BIZ ELDIŃ ALAŃSYZ О́MIR SÚRÝIN QAMTAMASYZ ETÝGE MINDETTIMIZ

Ústimizdegi jyldyń 7 sáýiri kúni keshkilik Taraz qalasy men oǵan jaqyn ornalasqan eldi mekenderde úlken dúrbeleń oryn aldy. Oǵan keıbir azamattardyń Qyrǵyz Res­pýblıkasynyń Talas oblysynda qyrǵyz jaǵy Kırov sý qoımasyn kúl-talqan etip jarady eken degen laqap habary sebep boldy. Qyrǵyz elinde ornalasqan Kı­rov sý qoımasyna jarylys jasa­la­dy eken degen sybys el arasyna tez tarap, turǵyndar úılerin tas­tap, kóligi barlar avtokólikpen, arbasy barlar arbamen, tipti taksı jaldap, maı quıatyn stansalardaǵy barlyq janar maıdy taýysyp, Tektur­mastyń tóbesine, basqa da taý-jota men eldi mekenderge qashqan. Iá, Kırov sý qoımasy jaryl­sa, qala men qala mańyndaǵy eldi me­kenderge orny tolmas zardap áke­letini anyq. Shynynda, 500 mıl­lıon tekshe metr sý turǵan qoı­ma jarylsa, nebári 40 shaqyrym jerdegi qoıma sýy áp-sátte qalany aǵy­zyp áketeri sózsiz bolatyn. Kúni keshe ǵana budan sýy 15 ese az tospa Qyzylaǵashqa qandaı apat ákelgenin umyta qoıǵan joq shyǵarmyz. Bul sý qoımasynyń jaı-kúıi óz aldyna áńgime. Ol 1993 jyldan beri jóndeý kórgen joq. Kezinde Qyrǵyzstan úkimeti sýdy Jambyl oblysynyń turǵyndary paıdala­natyndyqtan, Kırov sý qoımasyn 50-60 jylǵa Qazaqstanǵa jalǵa berip, bizden ony alýlarymyzdy suraǵan bolatyn. Ol kezderi buǵan Úkimet qulaq salmady. Qarajat máselesi de qarastyrylmaǵan edi. Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaı belgili, osyndaıda qoımaǵa qoıylǵan bir jarylys tómende ornalasqan Taraz qalasy úshin orny tolmas zardap ekeni sózsiz. Bul – qashanda oıda bolatyn nárse. Meniń naqty aıtaıyn degenim, qaýipsizdik pen saqtyq sharalary. Sý qoımasy qyrǵyz jerinde, so­lardyń ıeliginde. Alǵashqy kezderi qyrǵyz jaǵy arnaıy jasaqtalǵan kúzet qyzmetin qoıyp, mańaıyna tiri adam jolatpaıtyn. Al keıin kele tek jaı 2 adamdyq qaraýyl qoıyp, olar platınany tamashalaý alańyna aınaldyryp, eldi sýretke túsirip, qaýipsizdik sharalarǵa esh kóńil bólmeıtin boldy. Osy sý qoımasy arqyly qyr­ǵyz­dardyń azdaǵan aýyl-aımaqtary baqsha ósirip, ony kórshiles qazaq jerine ákelip kún kórip otyr. Alaı­da, sý qoımasynyń qaýipsizdigi qyrǵyz baýyrlardy onsha tol­ǵantpaıdy. О́ıtkeni, apat bola qalǵan jaǵdaıda qyrǵyzdar emes, negizinen qazaqtar zardap shegedi. Osyǵan oraı, sý qoımasy qyrǵyz jerinde, solardyń ıeliginde dep qamsyz otyrǵanymyz aýyr zar­daptarǵa ushyratýy múmkin. Men el Úkimeti eki el arasynda kelissóz júrgizý arqyly Kırov sý qoımasynyń qaýipsizdigin tolyqtaı Qazaqstannyń mindetine alýy jóninde ýaǵdalastyqqa qol jetkizýi qajet dep esepteımin. Álgi sybys shyǵyp, el dúrlik­ken kezde sý qoımasyna áskerı qarýly kúzet qoıyldy. Qaýipsiz­dikti saqtaýǵa bizde múmkindik je­tedi, qarjy qarastyrýǵa da bolady. “Jaman aıtpaı jaqsy joq”, sý qoımasynyń qaýipsizdigin saqtaý úshin onda qysy-jazy, kúndiz-túni qarýly kúzet qoıylýy kerek. Onyń mańyna bógde bir adamdy jolatpaý qajet. Kórshilerimiz aýmaly-tók­peli, shıeleniste ómir súrip otyr­ǵanda bizdiń qaýipsizdik sharalaryn oılastyrmaýymyzǵa qaqymyz joq. Osy turǵyda Qyrǵyzstan úkime­timen birlese sý qoımasynyń qaýip­sizdigin zańdastyrǵan jón. Jaǵdaıdyń mańyzdylyǵyn es­kere otyryp, Úkimet tarapynan arnaıy tekserý júrgizip, qaýipsizdik sharalaryn iske asyrý úshin ko­mıs­sııa qurylýy tıis. Jedel basqarý múmkindigin arttyrý maqsatynda qazaqstandyq Shý-Talas basseıni sý sharýashylyq basqarmasy jáne “Tarazvodhoz” memlekettik meke­me­si Qyrǵyzstandaǵy Kırov sý qoı­masyna qajetti jóndeý jumysta­ryn birlese atqaryp, arada radıo­baılanys ornatý kerek. Taǵy da dúrligis týyp, halyq­tyń turǵan úılerin tastaı qashýyna jol bermeýge, eń bastysy – orny tolmas zardap shegip qalmaý úshin Kırov sý qoımasynyń qaýipsizdigin tolyq óz qolymyzǵa alǵan abzal. Áıtpese, Jambyl oblysynyń tur­ǵyn­dary úreımen ómir súreri anyq. Sonymen birge, sý qoımasy qo­lyn­da turǵan qyrǵyz eli kez kelgen jaǵ­daıda bizge qoqan-loqqy kór­setip, qorqynyshta ustamasyna kim kepil?! Biz eldiń alańsyz ómir súrýin qamtamasyz etýge mindettimiz. Amangeldi MOMYShEV, Májilis depýtaty.