Máselen, jyl saıyn jol salý jumystary qyzǵan kezde osy bıtýmnyń tapshylyǵy qatty seziledi de jatady. «Baqsaq, baqa eken» demekshi, atalǵan materıaldyń tapshylyǵyn bul ónimdi aldyn ala satyp alatyn treıderler týdyrady eken. Bular bıtýmdy arzan baǵaǵa satyp alady eken de, suranys pen baǵa ósken kezde qymbatqa ótkizetin kórinedi. Bul jerdegi ákki árekettiń joly tipti de qarapaıym: qarajat jaǵynan qysylmaıtyn atalǵan kompanııalar bıtým óndiretin zaýyttarmen tikeleı kelissóz júrgizip, ónimdi ózderine tıimdi baǵaǵa satyp alady. Al jumysty tapsyrý merzimi qos búıirden qysqan kezde, merdigerdiń ony qandaı baǵaǵa da bolsyn satyp almasqa amaly qalmaıdy...
«Jol aktıvteriniń Ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń dırektory Aıbol Bıdaıbekov buǵan áli kúnge deıin tyıym salynbaı kele jatqanyna qynjylys bildiredi.
– Bizdegi klımattyq erekshelikterge saı, jol salý merzimi óte qysqa. Mamyr men tamyz aılarynyń aralyǵynda qımyldap qalmasańyz, qapy qalasyz. Merdigerler jyldyq jospardy osy merzimde oryndaýǵa janyn salady. Al dál osy ýaqytta bıtým baǵasy úsh esege deıin qymbattap ketedi, – deıdi A.Bıdaıbekov.
Jalpy, bıtým degen – ózindik erekshelikteri mol materıal. Máselen, qysta qatyp qalady da, ony tasymaldaý tym qymbatqa túsedi. Budan bólek, shıkizatty tıeý kezinde ony qyzdyrmasa taǵy bolmaıdy. Mine, árbir osyndaı amaldyń materıaldyń sapasyna áser etetini sózsiz.
Mamandar mamyr aıynda jóndeý jumystary bastalǵanda, bıtýmdy óndiriske engizip, asfaltbeton alý úshin ony qaıtadan qyzdyrý qajet. Al ony tóseý kezinde 90 gradýstan 130 gradýsqa deıingi temperatýralyq rejimdi saqtaý shart. Sondyqtan aldyn ala úlken kólemdegi shıkizatty óndirý tehnologııalyq jaǵynan tıimsiz.
Mine, jeti-segiz jyl jóndeýsiz qyzmet etedi dep josparlanǵan jol osyndaı jaıttardyń sebebinen bar bolǵany eki-úsh jylǵa ǵana shydaıdy da, toza bastaıdy. Sosyn, amaldyń joqtyǵynan memlekettiń qarjysyn ysyrap qylyp, joldy qaıtadan jóndeýge týra kelip jatady.
Byltyrdyń ózinde «Jol aktıvteriniń Ulttyq sapa ortalyǵy» bıtým synamasyna 1 400-ge jýyq tekserý júrgizipti. Sonda joǵaryda aıtqan tekserýlerdiń 300-i sapasy boıynsha normatıvterge saı bolmaı shyqqan.
Osy oraıda Qazaqstan avtojolshylar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Baǵlan Baımaǵambetovtiń el gazeti «Egemen Qazaqstan»-nyń» osy jyldyń
9 tamyzyndaǵy sanynda jaryqqa shyqqan «Jol azabyn júrgen biler» atty maqalasyndaǵy myna joldar eriksiz oıǵa qaldyrady. «Byltyrdyń ózinde Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy 1 400-ge jýyq bıtým synamasyn tekserýden ótkizdi, onyń 300-i sapasy boıynsha normatıvterge saı bolmaı shyqty. Osyǵan oraı Memleket basshysynyń joldardyń sapasyn arttyrý jóninde tapsyrmasyna sáıkes elimizde bıtýmdy QR ST ulttyq standartyna sáıkestendirip shyǵarý kerek dep oılaımyn. (GOST standartyn paıdalanýdyń kúshin joıý kerek). Sebebi ol standart bıtým sapasy boıynsha qatań talaptar qoıady, onyń ishinde asfalttyń ýaqytqa tózimdiligi de bar. Biraq Energetıka mınıstrligi osy usynystarymyzdy elemeı keledi. Elimizde bıtýmdy syrttan alyp kelýge tyıym salynǵan da, al eksporttaýǵa ruqsat bar. Elde óndirilgen bıtýmdar kóbine qyrǵyzdarǵa jóneltiledi. Bıtým tapshylyǵyn joıý úshin Reseı naryǵyn ashý kerek nemese eksportty toqtatý qajet», dep jazady avtor.
Sonymen qatar Baǵlan Baımaǵambetov elimizde bıtýmdy syrttan alyp kelýge tyıym salynyp, al eksporttaýǵa ruqsat bar ekenine qynjylys bildiredi. Máselen, bizdiń elde óndirilgen bıtýmdar kóbine qyrǵyz eline tasymaldanady eken. Sol sebepti avtor bıtým tapshylyǵyn joıý maqsatynda Reseı naryǵyn ashý kerek nemese eksportqa tyıym salynýy kerek dep sanaıdy.
Al óńirde jol salasy boıynsha 40 jyl jumys istep, birtalaı basshylyq qyzmetterde bolǵan eńbek ardageri Almataı Júnisov te «bas-basyna bı bolǵan» mekemelerdiń basyn biriktirip, agenttik qurý kerek degen pikirdi qoldaıdy. «Júıeniń tizgini bir qolda bolýy kerek. Sonda ǵana jumysty naqty jaýapty adamnan suraý múmkindigi týady», deıdi A.Júnisov.
Sondaı-aq jol salasynyń ardageri búginde kadr máselesiniń kún tártibinde óte ótkir turǵanyna alańdaýshylyq bildiredi. «Qazir, – deıdi eńbek ardageri, – jol salasyndaǵy mehanızmniń bári kúrdelendirilgen, kóbi avtomattandyrylǵan. Muny meńgeretin bilikti mamandar kerek. Al olar bizde joqtyń qasy...».
Eske salar bolsaq, taıaýda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «QazAvtoJol» men «Qazavtodor» kásiporyndary biriktirilgeni belgili. Osy oraıda jaýapty mamandardyń kóbi munymen toqtamaı, jol salasyndaǵy kúrdeli jumystardy durys uıymdastyrý úshin óz aldyna bólek agenttik nemese komıtet qurý máselesin jıi kótere bastady. Al mundaı uıǵarymǵa negiz bolarlyq dálelder men sebepter jetip artylady.
Qaraǵandy oblysy
