Qazaqtyń barlyq jaqsy qasıetin boılaryna darytqan áýlet

Eshkimge uqsamaıtyn aıryqsha adamdar, ózgeshe taǵdyr ıeleri bolady. Sirá, bul kisimen aralasyp kele jatqanymyzǵa jıyrma jyl bolǵan shyǵar. Qýanyshta da, qaıǵyda da birge boldyq. Osy Olga Alekseevna qazaq dese ózegin julyp beretin jan. Oǵan talaı kózimiz jetken. Tipti, bul otbasyn tolaıym qazaq halqymen taǵdyrlas dese de bolady. Ata-babasynyń, áke-sheshesi, balalarynyń da kindik qany qazaq topyraǵyna tamǵan. Sondyqtan bolar, ol kisi ózge elden baqyt izdeýdi oılaǵan da emes. Qazaqstannan basqa Otanym bar dep eseptemeıdi. Aqylshy anamyzdaı Olga Alekseevnany marqum dosym, qazaq ıllıýzıonısi Altynaı Baıtoqanova arqyly tanıtyn edim. Bul kisi Altynaıdyń ókil sheshesi boldy. О́nerge baýlydy. О́mir kórgen adam ǵoı, jas kezimizde qınalsaq, aqyl-keńesin aıtyp otyratyn. Talaı ret bálishin jep, basymyzdy ıyǵyna súıep, úıinde de qonyp qalatynbyz. Bantık taqqan kezinen biletin dosym qaıtys bolǵanda estirtken de, sonaý Jezqazǵanǵa dosymnyń denesin birge aparysqan da osy kisi edi... Olga Alekseevnanyń anasy Galına ájeı ómirden ozǵanda da qazaq dostary ol kisige kóp demeý boldy. Altynaı da óz ájesi qaıtqandaı, kópke deıin qamyǵyp júrgenin bilemin. Aıtqandaı, Olga Lýnkına – «Megapolis Events» atty merekeler ótkizý jónindegi shyǵarmashylyq jobalar agenttiginiń dırektory. Biraq, ol kisiniń qyzmetine qatysty sırek toqaılasqan ekenbiz. Alaıda, ómirde birge kele jatyrmyz. Qos qulyny – Elena men Ekaterına kóz aldymyzda boıjetti. Baıqap qarasam, Olga Alekseevnadan qazaq týraly sóz surasań talaı qyzyqty oqıǵany aıtyp, ishek-silesi qatyp kúledi, ıakı bolmasa kózine jas alady. «Qazaqtyń keń dalasynda meniń atam da, ájem de, ákem de, sheshem de, kózimniń aǵy men qarasyndaı qyzdarym da týǵan. Ájem attyń qulaǵynda oınaýshy edi. Qoryqpaı minip alyp, shaýyp júretin. Azdap dombyra da tartatyn. Árıne, bizge qaraǵanda qazaqsha jaqsy bildi. Sheshem qazaqsha óleńderdi mánerine keltirip aıtýshy edi. Menińshe, jer betinde Qazaqstannan sulý jer joq. Bizde bári bar: taýlar men teńizder, saıyn dala, sarqyraǵan ózender. Meniń tarıhı Otanym – Qazaqstan. Kim týǵan jerine jamandyq oılaıdy?! Tilegenimiz – eldiń amandyǵy, alǵa qaraı órkendegeni. О́ssek te, óshsek te osy dalada qalatynymyzǵa kózim jetken», deıtin Olga Alekseevnanyń áńgimeleri tipti qyzyq. – Maǵan bul oqıǵany bala kúnimde ájem aıtqan. Osydan týra júz jyl buryn ǵoı. Ájemiz jas kezinde ákesimen bir qazaqtyń bir baıynyń úıine qydyryp barady. Ol kezde jergilikti halyqtyń dástúrin bile bermeıtin ájemiz jastyq ańǵaldyqpen baıdyń buzaýyn, baıdyń toqymashylary toqyp bitirip, syrtqa jaıyp qoıǵan kilemin maqtaı bergen ǵoı. Ákesi ekeýi qaıtýǵa jınalǵanda jańaǵy aýqatty qazaqtar páýes­kelerine buzaýdy baılap, kilemdi salyp qoıypty. Qonaq dese as­tyndaǵy jalǵyz atyn soıyp be­retin qazaqtyń jomarttyǵy men qonaqjaılyǵyn budan asyryp qalaı aıtarsyń, – deıdi Olga Lýnkına. – Sol qonaqjaılylyq bizge de sińisti bolyp ketken eken. Qonaq kelse úı-ishimizben qýanamyz. Dastarqandy barynsha toltyryp, ketip bara jatqan meımannyń sómkesine baýyrsaq, kámpıtterdi, syı-sııapatty toltyryp