* Saýal salmaǵy
Atbasarǵa qarjy kerek
Senat otyrysynda depýtat Svetlana Jalmaǵambetova Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń atyna depýtattyq saýal joldady. Onda bylaı delingen: «Sizge sý tasqynynan zardap shekken Atbasar aýdany turǵyndarynyń problemalary boıynsha ótinish jasap otyrmyz. Sý basý jaǵdaılary bul óńirde buryn da bolǵan, alaıda, bıylǵy ahýal aýdan tarıhynda buryn bolmaǵan naǵyz tabıǵı apatqa aınalǵany belgili. Qysta túsken qalyń qardyń jáne klımattyń kúrt jylyp ketýinen Jabaı ózeni tasyp qana qoımaı, daladan eldi mekenderge topan sý keldi. Eldi mekenderge barlyǵy 460 mıllıon tekshe metr sý aǵyldy. Sonyń saldarynan Atbasar qalasy, Zarechnyı kenti, Borısovka, Pokrovka, Smırnovka, Sadovoe aýyldary turǵyndarynyń 500-den astam úıi sý astynda qaldy. 1,5 myńnan astam adam jyldar boıy jınap-tergen múlkinen aıyryldy, 18 kóshe buzyldy. Búgingi kúni zııandy baǵalaý jónindegi táýelsiz saraptama komıssııasy sý basqan aımaqtaǵy úılerdi qarap tekserdi. Biraz úı tolyq qıraǵan, kóptegen úı apatty jaǵdaıda, ıaǵnı turý úshin jaramsyz, asa kóp úı jóndeýdi, olardyń ishinde bir bóligi kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Memleket basshysyna, Úkimetke sý tasqynynan zardap shekken aýdan halqyn qoldaǵandary úshin rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Atbasarda mınıstr V.K.Bojko bastaǵan Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi kóp jumys istedi. Atbasarǵa birinshi vıse-premer B.Saǵyntaev kelip ketti, respýblıkalyq bıýdjetten bastapqy ýaqytqa 500 mln. teńge bólýge ýáde berildi. Turǵyndardy kóshirý, olarǵa materıaldyq kómek kórsetý boıynsha oblys, aýdan basshylary aýqymdy jumystar atqarýda, qaıyrymdylyq qory ashyldy, Aqmola jáne basqa oblystar turǵyndarynan qarajat pen azyq-túlik kelip túsýde. Zardap shekken halyqqa 25 AEK mólsherinde bir jolǵy áleýmettik kómek tólenýde. Epıdemıologııalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý jónindegi sharalar qoldanyldy. Sonymen qatar, sý basýdyń saldarlaryn joıý – keń aýqymdy jumys. Bul buzylǵan jáne avarııalyq úılerdiń ornyna jańa turǵyn úıler salý, zardap shekken, alaıda, jóndeýge keletin turǵyn úılerdi jóndeý, bul Atbasar qalasyndaǵy buzylǵan kóshelerdi rekonstrýksııalaý, mektepterdi jóndeý, bul zardap shekkenderge járdemaqylar tóleý. Júzdegen páter salý qajet bolyp otyr. Aldaǵy ýaqytta osyndaı apatqa jol bermeý úshin sý tasqynynan qorǵaý jóninde bóget salý, sý ótkizýge arnalǵan kópirlerdi jóndeý máselelerin jáne basqa da is-sharalardy qatar sheshý kerek. Qajetti jumystardyń aldyn ala quny 2,4 mlrd. teńgege baǵalanýda. Mamandar Atbasar qalasynyń únemi sý basatyn aýmaqtarynyń turǵyndaryn keleshekte qaýipsiz jerlerge kóshirý oryndy bolady degen usynystar aıtýda. Úkimetke tabıǵı apatqa baılanysty problemalardy aıaǵyna deıin sheshýge jáne onyń saldarlaryn joıý úshin qajetti qarajat bólýge kómek kórsetý jóninde ótinish jasap otyrmyz». * DánekerToleranttylyqqa tárbıeleıdi
Qazaqstan halqy Assambleıasy tóraǵasynyń orynbasary, Parlament Senatynyń depýtaty Anatolıı Bashmakov pen aımaq basshysy Samat Eskendirov M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetinde ótken áskerı sherýdi tamashalap, joǵary oqý ornynda jańadan tusaýy kesilgen Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasynyń jumysymen tanysty. Onyń meńgerýshisi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Lıýdmıla Grıvennaıa toleranttylyqqa, ulttyq birlikke tárbıeleıtin mundaı kafedra L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııalyq ulttyq ýnıversıtetinen keıin ekinshi bolyp ashylǵanyn, ǵylymı jobalar men baǵdarlamalarǵa qatysý josparlanyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Osyndaǵy áskerı kafedrada bolashaq ofıserler daıarlanady. Qazir onyń qatarynda 200-ge jýyq stýdent bar.
