Ejelden aty ańyzǵa aınalǵan Abyraly óńirindegi Myrjyq taýynyń baýraıynda ómirge kelgen munyń babasynyń esimi Myrjyqbaı atanýy da sondyqtan. Ata-anasynan erte aıyrylǵan jas jetkinshek Semeı atom polıgonynyń jyn oınaǵyna aınalǵan Degeleń taýynyń irgesindegi Abaı aýdanynyń qasıetti de qasiretti Sarjal syndy irgeli aýylyndaǵy týystarynyń qolynda turyp, ósip erjetedi.
Osydan bastap ol «ózińe sen, ózińdi alyp shyǵar eńbegiń men aqylyń eki jaqtap» degen hakim Abaı sózin kúndelikti ómirinde basshylyqqa alǵan. Aýyldyń orta tusyndaǵy baǵan basyna ilingen radıo tań atqannan kesh qaraıǵansha bir tynbastan el jańalyqtaryn baıandaı kelip, áserli án, syrly áýenderdi meılinshe nasıhattap jatatyn-dy. Sonyń bárin derlik áýezdi ánge, esti sózge qumar quımaqulaq aýyl balasy boıyna meılinshe sińirip ósti. «Bolmasań da uqsap baq» dedi emes pe taǵy da Abaı atasy.
Solaısha óziniń jigerin ózi qaırap júrgende, naqtylap aıtqanda alpysynshy jyldardyń ortasyna Sarjal aýylyna sol shaqta ataǵy jer jaryp turǵan opera ánshisi Ermek Serkebaev, «bul kisi ónerdiń ǵana emes, adamgershiliktiń de akademıgi» dep áıgili Áýezovtiń ózi erekshe baǵalaǵan dástúrli ánniń sańlaǵy Júsipbek Elebekov bastaǵan bir top óner tarlandary gastroldik saparmen kele qalǵan. Soǵan deıin ertegi keıipkerleri sekildi sanaıtyn olardy tirideı kórý Kenjeǵalı úshin aıtatyny joq erekshe oqıǵa boldy.
Biraq myna irgedegi Semeı qalasyndaǵy Muqan Tólebaev atyndaǵy mýzyka ýchılıshesine túsý bul oılaǵandaı emes, qıynnyń qıyny eken. Oǵan negizinen balalardyń mýzyka mektebin bitirgen daryndy balalar qabyldanady eken. Onyń syrtynda shyndyǵyn aıtqanda taza qazaq aýylynan kelgen bul orysshaǵa da shorqaqtaý edi. Áıteýir, tabıǵı daýsy men taýdaı talabynyń arqasynda bul qıynshylyqtan da óte bildi. Ony aıtasyz, birer jyldan soń Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy óner konservatorııasyna qabyldanǵan Kenjeǵalı arada kóp uzamaı taǵy da taýdaı talabynyń arqasynda sol shaqta revolıýsııa besigi dep erekshe dáripteletin, biraq qalaı aıtsaq ta sol kezdegi Keńes ımperııasynyń zııalylar mekeni bolyp tabylatyn Lenıngradtaǵy N.A.Rımskıı-Korsakov atyndaǵy konservatorııasynyń vokal-hor fakýltetin 1981 jyly opera, konserttik ánshisi jáne pedagog mamandyǵy boıynsha bitirip shyǵady. Kenjeǵalıdiń keıinirekte elimizdiń basty basylym tilshisine «Abaı topyraǵynda týyp, Pýshkın elinde bilim aldym» degen taqyryppen suhbat berýi de sondyqtan.
Sonymen 1981 jyly Lenıngrad konservatorııasyn bitirip kelgen jas ánshi Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatryna sondaǵy kórkemdik keńestiń tyńdaýynan súrinbeı ótip, úlken ónerdegi ómir jolyn bastap ketedi. Jáne ol jol sátimen bastalady. Iаǵnı osy tusta lıbrettosyn klassık jazýshy-dramatýrg Ǵabıt Músirepov jazǵan belgili kompozıtor Sydyq Muhamedjanovtyń «Aqan seri – Aqtoqty» operasyna daıyndyq endi qolǵa alynyp jatsa, basty ról – Aqan seri beınesin somdap shyǵarý jas ánshige senip tapsyrylady. Al otyzynda orda buzýǵa talpynǵan jas ánshi kóp uzamaı-aq Ǵabeńniń, ataqty Músirepovtiń óziniń qolqalap, qoldaýymen endi «Qyz Jibek» operasynda Tólegendi sátimen oınap shyǵady.
