Oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan Aqjar aýdanynyń turǵyndary «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń talaptaryn oryndaý jolynda zor qajyr-qaıratpen, úlken uıymshyldyqpen eńbek etip jatqanyn osy jolǵy issaparymyzda kóz jetkizip qaıttyq. Ákimdik qyzmetke kiriskenine bir jylǵa taıap qalǵan Muhıt Turysbekovpen ekeýara áńgime atqarylǵan jumystar tóńireginde órbip, odan ári aldaǵy bıik mejelerdi iske asyrý jaıyna oıysty. Ol Elbasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń eń ótkir máselelerine qatysty naqty mindetter qoıýyna baılanysty halyqtyń ómir sapasyn, turmysyn kóterýge baǵyttalǵan keshendi sharalar túzilgenin, basty nazar atqarýshy organdardyń jumyla eńbek etýine aýdarylyp otyrǵanyn atap ótti. Muhıt Seksenbaıulynyń aıtýynsha, aýdan ekonomıkasyndaǵy jalpy ónimniń 80 paıyzyn aýyl sharýashylyǵy salasy quraıdy. Osy sala eldi mekenderdiń jaqsaryp, áleýmettik ınfraqurylymdardyń órkendeýi men halyq tabysynyń artýyna áser etetin basty kórsetkish sanalady. Sol sebepti, memleket tarapynan kórsetilip jatqan qoldaýlardy iskerlikpen ári tıimdi paıdalana otyryp, joǵary kórsetkishterge jetý joldary tynbaı qarastyrylyp keledi.
– Byltyr 12 mıllıard 963 mıllıon teńgeniń aýylsharýashylyq ónimderi óndirilgenin eskersek, eginshilik pen ata kásipke basymdyq berý basty baǵdarymyz bolyp qala beredi. Memleket basshysynyń etti mal sharýashylyǵyn damytý tapsyrmasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan úkimettik baǵdarlamalarǵa belsene qatysý nátıjesinde sońǵy úsh jylda mal sharýashylyǵynda turaqty ósim baıqalyp otyr. 12 sharýashylyq 117 mıllıon teńgege 1500-ge jýyq iri qara malyn satyp alsa, 514-in «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory arqyly, 864-in óz qarajattary esebinen ıgerý múmkindigine ıe boldy.
Bir qýantarlyǵy, mal sharýashylyǵyna respýblıkalyq bıýdjetten beriletin sýbsıdııa mólsheri artyp keledi. О́tken jyly tuqym jańartý boıynsha 42 sharýa qojalyǵy 2356 basqa 32,9 mıllıon teńge, jemazyqty arzandatý maqsatyna 6,9 mıllıon teńge demeýqarjy aldy. Jem-shóp ázirleýmen aınalysýshylar úshin bir gektarǵa 1,5 myń teńge sýbsıdııa bólinse, endi 9 myń teńgege deıin kóterildi, deı kelip, M.Turysbekov damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýdyń birinshi kezeńinde ekonomıkamyzdyń dástúrli salalarynyń qarqyndy ósimin qamtamasyz etip, qýatty ındýstrııalyq óńdeýshi sektor qurý qaǵıdatyna oraı jańa kásiporyndar men sharýashylyqtar ashý mejelenip otyrǵanyna toqtaldy. Bıyl ónerkásip salasy boıynsha 200 mıllıon teńgeniń 6 jobasy iske asyrylady. «Aqjar Invest» JShS syrtqy qaptaýǵa arnalǵan órnektastar men gabrodıorıt shyǵarýdy dittese, qıyrshyqtas óndirý men óńdeý salasyna 5 kompanııa jumylatyn bolady. «Kereı jer», «Shaımerdenov», «Bekbolatov», «Nurǵojın» sekildi sharýashylyqtar mal fermalary qurylysyn salýmen aınalysady. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda Talshyq aýylynyń joldaryn jóndeýge 20 mıllıon teńge, eldi mekenderdi abattandyrýǵa 16 mıllıon 565 myń teńge qarastyrylǵan.