Ýnıversıtettiń bas ǵımaratynyń aldyndaǵy alańda Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, áskerı kafedra sarbazdary, oqytýshylar men stýdentterdiń qatysýymen Otan qorǵaýshy jáne Jeńis kúnine arnalǵan merekelik sharada sóılegen Samat Saparbekuly Prezıdenttiń elimizdiń qorǵanys qabilettiligin nyǵaıtý máselesine udaıy nazar aýdaryp kele jatqanyn, búginde Otan qorǵaýshylar qatarynda Uly Otan soǵysy ardagerleriniń nemereleri men shóbereleri qyzmet etetinin jetkizdi. Elimizge beıbitshilik syılaǵan soǵys ardagerlerine degen rızashylyǵyn bildirdi.
Jınalǵan qaýymdy mereıli merekelerimen Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary Anatolıı Bashmakov, ýnıversıtettiń rektory Ońdasyn Áshimov, keshegi maıdanger Qasym Júnisov quttyqtady.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy.
* Saýaly men jaýaby
Sen salar da men salar...
О́tken jyldyń qarasha aıynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset Isekeshev Májiliste Qazaqstan Respýblıkasynyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýynyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń tusaýkeser rásimin jasady. Osy tusaýkeserde Májilis depýtaty Andreı Begeneev odan búgingi kúni elimizde jınalyp qalǵan 20 mlrd. tonna tehnogendik qaldyqtardy óńdeý boıynsha qandaı sharalar qarastyrylatyn bolady dep suraǵan edi. Bul suraqtyń týýy óte oryndy. О́ıtkeni, Prezıdent N.Nazarbaev Mıneraldy resýrstar jáne metallýrgııa jónindegi halyqaralyq kongreste tehnogendik qaldyqtardy ózindik shıkizat bazasy retinde qarastyrý kerek ekenin atap aıtqan bolatyn. Shynynda da, álemniń damyǵan elderiniń bárinde tehnogendik qaldyqtar qurylys materıaldaryn jáne basqa da ónimderdi jasaýǵa keńinen qoldanylady. Túrli esepteýlerge qaraǵanda, qaldyqtardyń 1 paıyzyn óńdep, paıdalaný – mıneraldy-shıkizatty keshenge salynatyn ınvestısııa kólemin 2 paıyzǵa tómendete alady eken. Máselen, beton jasaý úshin qoldanylatyn portlandsementtiń tapshylyǵyn eskere otyryp, esesine qaldyqtardan alynǵan metallýrgııalyq shlaktardy paıdalansaq, sement shyǵynyn 30-40 paıyzǵa deıin azaıtýǵa bolatyn kórinedi. Demek, qaldyqtar degenimiz, qoldyń astyndaǵy qazyna. Alaıda, Áset Isekeshev bul suraqqa depýtatty qanaǵattandyrarlyq jaýap aıta almaı, bul máselemen Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstrligi aınalysatynyn kóldeneń tartqan. «Jazǵan qulda sharshaý joq» degendeı, ústimizdegi jyldyń basynda depýtat Andreı Begeneev endi óziniń suraǵyn atalǵan vedomstvonyń basshysy Nurlan Qapparovqa joldaǵan bolatyn. О́z saýalynda depýtat joǵaryda aıtylǵan dáıekterdi qaıtalaı otyryp, qoldanylmaǵan tehnogendik qaldyqtardyń kólemi jyldan-jylǵa ulǵaıyp, álemet jerdi alyp bara jatqanyn da aıtqan. Sizdiń mınıstrligińizde atalǵan qaldyqtardy qoldaný boıynsha baǵdarlama jasaldy ma, eger jasalǵan bolsa, onyń oryndalýy qalaı bolyp jatyr, dep suraǵan edi depýtat. Sol saýalǵa jaýap kelipti. Onda mınıstr Qazaqstannyń «Jasyl ekonomıkaǵa» ótý jónindegi sharalar josparyna sáıkes, ónerkásiptik qaldyqtardy basqarýdyń baǵdarlamasyn ázirleý jóninde usynys engizý qarastyrylǵanyn aıta kelip, onda kelesi máseleler qamtylatynyn kóldeneń tartypty: «-qaldyqtardyń naqty sanyn jáne polıgondardy ornalastyrý oryndarynyń jaı-kúıin kórsetý úshin qaldyqtardy jikteý qaǵıdalaryn pysyqtaý jáne olardy eýropalyq standarttarǵa sáıkes keltirý; - ónerkásiptik qaldyqtardy tógetin oryndarǵa aýdıt jasaý; - ónerkásiptik qaldyqtardy qaıta óńdeý ınfraqurylymdary men kásiporyndaryn qurý jónindegi josparlar (sonyń ishinde olardyń turaqty jumys isteýi úshin yntalandyrý sharalaryn engizý); - ekologııalyq tehnologııalar men úderisterdi engizý jónindegi josparlar». Kórip otyrǵanymyzdaı, qaldyqtardy óńdeý emes, sanaý, jikteý, «eýropalyq standarttarǵa keltirý», «qaldyqtar tógetin jerge aýdıt júrgizý», t.s.s. jumystar basym tur. Qaldyqtardy qaıta óńdeıtin ınfraqurylymdar men kásiporyndar qurý da usynys túrinde aıtylǵan. Eń bastysy, qajetti baǵdarlama áli jasalmaǵan. Al endi mınıstr N.Qapparov jaýabynyń sońǵy abzasyna nazar aýdaraıyq: «Sonymen qatar, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń «Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń keıbir máseleleri» atty 26.11.2004 j., №1237 qaýlysynyń 16-tarmaǵyna sáıkes, taý-ken metallýrgııalyq keshenindegi tehnogendik qaldyqtardy ıgerý máselesi Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń quzyretine berilgen». Mássaǵan, kerek bolsa! Mınıstrler qaldyqty óńdeý jumystaryn bir-birine siltep otyr. Qysqasy, «sen salar da men salar, atqa jemdi kim salardyń» keri. Al 20 mlrd. tonna qaldyq odan ári kóbeıip, aspandap barady... Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan». * Áleýmettik qoldaý áleýetiMúgedek jandarǵa múmkindik berdi
Sirá, jumyr basty pendeniń basty armanynyń biri – jumysqa turý, qyzmetine saı tabys taba bilý bolsa kerek. Eshkimge masyl bolmaı-aq, óz basyńdy, otbasyńdy asyraı bilgenge ne jetsin, shirkin! Árıne, shyn yqylas, nıet, taýdaı talap bolsa eki qolǵa bir kúrek tabý qıyn emes qoı. Alaıda, bul máselede múgedek jandardyń ájeptáýir daǵdaryp qalatyny bar. Mamandardyń zertteýine qaraǵanda, múmkindigi shekteýli jandardyń tolyq jumyspen qamtylmaýynyń negizgi sebepteri mynada kórinedi. Eń aldymen, basshy adamdardyń kóbisiniń múgedek jandardy jumysqa qabyldaýǵa yntasy az. Al, aýylda turatyn múgedek jandar úshin jumys oryndary óte tapshy, tipti, múldem joq dese de bolady. Sondaı-aq, bul ǵarip jandar álde yńǵaısyzdanady, álde tórt múshesi saý adamdarmen jarysyp jumys isteı almaıtynyn ishteı moıyndap, jasyp kete me, áıteýir, olardyń kásip izdeýge degen yntasynyń tómendigin de moıyndaýymyz qajet. Mine, Elbasy N.Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýy osynaý múgedek jandardyń jumyspen qamtylý múmkindigin molaıtyp, ómirlerine tyń serpin bergeni anyq. Qazirgi tańda Jambyl oblysynda 40 myńdaı múgedek jan turady. О́tken jyly ýákiletti organdarǵa ótinish bergen 352 múgedektiń 86,4 paıyzy jumys oryndarymen qamtylypty. Árıne, bul jaman kórsetkish emes. Bıyl da bul is jalǵasyn tabýda. Sonyń ishinde oblys ortalyǵyndaǵy elektr shamdaryn shyǵaratyn «Enerdjı Taraz» JShS bul iske jaqsy qoldaý kórsetip júr. Jaqynda bul kásiporyn 10-ǵa jýyq múmkindigi shekteýli jandardy jumysqa qabyldady. Negizi bul mekemege arnaıy kýrstardan ótken mamandar ǵana keletin. Biraq, kásiporyn basshylyǵy nesibesin eńbekten izdegen osynaý ǵarip jandarǵa úlken múmkindik berdi. Taǵdyrdyń jazýy shyǵar, Olga Kolpakova týmysynan mylqaý eken. Biraq tirlikke pysyq, ıkemdi Olga buǵan deıin tigin atelesinde jumys istepti. Alaıda, kóp uzamaı atele jabylyp, jas qyz jumyssyz qalǵan. Endi mine, elektr shamdaryn shyǵaratyn kásiporynǵa jumysqa turǵan boıjetken bir aıdyń ishinde mundaǵylarmen tez til tabysyp, tirligin dóńgeletip alyp ketti. Qazir ol qurbylarymen qatar otyryp, dıod symdaryn jalǵaıdy. Kásiporyn basshylyǵy osynaý jandardyń tez úırenip ketýi úshin arnaıy sýrdoaýdarmashyny da jumysqa qabyldapty. Sonyń kómegi arqasynda Olgamen eptep tildestik. «Múgedektigime baılanysty járdemaqy alamyn. Biraq eńbekpen tabylǵan nan tátti ǵoı. El sııaqty seniń de qolyńnan is keletinin, elge paıdańnyń tıip jatqanyn seziný de bir baqyt», deıdi júzi bal-bul janǵan Olga. Al, osynda jumysqa turǵan jannyń biri Igor Lýtıaev bul kásibin tez meńgerip alǵanyn aıtyp aǵynan jarylýda. Kásiporynda múmkindigi shekteýli azamattarǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasalǵan. Tegin tamaq beriledi. Qyzmettik kólik jumysqa aparyp, alyp qaıtady. Kásiporynnyń qamtamasyz etý bóliminiń basshysy Ramazan Baıazıtov jumysqa jańadan turǵan bul jandardyń tirlikke óte uqypty, jaýapty, eńbek etýge degen yqylastary zor ekenin aıtady. Mine, qaıraty men jigeri muqalmaǵan osynaý ǵarip jandar taǵdyrdyń qıyndyǵyna moıynusynbastan eldiń damýy men órkendeýine óz úlesterin osylaısha qosyp otyr. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy. * Parlamentshi paıymyYntalandyrý – yqylas arttyrý amaly