Al Sydyq Muhamedjanovtyń «Jumbaq qyz» operasyndaǵy Adaqtyń tenor daýysyna laıyqtalǵan salmaǵy aýyr partııasyn Narıman Qarajigitov, Amangeldi Sembınov syndy óner tarlandarynan keıin talǵamy bıik kórermen talabyna saı sahnada kelistirip oryndaǵan Kenjeǵalı Myrjyqbaı bolatyn. «Italııadan ónerin shyńdap kelgen Amangeldi aǵamyz naǵyz týma talant edi. Onyń sol talantyn kóre almaǵan keıbir áriptester ony ótirikti-shyndy qolpashtaǵan bolyp, ázázil araqpen sýaryp túbine jetti», deıdi búginde Kenjekeń qamyǵa sóılep.
О́z ómirin maǵynaly etip ótkizýge tyrysqan azamatty ataq ta, dańq ta, qalyń kórermenniń qurmeti de ózi izdep tabatyny shyndyq. Kenjekeń búginde sonyń birin tebirene otyryp eske alady. «1983 jyly halqymyzdyń shyn mánisindegi kásibı kompozıtory, KSRO halyq ártisi Muqan Tólebaevtiń 70 jyldyq mereıtoıy Máskeýdiń kolonnaly zalynda atap ótildi deıdi ol, sonda Muqan aǵamyzdyń «Birjan-Sara» operasynyń konserttik varıantynda Birjan rólin oınaý maǵan senip tapsyryldy. Sol oıyn-saýyq tikeleı efır arqyly búkil odaq kóleminde kórsetildi. Abaı opera teatry ile osy operany Germanııaǵa alyp baryp, Berlın, Drezden, Leıpsıh, Shtat-Halle qalalarynda nemis kórermenderiniń nazaryna usyndy.
Atqan oqtaı, shapqan attaı demekshi, izdeniske toly Abaı teatryndaǵy on jyldyń qalaısha tez óte shyqqanyn munyń ózi de ańǵarmaı qaldy dese bolady. Áıteýir, ótken kúnde belgi bar ekendigine qýanyp, jubanady. Atalǵan teatrda alty-jeti operada basty rólderde oınapty jáne solardyń bári derlik elimizdiń teledıdary men radıosynyń altyn qoryna jazylǵan eken. 1991 jyly, ıaǵnı teatrda istegenine týra on jyl tolǵanda respýblıkamyzdyń eńbek sińirgen ártisi ataǵyna qol jetkizgeni óz aldyna bir qýanysh.
Osy oraıda endi bir sát onyń ómirbaıandyq derekterine qaıyra kóz júgirtseń, Kenjeǵalıdyń táýekelshil azamat ekendigin ańǵarasyń. Aıtalyq, sol anketalyq derekter onyń 1996 jyldan L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń aldymen dosent, sońynan professory, 1997 jyly Aqmola memlekettik fılarmonııasynyń dırektor-kórkemdik jetekshisi, 1998 jyldan Astana qalalyq mýzyka akademııasynyń jeke oryndaý kafedrasynyń meńgerýshisi, al 2003 jyly ónertaný professory atanǵanyn, 2007-2012 jyldar aralyǵynda Shyǵys Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy, osyndaǵy memlekettik fılarmonııanyń dırektory bolǵandyǵyn aıǵaqtaıdy.
Al ol osy jyldarda ánshi retinde ne bitirdi degen suraqqa da irkilmeı jaýap bere alamyz. Aıtalyq, 2006 jyl Reseıde – Abaı, al Qazaqstanda Pýshkın jyly bolyp belgilengen-di. Sol atalǵan jyly óziniń «Abaı-Pýshkın» jobasymen Máskeý, Sankt-Peterbýrgten bastalǵan Kenjeǵalıdiń óner sapary odan áride Reseıdiń Astrahan, Orynbor, Samara, Omby, Tom, Barnaýl, Novosibir qalalarynda jalǵasty. Bir aıǵa sozylǵan on bes konsertte ol Abaıdyń óziniń jáne hakim aqyn sózine jazylǵan basqa da qazaq kompozıtorlarynyń -25, al orystyń danyshpan aqyny Pýshkınniń sózine jazylǵan 12 ánin oryndady. Jáne jeke konsertterin ózi júrgizip otyrdy. Qysqasha oryndalatyn án tarıhyn baıandaý ıakı bir shýmaǵyn qazaqsha, ne orys tilinde aıtyp jiberý Kenjeǵalıdyń ánshi retinde qalyptasqan ejelgi daǵdysy. «Án aıtsań da janyńdy jep aıtasyń» deıdi halqymyz. Operada kóp bolsa arııa, romanstardy 30-40 mınýt aralyǵynda oryndap úlgerseń, al jeke konsert áni bar, sózi bar eki saǵatqa deıin sozylady.