Árıne, bardy qanaǵat etýge, toqmeıilsýge áli erte. Eldi mekenderdi taza aýyzsýmen qamtý, kólik ınfraqurylymyn jetildirý, jalaqy mólsherin kóbeıtý, medısına mekemelerin joǵary bilimdi mamandarmen tolyqtyrý baǵyttarynda sheshimin kútken máseleler jetip artylady. Aýdanda ortasha jalaqy mólsheri 60 myń teńge tóńireginde ǵana. Bul oblystyq kórsetkishten kóp tómen degen sóz. Onyń kólemin 84 myń teńgege jetkizý umtylysy quptarlyq. Biraq qandaı ishki-syrtqy rezervterge arqa súıeri belgisiz. Túıinin tapsa, iske asyrylatyn sharýa ekeni túsinikti. Elbasy Qyzyljar óńirine kelgen bir jumys saparynda soltústik oblystarda iri astyq kompanııalarymen jumysty jolǵa qoıý kerek, óıtkeni, olarda jumyskerler jyldyń tek 5-6 aıynda ǵana eńbek etedi. Nátıjesinde Soltústik Qazaqstan oblysynda ortasha eńbekaqy óńirlerdegi eń tómengi deńgeıde 56 myń teńge. Bul másele jan-jaqty taldaý jasaýdy jáne shara qabyldaýdy qajet etedi. Oblysta aýylsharýashylyq ónimderine eńbekaqy tóleý úlesi 2011 jyly 30 paıyz rentabeldiliktiń bar bolǵany 5 paıyzyn qurady. Jekemenshik kompanııalar aýylǵa mamandar jetispeıtini týraly aıtady, al ózderi tıisti eńbekaqy tólemeıdi. Bul máselemen tek memleket aınalysýda. Oǵan bıznestiń de aralasýy qajet, dep atap kórsetken bolatyn. Osy ózekti máseleni talqylaýǵa oblystyq ákimdiktiń birneshe májilisi arnaldy. Tıimdi sharalardyń qabyldanýy nátıjesinde jalaqy bereshegi azaıyp, ortasha aılyq eńbekaqy ósimi birshama ulǵaıdy. Desek te, eń tómengi eńbekaqy aýyl sharýashylyǵy salasynda qalyp otyr. Eń bastysy, laıyqty deńgeıdegi jalaqynyń bolýy jáne ýaqtyly qolǵa tııýi óte mańyzdy.
Kedeıshilik deńgeıin azaıtyp, turaqty jumys oryndaryn ashý da basty mindetterdiń biri. Qoldanylǵan sharalardyń arqasynda byltyr 1197 adam jumysqa ornalastyrylǵan. Desek te, 249 otbasynyń turmysy tómen sanatqa jatqyzylýy oılandyrmaı qoımaıdy. Ataýly áleýmettik kómek alýshylar az emes. Múgedekterdi ońaltý baǵdarlamasyna 27 adam ǵana tartylǵan. «Aýyldaǵy kásipkerlikti jáne tirek aýyldardy damytý arqyly jumys oryndaryn qurý» baǵyty boıynsha azamattardy oqytý, shaǵyn nesıe berý, ozyq jobalar usyný jaıy da qanaǵattandyra bermeıdi. Jumys berýshiniń tapsyrysy sheńberinde kóship kelý jáne oqytý arqyly jumysqa ornalasý járdemine iri kásiporyndardyń tartylýy kóńil kónshitpeıdi.
О́tken jylǵydaı bıylǵy kóktemgi, kúzgi dala jumystary eginshilerge ájeptáýir salmaq túsirgeli otyrǵan syńaıly. Aýdandaǵy egis alqaptarynyń 70 paıyzy «Bogbı» fırmasyna tıesili. Monopolıst kompanııa ıeliginde sondaı-aq 13 sharýashylyq, 3 elevator bar. Onyń basshysy qamaýǵa alynǵannan keıin eleýli qıyndyqtar týyndaǵan. Salyq qaryzy 200 mıllıon teńgege jýyqtaǵan. Mardymsyz jalaqynyń birneshe aılap keshiktirilýine jumysshylardyń etteri úırenip ketken. Ondaǵan myń gektar jerge dán sińirilmegendikten, aýyspaly egis júıesi qatań saqtalmaǵandyqtan, aramshóp basyp ketken. Jer telimderi men qymbat tehnıkalar bankterge kepilge alynǵandyqtan, kásiporynnyń múlkinen aıyrý shekteýi qoıylǵan. Aımaq basshysy S.Eskendirovtiń tegeýrindi yqpaly arqasynda byltyr «Soltústik» kompanııasyna eginjaıǵa 100 myń gektar alqap bosatyp berilgen.