Biz kúni keshe ǵana Otan qorǵaýshy kúnin atap óttik. Áskerı qyzmet adamzat ǵumyrynyń erekshe jáne asa mańyzdy túri bolyp tabylady. Tarıhtyń barsha kezeńderinde bizdiń otandastarymyz ómirin áskerı qyzmetke arnap, qoldaryna qarý alyp, elimizdi qorǵaýǵa daıyn turǵan. Elin súıý, Otanyn qorǵaý qashanda er jigittiń paryzy bolǵan. Sarbazdardyń jaýyngerlik eńbegi búgingi kúni de óz mańyzdylyǵyn joǵaltqan joq. Elimizde keıingi jyldary áskerı qyzmettegi naqty jaǵdaı túbegeıli ózgerdi. Osyǵan baılanysty, áskerı kadrlar qyzmetine ýájdemelik sıpatta kóńil bólýdi kúsheıtý qajettiligi týyndap otyr. Qorǵanys mınıstrligi, Ulttyq ulan, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmeti qatarynda qyzmet atqarý jastar úshin abyroıly mindet bolýy tıis desek, áskerı qyzmettiń bedelin arttyrýdyń yqpaldy túrleriniń biri sarbazdardy medaldarmen jáne erekshelik belgilerimen marapattaý bolyp tabylady. Búgingi kúni Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń 40 paıyzy ǵana merzimdi áskerı qyzmetshileri esebinen quralady. Al merzimdi qyzmet ýaqyttyń bos ótkizilýimen baılanystyrylmas úshin, ony áskerı boryshty tabysty ótkizý sımvoldarymen, ıaǵnı vedomstvolyq medaldar jáne úzdiktilik belgilerimen marapattaý arqyly yntalandyrylýy tıis. Áskerdiń jáne áskerı qyzmettiń jaǵymdy mártebesin nasıhattaý maqsatynda, merzimdi qyzmetti óteıtinderdiń áskerden keýdesine medal men belgiler taǵyp qaıtýy óskeleń urpaqtyń aldynda áskerı qyzmettiń bedelin arttyrýmen qatar, óz Otanyna qyzmettik boryshyn atqarǵan azamattyń ózin-ózi baǵalaýyn kúsheıtýine zor yqpalyn tıgizedi. Sondyqtan, el aldyndaǵy jaýyngerlik paryzyn adal ótkergen azamattarymyz alǵysqa laıyq. Olarǵa qurmet arqyly jastardyń rýhyn kóteremiz. Elimizde vedomstvolyq nagradalar tizimine sáıkes, merzimdi áskerı qyzmettegi sarbazǵa tek tósbelgiler ǵana beriledi («Shekara qyzmetiniń úzdigi», «Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń úzdigi», «Ishki áskerler qyzmetiniń úzdigi», «Úzdik qutqarýshy-jaýynger», «Sportshy-jaýynger»). Bul belgilerge tek sanaýlylary ǵana qol jetkize alady. Qazirgi naryqtyq ekonomıka kezeńinde merzimdi áskerı qyzmette bolýdyń ózi de erlik. Sondyqtan biz sarbazdarymyzdy tósbelgilerimen ǵana emes, medaldarmen marapattaǵanymyz jón. Al, medaldarǵa kelsek, 10 jyldan 20 jylǵa deıin minsiz qyzmet atqarǵany úshin beriletin «Minsiz qyzmeti úshin» medaline merzimdi qyzmet sarbazynyń qoly múlde jetpeıdi. Eger, halyqaralyq tájirıbege júginsek, Reseı Federasııasynda merzimdi qyzmet soldattaryn marapattaý júıesinde 40-tan astam vedomstvolyq medaldar men belgiler qarastyrylǵan, AQSh qarýly kúshterinde memlekettik nagradalarmen qatar, merzimdi qyzmet soldattary áskerı jáne áskerı emes jetistikteri úshin AQSh qorǵanys mınıstrliginiń birqatar vedomstvolyq medaldarymen marapattalady. Sonymen qatar, bul elderde merzimdi qyzmetin ótegen soldattarǵa joǵary bilim alýǵa memlekettik granttar qarastyrylady. Osyǵan