salyp bermesek kóńilimiz kónshimeıdi, – deıdi ol kisi kúlip. Rasy solaı. Olga Alekseevnanyń ájesiniń ájesi qazaqtyń jetim balasyn asyrap alyp, úıli-jaıly etken. О́skende ol jigit shopyr bolyp, keıin eki ret osy asyrap alǵan otbasyn ajal aýzynan alyp qalǵan desedi. Ol bir uzaq hıkaıa. Olga Alekseevnanyń óz ájesi de qıyn-qystaý jyldarda jetim tatar qyzy Marııamdy baýyrlaryna basyp, boıjetkizip, keıin ushqysh jigitke uzatqan eken. Mundaı áńgimelerdi ol kisi maqtaný úshin aıtpaıdy, ótken ómiri eske túskende ózinen-ózi tógiletin estelikter ǵoı. – Qazaqpen etene aralasyp, týystardaı sińip ketken biz ǵana emespiz. Jas kezimizde nebir áńgimelerdi estýshi edik. Mysaly, bizdiń qazaq kórshimiz Raıa óziniń bes balasy bolsa da Vanıa degen orys balasyn qosyp baqty. Keıin osy Vanıa jaqsy azamat bolyp ósip, asyrap alǵan ata-anasynyń aldynan qııa kespeı, syılaýmen ótti. Qazaqstan – peıiline bergen ǵajaıyp el. Peshenemizge osy halyq buıyrǵan biz de baqyttymyz. Elýden astam ult tirshiligin jasap, tatý kún keship jatyr. Jasıtyndaı jaǵdaıymyz joq. Eńbek etseń, eshkimge de alaqan jaımaısyń. Biraq, qazaq tiliniń máselesi bar ekenin bilemin, osyǵan azdap qynjylyp qalsam da, munyń bári ornyna keledi dep oılaımyn. Meniń kindik balam qazaqsha balabaqshaǵa bardy. Qazaq mektebinde oqyp júr. Mektebine barsam, úziliste qazaqsha saırap júredi. Budan on jyl buryn Almatydaǵy qazaq mektebinde oqıtyn balalardyń ózi qońyraýda oryssha shúldirlesip oınaıtyn. Qazir bári de ózgerip keledi. Eger turaqtylyq pen tatýlyq bolsa, mundaı qıyndyqtyń bári de ót­kinshi, – deıtin Olga Alek­seevnanyń ókil qyzy Altynaıǵa qatysty ókinishi áli de tarqamapty. «Sońǵy jıyrma jylda Altynaısyz ótken kúnim joq, – deıdi ol. – Tipti, alys shetelderde júrse de kún saıyn habarlasyp turatynbyz. Meniń qaıta týmas Altynaıymnyń ornyn eshkim basa almaıdy. Men oǵan ustaz da, dos ta, ana da boldym. О́zimniń úlken qyzym dep esepteýshi edim. Altynaıdaı maǵan da eshkim qamqorshy bolǵan emes. Onyń óz ata-anasy Jezqazǵanda turdy. О́te bir jaqsy adamdar. 14 balany dúnıege ákelip, tárbıelep jetkizdi. Altynaı ómiriniń sońǵy mınýttaryna deıin kári áke-sheshesin ýaıymdap ketti. Sondyqtan men onyń áke-sheshesiniń ornyn almastyramyn dep aıta almaımyn. Biraq, Altynaıdan jaqyn adamym bolǵan joq. Ol da maǵan eki qyzym boıjetkenshe kómektesti. Olar Altynaıdy tátelep jaqsy kóretin, ári azdap qaımyǵatyn. Altynaı óz páterin ıllıýzııa óneri úshin satyp jiberip, biraz jyldar shetelderde júrdi. Sırktermen kelisimsharty aıaqtalyp, Almatyǵa kelip baspanaly bolǵansha sheshem bárimiz bizdiń kishkentaı jer úıde turdyq. Bir ret te tar dep aıtpaǵan ekenbiz. Keshke jumystan kelgenimde Altynaı qasyma otyra qalyp, sahna kóılekterin tigip otyratyn. Áńgimelesip, kúndiz kórgen-bilgenderin aıtady, aqyldasady. Biraq, ózi týra jetpis jyl jasaǵandaı kóregen edi. Osydan bes jyl buryn qatty naýqastanyp, aýrýhanaǵa tústim. Ota óte aýyr boldy. Sol kezde men úshin Altynaıdyń qalaı jylaǵanyn ómirimniń sońyna deıin umytpaımyn. Qaladaǵy eń jaqsy dárigerlerdiń bárine qaratyp, meniń ornyma jumysqa baryp júrdi. Keıin ol aýrýhanaǵa túskende synǵan