Bizdiń aýdan ortalyǵynan keıin atbasyn tiregen jerimiz Lenıngrad aýyldyq okrýginde ornalasqan kásiptik-tehnıkalyq kolledj boldy. Dırektordyń oqý-óndiristik máseleler jónindegi orynbasary Amangeldi Kópeev burynǵy lıseıge kolledj mártebesi berilgeli materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń nyǵaıǵanyn jetkizdi. Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 25 mıllıon teńgege «Enıseı-1200» kombaıny, 5 tuqymsepkish, «MTZ-82» traktory, ınteraktıvti taqtalar, kompıýterler, taǵy basqa qural-jabdyqtar satyp alynǵan. 1967 jyldan beri jumys istep kele jatqan oqý orny búginde ınformatıka operatory, tiginshi, dánekerleýshi, tas qalaýshy, aǵash sheberi, traktorshy, júrgizýshi mamandaryn daıyndaıdy. Jyl saıyn memlekettik tapsyrys boıynsha 75-100 adam qabyldanyp, 60-70-teıi bitirip shyǵady. Qazir oqyp jatqany – 152 adam.
Oqý korpýstarynyń, eki sport zalynyń, 75 orynǵa laıyqtalǵan jataqhananyń talapqa saı jabdyqtalǵany baıqalady. Jylyjaıǵa kókónis, 1000 gektar jerge bıdaı egilip, olardan túsken qarjy ishki qajettilikke jumsalady. 30 jyl jumys ótili bar ınformatıka pániniń muǵalimi Gúlsan Tákejanqyzy oqýshylardyń oqýǵa degen talabyn, yntasyn joǵary baǵalasa, 12-shi toptyń oqýshysy Danııar Orazalın stıpendııa alatynyn, bolashaq jumys orny ázir ekenin maqtanyshpen jetkizdi. 85 bala bir mezgil tegin tamaqtanady. 6 jyldan beri oqýshylardy kásibı sheberlikke baýlyp kele jatqan oqý-óndiris sheberi Rahat Ábilovtiń sheberhanasy maqtaýlylar sanatynda.
Buryn aýdan ortalyǵy bolǵan Lenıngrad aýylynda da jan súısinetin ıgi ister keńinen qanat jaıǵan. О́nerkásip salasynyń negizgi oshaǵy Lenıngrad jáne Talshyq okrýgterindegi qıyrshyq tas óndirý men ony óńdeý salasy sanalady. 2013 jyly 247,5 myń tekshe metr qıyrshyq tas óńdelip, ónim kólemi 107,6 paıyzǵa ulǵaıǵan. Lenıngrad, Dáýit, Qyzyltý sekildi úsh eldi mekendi biriktiretin okrýgte jumys isteıtin 27 JShS men 44 sharýa qojalyǵyna tıesili egistik alqaby – 58 myń gektar. Jolbastaýshymyz aýdandyq ishki saıasat bóliminiń jetekshisi Aıbek Horshattyń sózine qaraǵanda, úkimettik baǵdarlamaǵa qatysýshylar qatary óse túsken. «Talpyn Agro», «Kereı» sharýashylyqtary osyndaı qoldaýdyń arqasynda sharýalaryn urshyqsha úıirip, ondaǵan jumys oryndaryn ashqan. Iesiz qalǵan nysandar kásipkerlerdiń menshigine berilip, ishki-syrtqy ásemdigimen kóz tartatyn saýda, mádenıet oryndaryna aınaldyrylǵan.
Biz osynda Bekaıdar Jańabaev degen isker kásipkermen tanystyq. Ol agrobanktiń tórt qabyrǵasy qalqıǵan ǵımaratyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, aýyldastaryna keshendi saýda ortalyǵyn syılaǵan. Qaladaǵydan esh kem emes. Et, sút, bakaleıa bólimderi, naýbaıhana, uıaly telefon, aıaq-kıim jóndeıtin sheberhana turǵyndarǵa qyzmet kórsetedi. Bekaıdardyń «baýyrym Aıdarhan ekeýmiz osymen tórtinshi saýda núktesin paıdalanýǵa berip, 45 aýyldasymyzǵa jumys taýyp berdik. Taǵy bir eski nysandy qalpyna keltirip, jumysshylar úshin baspana turǵyzbaqpyz. Mal fermamyzda 8 adam qazaqtyń aqbas sıyryn, jylqy, qoı ósirýmen shuǵyldanady. Et ónimderi tikeleı ózimizdiń saýda oryndaryna jetkiziledi. Tehnıka, jumys kúshi, jaıylym jetkilikti», degen júrekjardy sózderin satýshy Qýantaı Ábilova da rastady. Biraz ýaqyt jumyssyz júrip qaldym. Qazir nan-kámpıt bóliminde satýshymyn. Jalaqymyz jaqsy. Joldasym ekeýmiz úsh bala ósirip otyrmyz. 3 jylqy, 4 sıyr, 20-shaqty qoı ustaımyz. Qaz, broıler qusyn semirtip, satamyz. Aýylda shybyq basyn syndyrmaıtyndardyń tirligine tańǵalamyn. Qoǵamdyq jumysqa jumsasa, eńbekaqysy az dep kergıdi. Solardyń qatarynda alpamsadaı jigitterdiń júrgeni uıat, deıdi ol. Jýyrda osy aýylda 16 páterli turǵyn úı iske qosylyp, birinshi kezekte jetim balalar men jas otbasylar úlken qýanyshqa bólendi. Olardyń jumys jaıy da ońtaıly sheshilipti.
Alaıda, kvars qumyn, qıyrshyq tas óńdeıtin kásiporyndardyń jaýynnan keıingi sańyraýqulaqtaı kóbeıip bara jatqany alańdatpaı qoımaıdy. Osyndaıda mundaı san qýalaýshylyqtan góri sapa máselesin birinshi kezekke shyǵarýdyń, saýda-sattyqtan góri ozyq tehnologııalarǵa negizdelgen qýatty zaýyttar ornatýdyń ýaqyty jetken joq pa degen saýal eriksiz týyndaıdy. О́ıtkeni, jekemenshik uıymdardyń deni shıkizat satýdan paıda taýyp, al óńdelgen ótimdi ónim shyǵarýǵa, ınvestısııa salýǵa asyqpaıtyn tárizdi. Onyń bir ushyǵy Reseıdiń kórshiles Omby oblysyna temirjol qatynasynyń bolmaýyna tireletin sııaqty. Tóte joldyń úzilip qalýy saldarynan qoımalarda daıyn ónimderdiń jatyp qalýy jıi kezdesedi.
«Danıl» sharýa qojalyǵynyń dırektory Rýslan Iаldarov tyǵyz sharýalarmen oblys ortalyǵyna júrip ketkendikten, onyń kómekshisi Orazbaı Baımaǵambetovti sózge tarttyq.
– 2006 jyly Aqjarqyn aýylynda jeke sharýashylyq retinde qurylyp, bıdaı ósirýmen aınalystyq. О́zgelerdiń astyǵyn tasymaldap, aqsha tabýǵa arlanǵan joqpyz. «Alabota» keńshary taraǵanda eki eski mal qorasy enshimizge tıdi. Osylaısha, qarajatty tirnektep jınap júrip, qotandaǵy 40-50 shopan ata túligin kóbeıtýdiń jolyn izdestirdik. «Soltústik» áleýmettik-kásipkerlik korporasııanyń qarjylyq qoldaýymen Jezqazǵan jaqtan bir myńdaı edilbaı qoıyn satyp ákeldik. Byltyr asyl tuqymdy qoı sharýashylyǵy mártebesin ıelendik.
Joldardyń oı-shuńqyrlary tegistelip, kólik ınfraqurylymynyń biraz jaqsaryp qalǵany ańǵarylady. Aýdanda uzyndyǵy 484 shaqyrym avtomobıl joly bar, onyń 75 shaqyrymy respýblıkalyq mańyzǵa ıe. Jergilikti joldardy ustaý, jóndeý jumystaryna 100 mıllıon teńge jumsalǵan. Aýylishilik joldardy qalpyna keltirý jaıy da ońǵaryla bastaǵan sııaqty. Aýmaqtardy damytý baǵdarlamasy arqyly Talshyq pen Lenıngrad eldi mekenderiniń ishki joldary jóndelse, «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy sheńberinde bul maqsatqa 18 mıllıon teńge bólingen. Sol sııaqty «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha 23 eldi mekenniń sý qubyrlaryn jańalaýdyń jobalaý-smetalyq qujattamalary ázirlengen. Úsh aýyldyń 500-den astam úıleri ortalyq sý júıesine qosylǵan.
Munyń bárin aýyl turǵyndaryn áleýmettik jaǵynan qorǵaýǵa baǵyttalǵan ómirlik mańyzy bar sharalar retinde qabyldasaq, kúngeıi basym máseleler retimen sheshiletinine sengiń keledi.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Aqjar aýdany.