baılanysty, jastardyń Otan aldyndaǵy azamattyq boryshy men negizgi konstıtýsııalyq mindetin oryndaýǵa degen patrıottyq sezimin oıatyp, qulshynysyn arttyrý, merzimdi áskerı qyzmettiń bedelin kóterý maqsatynda Otan qorǵaýshy kúnine nemese áskerı qyzmettiń aıaqtalýyna baılanysty merzimdi qyzmet sarbazdaryn marapattaýǵa arnap Qorǵanys mınıstrliginiń, Ulttyq ulan, Shekara qyzmeti áskeriniń «Adal qyzmeti úshin» vedomstvolyq medalin tabystaý jáne Otan aldyndaǵy mindetin úzdik atqarǵan sarbazdarǵa memlekettik granttar arqyly joǵary bilim alý múmkindigi, taǵy da basqa áleýmettik qoldaýlar kórsetý múmkindigi qarastyrylsa, nur ústine nur bolmaq. Almas TURTAEV, Májilis depýtaty. *Jańa kitapBúginnen – bolashaqqa!
Parlament Senatynyń depýtaty, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Hýsaın Valıevtiń «Tórle, Máńgilik El» atty kitaby jaryq kórdi. Avtordyń bul kitabyna kúndelikti baspasóz betterinde, elektrondy buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanǵan maqalalary men suhbattary, álemdik deńgeıde ótken túrli forýmdar men konferensııalardyń alqaly jıyndarynda sóılegen sózderi toptastyrylǵan. Kitaptan senatordyń óz qolynan ótken zań jobalary men Úkimetke joldanǵan saýaldaryn da oqýǵa bolady. Hýsaın Hasenulynyń munan buryn Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna arnap, «Prezıdent jáne álem» atty kitaby oqyrman qolyna tıgen edi. Senator jańa kitabynda da Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eline sińirgen ólsheýsiz eńbegine sholý jasaı otyryp, onyń álemdik qoǵamdastyqta keńinen moıyndalǵanyn atap ótedi. Álemdik deńgeıdegi saıasatkerdiń jahandyq bastamalary týraly áńgimeleıdi. Elbasynyń jahandyq ekologııalyq energııanyń qoǵamdy turaqty damytýdaǵy jáne «Jasyl ekonomıka» baǵdarlamasy, «G-global» bastamasy», «Daǵdarystyń kilti» baǵdarlamalyq maqalasy, bolashaqta ótkiziletin «Keleshektiń energııasy» aıasyndaǵy EKSPO-2017, «Qazaqstan-2050» Strategııasy syndy qundy eńbekteri tek Qazaqstandy damytýda ǵana emes, adamzat aldyndaǵy álemdik problemalardy sheshýde mańyzdy oryn alady. Al munyń barlyǵynan memlekettik, bilim salasy qyzmetkerleriniń, bıznes ókilderiniń, jalpy jastardyń jáne jurtshylyqtyń alary mol. Avtor kitabynyń alǵysózinde osy shyǵarmasynyń atyna toqtalyp ótedi. «Tórle» sóziniń maǵynasyn taratyp aıtar bolsaq, «qurmetti orynǵa shyǵyńyz» degen iltıpatty bildiredi. Mundaı mártebeli orynǵa elimizdiń ejelden kele jatqan ulttyq ataýyn ıemdengen «Qazaqstan memleketi» árdaıym laıyqty ekeni sózsiz», deı kelip, «Kitaptyń «Tórle, Máńgilik El» dep atalýy barlyq Qazaqstan halqynyń jáne onyń kóp ǵasyrlyq tarıhynyń jıyntyq beınesin berip tur», dep oı túıindeıdi. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». Qostanaı.