Osy oraıda, Kenjeǵalıdyń búginge deıin segiz konserttik baǵdarlamamen álemniń 18 elinde bolǵanyn, Almanııa saparynda nemis halqynyń uly aqyny Geteniń sózin orys tilinen qazaqshaǵa aýdaryp, ánin jáne shyǵarǵan Abaıdyń «Qarańǵy túnde taý qalǵyp» ánin úsh – nemis, orys jáne qazaq tilinde áýelete shyrqaǵanyn aıtpaı ketýge bolmaıdy. Beıjińde óner saparymen úsh ret bolǵan qazaq ánshisiniń ondaǵy hansý halqynyń qurmetine de bólengeni taǵy shyndyq. Munyń syrtynda ol Abaı ánderin kórshiles qyrǵyz, ózbek, arǵy ýkraın, túrik, parsy, arab elderinde nasıhattaıdy. Odan keıinde ózgertilip, jańartylǵan konserttik baǵdarlamasymen Fransııa, Polsha, Rýmynııa, Armenııa elderinde de bolady. Aıtpaqshy, Kenjeǵalı Myrjyqbaıdyń «Abaı-Pýshkın» atty konserttik baǵdarlamasy sol tusta kompakt-dısk túrinde shyqqany jáne bar.
Álqıssa, sodan 2007 jyly Kenjeǵalı baýyrymyz atqa qonyp, Shyǵys Qazaqstanǵa attanǵan edi. Oǵan sebep sol shaqtaǵy joǵary bıliktiń «elge baryńdar, elge qyzmet jasańdar» degen sózi qamshy bolǵany da ras. Mádenıet salasynda bes jylǵa sozylǵan qyzmet barysynda onyń hakim Abaıdyń bas shákirti Shákárim qajynyń 150 jyldyq toıynyń óz máninde ótýine erekshe úles qosqanyn birinshi kezekte aıtýǵa tıispiz. Orystanǵan О́skemende hakim Abaıdyń, al Semeıde danyshpan Shákárim men áıgili ánshi Ámireniń eskertkishteri ashylatyny osy kez. Bir kezdegi ataq-dańqy solǵyn tarta bastaǵan «Qalamqas» halyq ansamblin qaıta túletip, shetelge óner saparymen shyǵýyna jol ashqan da, qaısybir kóleńkede qalyp qoıǵan jergilikti talanttardyń shyǵarmalaryn jaryqqa shyǵarýǵa sebepshi bolǵan da osy Kenjeǵalı.
Sóz sońynda bizdiń keıipkerimizdiń Eńbek Eri, jan-jaqty talant ıesi Ilıa Jaqanovpen de tyǵyz shyǵarmashylyq baılanys jasap kele jatqanyn da aıta ketsem deımin. Qazirde munyń repertýarynda qadirli Ilekeńniń on bes áni bar. Sol án, romanstardan turatyn «Edil men Jaıyq» atty jeke konsertin jáne «Abaı» telearnasy jazyp aldy. Sonymen birge ol búginde ortamyzda joq tarlan talanttardy da umytpaı, olardyń esimderin de jańǵyrtyp kele jatqany súısintedi. Sondaı-aq ol ótken jyly Abaı jáne Pýshkın sózderine jazylǵan qazaq, orys kompozıtorlarynyń vokaldyq shyǵarmalarynan turatyn taqyryptyq konsertin Abai tv kanalyna jáne jazdyrdy.
Mine, biz biletin Kenjeǵalı Myrjyqbaı áni áýezdi, kelbeti de, adamı qasıeti de kelisti azamat! Al mundaı azamat qandaı qurmetke bolsyn laıyq dep bilemiz!
Dáýlet SEISENULY,
Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty
