámhanaǵa jaqyndap kelýge júreksinedi. Qysqasy, kásipker úshin uzyndyǵy 80 metrlik shaǵyn ǵana jol úlken máselege aınalyp tur.

– Maǵan jol boıynsha álgi jobany kórsetińder dep birneshe márte habarlas­tym. Túrli syltaý aıtyp, kórsetkileri joq. Jol ábden júrgisiz bolyp qalǵanda Shiderti kentiniń ákimi kómektesip, jol kompanııasynyń ókilderi greıdermen bir márte tegistep ketti. Sodan beri «QazAvtoJoldyń» ókilderin kórsem, kózim shyqsyn. Kılometrlep sanaıtyn emes, shaqyrymnyń shıregine de jet­peı­tin joldy jarty-aq kúnde retke keltirip, asfalttap tastaýǵa bolatyn edi ǵoı, – deıdi kásipker.

A.Emelıanovtyń bul aýmaqtaǵy ser­vısti damytýǵa degen yntasyn baı­qa­dyq. Aıtýynsha, jýyq arada dámhana janynan jyly dárethana, kólik­terge qyzmet kórsetetin tehnıkalyq servıs ortalyǵyn ashýdy josparlap qoıǵan. Deı turǵanmen, sońǵy jobaǵa qarjy salýǵa júreksinip otyr. Kirme joldyń jaǵdaıy sheshilmese, tehnıkalyq ortalyqqa kólikterdiń kele qoıýy ekitalaı.

Qyzyq qylǵanda, «QazAvtoJol» kom­panııasy joǵaryda atap ótken záýlim kem­pıngti Anatolıı Nıkolaevıchke qara­ýy­ńyzǵa alyńyz dep usynys tastapty. At-tonymdy ala qashtym deıdi kásipker. Aınalasy at shaptyrym nysandy qysta ustap turýǵa dúnıeniń kómiri qajet, ári ishin jabdyqtaýǵa da qyrýar qarajat jum­saýǵa týra keler edi. Sondyqtan mundaı bolashaǵy bulyńǵyr jobany ala qoıýǵa ekiniń biriniń júregi daýalamasy anyq.

Mıllıard teńgeniń jobalary qańyrap tur

Alysqa barmaı-aq joǵarydaǵydaı kempıngtiń taǵy biri «Pavlodar – Qalbataý» tas jolynda, dálirek aıtqanda Aqqýlyda 3 jyldan beri bos turǵanyn aıtyp ótsek te bolady. Jalpy somasy
1 mlrd teńgege jýyq qarajatqa salynǵan alyp qurylysty áli kúnge jalǵa alatyn kásipker tabylmady. Qurylys ıeleri onyń aı saıynǵy jalǵa alý tólemi 3 mln teńgeni quraıtynyn aıtyp edi, bıznes ókilderi birden bas tartty.

Pavlodar oblysynyń ákimi Ábil­qaıyr Sqaqov bul máselelerdi jaq­sy biledi. Ákimniń oıynsha, atalǵan joba bıýdjetti tıimsiz ıgerýdiń jarqyn mysaly. Keshendi jalǵa alatyn kásipker tabylmasa, ony ózge maqsatta paıdalanýǵa berip, nysan óńir ekonomıkasynyń paıdasyna jumys isteýi kerek dep tapsyrǵan edi aımaq basshysy. Aqqýly aýdany ákiminiń orynbasary Alma Qasymova bul ólkede ázirshe táýekeldi iske barý­ǵa júregi daýalaǵan bıznes ıeleri joqtyǵyn aıtady. «Kópfýnksıonaldy nysan tolyǵymen «QazAvtoJol» AQ-nyń balansynda tur. Bizdiń aýdan úshin aıtarlyqtaı alyp nysandy ala qoıatyndaı iri kásipkerler óńirde joq. Syrttan úlken bir bıznesmender kelip kásibin júrgizbese, jergilikti jerden tabylatynyna sene qoımaımyz. Ári aı saıynǵy jalǵa alý qunynyń ózi tym qymbat. Nysandy ustap turýǵa da qyrýar qarajat qajet», deıdi ol.

Mamandardyń sózine qaraǵanda, ult­tyq kompanııanyń mundaı kóp­fýnk­sıonaldy keshenderdi áý basta salǵa­ny­nyń ózi qatelik bolǵan. Jolaý­shy­larǵa arnalǵan barlyq qolaıly jaǵdaıdyń tutas keshenin, atap aıtqanda, janarmaı quıý stansasy, qonaqúı, dámhana, avtokólik jýý orny, tehnıkalyq qyzmet kórsetý stansasy jáne demalýǵa arnalǵan alańy bar jol boıy servısin ustap turý asa qymbat. Barlyǵy bir jerde shoǵyrlanýyna baılanysty olardy bir ortalyqtan jylytý, kútý, qyzmet kórsetý, qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleý qyr­ýar qarajatty talap etedi. 2019 jyly elimiz boıynsha mundaı 41 nysan salynatyny aıtylǵan. Alaıda alǵashqy 4 keshendi salyp, olardyń jartysy paıdalanýsyz turyp qalǵanda, jobanyń sátsiz ekeni aıqyn boldy. Sóı­tip, aksıonerlik qoǵam odan birjola bas tartty. «Qazirgi ýaqytta bıznes qala syrtynda jumys isteýge daıyn emes. Sátti menedjment jetispeıdi. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tas jolynyń Qyzylorda oblysyndaǵy bóliginde bul boıynsha jaǵymdy mysaldar barshylyq. Ol jerde kólik aǵyny úlken, bıznes jaqsy júrip jatyr. Al Pavlodar oblysyndaǵy baǵytta másele qalyptasyp otyr, bıznes ókilderi belsendi emes», degen ýáj de estidik kompanııanyń jol boıy servısin damytýǵa jaýapty mamandarynan. Qazir oblystaǵy ıesiz turǵan 2 keshendi us­taý­dyń ózi kompanııanyń bıýdjetine ońaı tıip turmaǵanǵa uqsaıdy. Mezgil saıyn konkýrs oınatylyp, jalǵa alýshylardy izdegenimen bolashaǵy kúmándi bızneske kásipkerlerdiń bas tikkisi joq.

Bul nysandardyń ne sebepti bir­ne­she jyldan beri bos turǵanyn «QazAvtoJol» UK» AQ Pavlodar oblysy boıynsha fılıalynyń dırektory Ermurat Nurhanovtan da suradyq. Fılıal basshysy konkýrs jýyqta taǵy oınatylǵanyn, alaıda úmitkerler tabylmaı turǵanyn aıtady. Konkýrstyq sharalarda jyl saıyn jalǵa alý quny tómendetilip, qazirgi kúni ol soma 2 mln teńgeniń (aı saıynǵy tólemi) shamasynda belgilenip otyrǵan kórinedi. «Nur-Sultan – Pavlodar» avtobanynyń boıyndaǵy jyly dárethanalardyń sany kóbeıtile me degen suraǵymyzǵa ol standart boıynsha jetkilikti dep jaýap berdi. Búginde jyly dárethanalar elordadan kele jatqanda Ekibastuz qalasyna 30 shaqyrym qalǵan jerde (Baıet aýyly tusynda) jáne Tórtqudyq eldi mekeni mańynda ornalasqanyn jaqsy bilemiz. Odan basqa Shiderti kenti men Qalqaman aýylyndaǵy dámhanalar ishinde ileýde bir mundaı dárethanalar kezdesedi. Bul dámhananyń barlyǵy táýlik boıy jumys istemeıtinin eskerý kerek. Al Baıet pen Tórtqudyqtyń arasy shamamen 100 kılometrdeı. Endeshe, bul eki aralyqta jolaýshylardyń qajettilikteri úshin taǵy da qosymsha zamanǵa saı dárethanalar salynýy kerek dep esepteımiz. Bir qyzyǵy «QazAvtoJol» kompanııasynda qurylǵan «shuǵyl jeli» – 1403 baılanys ortalyǵynyń mamandary jyly dárethanalardyń qaıda ornalasqanynan da beıhabar bolyp shyqty. Telefon shalǵanymyzda tutqanyń ar jaǵyndaǵy operator jigit Baıet mańyndaǵy nysandy esine áreń túsirgenimen, Tórtqudyqtaǵy oryndy múlde bilmeıtin bolyp shyqty. Osy­ǵan qaraǵanda, kompanııa aqparat orta­lyǵyna biliksiz qyzmetkerlerin otyr­ǵyzyp qoıǵan-aý dep shamaladyq. Bizdiń oblystyń turǵyndaryn bylaı qoıǵanda, myńdaǵan shaqyrymnan at sabyltyp keletin jolaýshylarǵa qate aqparat berip jatsa, bul da aksıonerlik qoǵamnyń bedeline nuqsan. Al durys málimet almaǵan jolaýshy uzaq jolda mehnat kesheri aıdan anyq. Sondyqtan jol boıyndaǵy jalǵyz operator bul baǵytta tyńǵylyqty jumys istese degen tilegimiz bar.

Medııat Musanaptyń pikirine den qoısaq, álgindeı úlken keshenderdi sal­ǵansha, ornyna shaǵyn dámhanalar men janarmaı quıý stansalaryn turǵyzǵan yńǵaıly. «Kásipker olardy qysta jyly­tý­ǵa da kóp shyǵyndalmas edi. Ári olar nysandardy satyp alyp, ári qaraı ózi damytar edi. Ulttyq kompanııa bul boıynsha aldaǵy ýaqytta jeke baǵ­darlama ázirlep, iske asyrady degen úmitimiz zor. Jol boıyndaǵy bıznes­ke qyzyǵýshylyǵy bar kásipkerlerdiń qazirgi tilegi osyndaı», dep eskertti kásipkerler palatasynyń ókili.

Al aksıonerlik qoǵamnyń óńirdegi fılıaly dırektorynyń orynbasary Erjan Kısıkov keleshekte avtojoldyń Shiderti mańynda bir janarmaı quıý stansasyn jáne Ekibastuz ben Shiderti aýmaǵynda avtogaz quıý stansalaryn turǵyzý kózdelip otyrǵanyn aıtady. Jobada shaǵyn market, dámhana, qonaqúı jáne avtoturaq qarastyrylǵan.

Jaryǵy joq kópir qaýipti

Avtobannyń boıyn jaryqtandyrýǵa qatys­ty da júrgizýshiler shaǵymy kóp. Ásirese Pogranıchnık jáne Shiderti aýmaqtaryndaǵy kópirlerdiń mańynda jaryq shamdary jıi sónip qalady. Sonyń kesirinen túngi ýaqytta júrgizýshiler burylatyn jerden ótip ketip, sarsańǵa túsip júrgeni. E.Kısıkovtyń sózine súıensek, avtojoldyń aqyly ýchaskesiniń kólik aıryqtaryndaǵy jaryqtandyrýdy ishinara ajyratýdyń sebebi jaryq shamdary men onyń jınaqtaýyshtarynyń jumys isteý merziminiń az bolýynan eken. Saldarynan júıe mezgil saıyn isten shyǵyp, jaryqtandyrý júıesi toqtap qalady. «Iаssy Qurylys» uıymy avtojoldy kútip ustaý sheńberinde jaryqtandyrý elementterin qalpyna keltirý jáne aýys­tyrý boıynsha ju­mys­tardy turaqty negizde júrgizedi. Pogranıchnık, Shiderti kentteriniń kólik aıryqtary tolyq ja­ryq­tandyryldy», deıdi ol.

Kópir demekshi, «Nur-Sultan – Pav­lodar – Qalbataý – О́skemen» Orta­lyq-Shyǵys dálizin qaıta jańar­tý» jobasyn iske asyrý boıynsha salynyp jatqan úlken kópirdiń de qurylysy kesheýil­de­genine birneshe jyl­dyń júzi boldy. Pavlodardan Semeı qalasyna bettegende Kenjekól aýyly mańynda ornalasqan kópirdiń áli kúnge aıaqtalmaýy ári onyń aınalasy jaryqtandyrylmaıtyny oblys ortalyǵyn ońtústikten aınalyp ótetin júk kólikteri úshin qıyndyq týdy­rady. Olar Pavlodar qalasyna kirý úshin qarsy jolǵa shyǵyp, úlken burylys jasaýy kerek. Júk kólikteriniń júr­gizý­shi­leri bul jerde asyǵamyz dep júrip, jol-kólik oqıǵalary da oryn alǵan. Sondyqtan kompanııa ataýly kólik aıy­rymyn, ıaǵnı kópirdi az ýaqytta salyp bitirýge yntaly. E.Kısıkov jumystardy bıyl qyrkúıek aıynda tolyq aıaqtaý jos­parlanyp otyr­ǵanyn jetkizdi.

Eń sońy avtobannyń Shiderti men Tórtqudyq arasyndaǵy 24 shaqyrymdyq ýchaskesi de búginde jóndeýge suranyp tur. Kezinde merdiger uıym bul aralyqtaǵy jumystardy kesteden kesheýildetip ári sapasyz oryndap, «QazAvtoJol» fılıaly ony sotqa bergen. Bıyl qaıta jańartý boıynsha joba jarııalanyp, «Construction Team RVL» JShS merdigerlik uıymymen jumystardy aıaq­taý týraly shart jasalǵan eken. Alaı­da onyń da qashan tolyq júzege asyrylatyny taǵy belgisiz.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Joldyń sapasyna aıryqsha nazar aýdarý kerek. Elimizdiń joldary nashar ekeni jáne jol qurylysy salasyn jemqorlyq jaılaǵany eshkimge jasyryn emes», degen edi Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda. Prezıdenttiń aıtýynsha, bul salada qordalanǵan másele kóp. Tenderdi jyl saıyn bir-eki kompanııa ǵana utyp alatyny, joldardy jóndeý jumystarynyń óte baıaý júretini, jol jóndeýge bólinetin qarajattyń 44 paıyzyna memlekettik satyp alý qorytyndysy jasalmaǵany úlken problema ekenin atap kórsetken. Ári jumys nashar júrip jatqan óńirlerdiń qatarynda Pavlodar oblysy da bar ekenin aıtqan.

Bul máseleni tarqatý úshin «Qaz­AvtoJol» kompanııasynyń basshy­ly­ǵy asa baıypty ári sheshimdi ister atqarady dep senemiz. Joldardy aqyly etpes buryn onyń boıynda jolaýshylar aıaldap, demalatyn zamanǵa saı servıstik oryndar turǵyzǵany abzal. Servıs jaqsarsa, aqyly joldaǵy qaýip-qater azaıyp, kólik aǵyny molaıa túsetini anyq.

Pavlodar oblysy