qolymmen Altynaıdyń jaqsy kóretin tamaqtaryn ózim daıarlap júrdim. Sińlisi men týysqandary qasynda bolyp, tamaq tasyp júrse de men ázirlegen asty súıip jeıtinine maqtanyp qalýshy edim. Alaıda, ajaldan aman alyp qalý qolymnan kelmedi. Bul – meniń bitpeıtin ókinishim... О́lgenine senbeımin. Kóp gastroldiń birine ketken sııaqty. Bir kúni ádettegideı esikten jarq etip kirip keletindeı kórinedi de turady. Týǵan qyzdarym da meni jaqsy kóredi, jandary qalmaı báıek bolyp jatqany, biraq meniń ómirimde Altynaıdyń orny bólek. Júregimnen birdeńe úzilip túskendeı, keýdem qańyrap qaldy». «О́mir bar jerde – ólim bar» degen osy ǵoı. Jyly ótse de Altynaı dep jylap júrgen Olga Alekseevnanyń basqa qazaq dostary, týystary da jetkilikti. Kim biledi, buıyrtyp jatsa qazaqpen quıryq-baýyr jelinip, quda bolatyn kún de alys emes shyǵar. Ol kisi Altynaıdaı qazaq qyzyna ókil sheshe bolsa, oǵan da ustaz bolǵan ǵajaıyp qazaqstandyqtar bar. Mysaly, O.Lýnkına bir kezde №3 lıseıdiń dırektory bolǵan Ekaterına Samsaevany ózine ustaz tutady. – Ekaterına Saıytqyzy – ǵajaıyp adam. Jasy jetpisten assa da sulýlyǵyna suqtanbaý múmkin emes. Áli kúnge deıin shash qoıyp, bizókshe týflımen, kelisti kıinip júredi. Osy bir tekti jan balalar úıinde óskenin bilgende ábden tańdanǵanmyn. Biraq, onyń úlken júreginen bárimizge oryn tabyldy. Talaı adamǵa janashyr boldy. Qolynan kelse, kisi balasynan kómegin aıaǵan emes. Ol bizdi ómir súrýge, adal eńbekpen tabys tabýǵa tárbıeledi. Eń bas­tysy – bizge jaqsylyq jasaýdy úıretti. Ony biletin talaılar qyzdaryna Ekaterına dep at qoıdy. Meniń de kishi qyzymnyń aty – Ekaterına. Qazir de ol kisi qalalyq bilim basqarmasynda jumys istep júr. Keıingi býyndy pedagogıkanyń qyr-syryna baýlyp keledi. О́z shákirtterin jáı muǵalim emes, naǵyz ustaz etip tárbıeleıtindigine talaı ret kýá boldym. Ánshi Eralhan Ábishevpen de otyz jyl boıy aralasyp keledi ekenbiz. Jas kezimizde men onyń bergen aqyl-keńesterine qarap, bir jaǵy qaljyńdap, «aqsaqal» deýshi edim. Menimen jezdesinen beter ázildesedi. Dostarymnyń ishinde qazaq ta, orys, ózbek, tatar, qyrǵyz, koreı de bar. Biraq, bárine qazaqtyń bolmysy juqqan, – deıdi Olga Alekseevna. O.Lýnkına ońtústikte ómirge kelse de, eńbek joly Torǵaı oblysynda bastalǵan. Jetekshi retinde qalyptasýyma – №3 kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshe kóp iz qaldyrdy. Bul ujym meniń esimde qalady», deıdi ol. Odan keıin bes jyldaı Bi­lim mınıstrligine qarasty res­pýblıkalyq Mádenıet úıiniń dırektory bolypty. Ol da onyń ómiriniń jarqyn kezeńderi eken. Eńbegi elendi. «Bilim úzdigi» degen marapatqa ıe boldy. – Osy Mádenıet úıinde qyzmet atqaryp júrip túısingenim – merekelerge uıytqy bolý taǵdyrym eken. Keıin sırkke kelgende de shoý-baǵdarlamalarǵa jetekshilik jasadym. Sırk meni eshqashan bosatqan emes. Qazaq memlekettik sırkiniń pilderimen, jolbarys­tarymen gastrolderge shyǵyp, keń-baıtaq elimizdiń barlyq buryshyn araladyq. Qazir endi jas emespiz. Biraq áli de qalalyq deńgeıdegi merekelik sharalardy uıymdastyryp júrmiz. О́mir jalǵasýda, – deıdi Olga Alekseevna. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.