– Jaqsy keldińder-aý, ádeıi shaqyrsaq dál osylaı sáti túspes edi, – dedi naǵashym óńi qýanyshtan narttaı qyzaryp, – áneýgúni aýylǵa kóship kelgen azamattardy búgin erýlikke shaqyryp jatyr edik. Sender de dám tatyńdar.
Keń qonaq bólmege alqa-qotan jaıǵasqan úsh tabaq kisi eken. Etektegi tabaqqa el ishindegi jastar jaıǵasypty, tórde eki-úsh aýyl aqsaqaly men buryn kórmegen beıtanys adamdar. Shamasy ońtústikten kóshken eldiń azamattary bolsa kerek. Týra bizdi tosyp otyrǵandaı aman-saýlyqtan soń as ákelindi. El aǵasy Áıtimbet aqsaqal osy elden irge tebýdi maqsat tutyp kelgen aǵaıynǵa el jaıyn, jer jaıyn túsindirip aıtyp jatyr. Saryarqanyń saqyldaǵan sary aıazyn da aıtyp qoıady. Ilki zamannan beri qalyptasqan salt-dástúr, aýyldastardyń birlesip atqaratyn jumys jaǵdaıy, tipti tórt túlik maldyń órisine deıin táptishtep túsindirip berdi.
As kelgen soń áńgime sál saıabyr tapqan. Áıtimbet aqsaqal qolyndaǵy qylpyldaǵan kezdigimen ýyljyp pisken bastyń mańdaıynan bir kesip alyp jańa tabysqan aǵaıyn ishindegi úlkeniniń ýysyna saldy.
– Sen de bir eldiń azamatysyń ǵoı, jańa qonysta mundaǵy aǵaıynnyń da, ózińniń baýyrlaryńnyń da arasynda júrgenińde úlkendigińdi tanytyp, mańdaıyń jarqyrap júrsin, – dedi.
Munan soń bastyń maıly urtynan shekege deıin sylyp, jalpaq alaqanyna saldy da, tórde otyrǵan jigit aǵasyna usyndy.
– Elden estýime qaraǵanda, mal sharýashylyǵymen aınalyspaqshy ekensiń, bizdiń ólke óte qunarly óńir. Burynǵylar «jetek shanshysań, arba ósip shyǵady» dep ázildeıtin. Biraq sol ázil sózdiń astarynda kóp-kórim shyndyq bar. Erteń-aq jalǵyz toqtyń jarty otar qoı bolyp shyǵa keledi. Aqadal eńbegińmen urtyń maıǵa tolyp júrsin dep ádeıilep berip otyrmyn. Al myna jigitti kókparǵa túsetin beldi jigit dep estidim. Bizdiń jaqta kókpar tartyla bermeıdi, óziń úlgi bolyp óristetersiń. Sol kezde jelkeń shodyraıyp júrsinshi, – dep qyrtysty jelkeden jas balanyń alaqanyndaı etip oıyp alyp, taǵy bir jigitke usyna berdi.
Ázil-qaljyń, áridegi jurttyń jaqsy yrymǵa balaǵan jan jadyratar rásimimen as ishilip, dám qaıtaryldy. Túpqazyqta otyrǵan túgel jurttyń keskinin ǵana tanymaı, jan-dúnıesindegi jaqsy peıildi túısingen meımandar naq bir ejelgi birge ósip, bite qaınasqan adamdarmen otyrǵandaı jadyrap qaldy.
Kelgen az-muz sharýamyzdy bitirgen soń biz de attandyq. Kúzgi dala sál sarǵysh tartqan. Jeńil kólik zaýlap keledi. Únsizdikti qaladan kelgen, saparlas bozbala buzdy.
– Aǵa, – dedi álden soń, – erýlik degen qandaı dástúr?
– Yqylym zamannan beri enshisi bólinbegen atamyz qazaq ortalaryna kóship kelgen syrt aǵaıyndy el-jurtpen tanystyryp, adal asynan tatyrý úshin osylaı qonaqqa shaqyrǵan. Negizinde dám adamdy jaqyndastyrady. «Bir kún dámdes bolǵanǵa qyryq kún sálem berýdiń» paryz bolyp sanalatyny da sondyqtan. El ishiniń birligi ata dástúrdi saqtaý arqyly bekimek, – dedim men.
Qalada ósken bala jaǵymdy jańalyq estigendeı kúlimdep otyr. Kóneden kele jatqan atanyń aq joly osyndaı jastarǵa juǵysty bolǵany jarasymdy emes pe?!
Kókshetaý