Árıne, bardy qanaǵat etýge, toqmeıilsýge áli erte. Eldi mekenderdi taza aýyzsýmen qamtý, kólik ınfraqurylymyn jetildirý, jalaqy mólsherin kóbeıtý, medısına mekemelerin joǵary bilimdi mamandarmen tolyqtyrý baǵyttarynda sheshimin kútken máseleler jetip artylady. Aýdanda ortasha jalaqy mólsheri 60 myń teńge tóńireginde ǵana. Bul oblystyq kórsetkishten kóp tómen degen sóz. Onyń kólemin 84 myń teńgege jetkizý umtylysy quptarlyq. Biraq qandaı ishki-syrtqy rezervterge arqa súıeri belgisiz. Túıinin tapsa, iske asyrylatyn sharýa ekeni túsinikti. Elbasy Qyzyljar óńirine kelgen bir jumys saparynda soltústik oblystarda iri astyq kompanııalarymen jumysty jolǵa qoıý kerek, óıtkeni, olarda jumyskerler jyldyń tek 5-6 aıynda ǵana eńbek etedi. Nátıjesinde Soltústik Qazaqstan oblysynda ortasha eńbekaqy óńirlerdegi eń tómengi deńgeıde 56 myń teńge. Bul másele jan-jaqty taldaý jasaýdy jáne shara qabyldaýdy qajet etedi. Oblysta aýylsharýashylyq ónimderine eńbekaqy tóleý úlesi 2011 jyly 30 paıyz rentabeldiliktiń bar bolǵany 5 paıyzyn qurady. Jekemenshik kompanııalar aýylǵa mamandar jetispeıtini týraly aıtady, al ózderi tıisti eńbekaqy tólemeıdi. Bul máselemen tek memleket aınalysýda. Oǵan bıznestiń de aralasýy qajet, dep atap kórsetken bolatyn. Osy ózekti máseleni talqylaýǵa oblystyq ákimdiktiń birneshe májilisi arnaldy. Tıimdi sharalardyń qabyldanýy nátıjesinde jalaqy bereshegi azaıyp, ortasha aılyq eńbekaqy ósimi birshama ulǵaıdy. Desek te, eń tómengi eńbekaqy aýyl sharýashylyǵy salasynda qalyp otyr. Eń bastysy, laıyqty deńgeıdegi jalaqynyń bolýy jáne ýaqtyly qolǵa tııýi óte mańyzdy.
Kedeıshilik deńgeıin azaıtyp, turaqty jumys oryndaryn ashý da basty mindetterdiń biri. Qoldanylǵan sharalardyń arqasynda byltyr 1197 adam jumysqa ornalastyrylǵan. Desek te, 249 otbasynyń turmysy tómen sanatqa jatqyzylýy oılandyrmaı qoımaıdy. Ataýly áleýmettik kómek alýshylar az emes. Múgedekterdi ońaltý baǵdarlamasyna 27 adam ǵana tartylǵan. «Aýyldaǵy kásipkerlikti jáne tirek aýyldardy damytý arqyly jumys oryndaryn qurý» baǵyty boıynsha azamattardy oqytý, shaǵyn nesıe berý, ozyq jobalar usyný jaıy da qanaǵattandyra bermeıdi. Jumys berýshiniń tapsyrysy sheńberinde kóship kelý jáne oqytý arqyly jumysqa ornalasý járdemine iri kásiporyndardyń tartylýy kóńil kónshitpeıdi.
О́tken jylǵydaı bıylǵy kóktemgi, kúzgi dala jumystary eginshilerge ájeptáýir salmaq túsirgeli otyrǵan syńaıly. Aýdandaǵy egis alqaptarynyń 70 paıyzy «Bogbı» fırmasyna tıesili. Monopolıst kompanııa ıeliginde sondaı-aq 13 sharýashylyq, 3 elevator bar. Onyń basshysy qamaýǵa alynǵannan keıin eleýli qıyndyqtar týyndaǵan. Salyq qaryzy 200 mıllıon teńgege jýyqtaǵan. Mardymsyz jalaqynyń birneshe aılap keshiktirilýine jumysshylardyń etteri úırenip ketken. Ondaǵan myń gektar jerge dán sińirilmegendikten, aýyspaly egis júıesi qatań saqtalmaǵandyqtan, aramshóp basyp ketken. Jer telimderi men qymbat tehnıkalar bankterge kepilge alynǵandyqtan, kásiporynnyń múlkinen aıyrý shekteýi qoıylǵan. Aımaq basshysy S.Eskendirovtiń tegeýrindi yqpaly arqasynda byltyr «Soltústik» kompanııasyna eginjaıǵa 100 myń gektar alqap bosatyp berilgen.
Bizdiń aýdan ortalyǵynan keıin atbasyn tiregen jerimiz Lenıngrad aýyldyq okrýginde ornalasqan kásiptik-tehnıkalyq kolledj boldy. Dırektordyń oqý-óndiristik máseleler jónindegi orynbasary Amangeldi Kópeev burynǵy lıseıge kolledj mártebesi berilgeli materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń nyǵaıǵanyn jetkizdi. Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 25 mıllıon teńgege «Enıseı-1200» kombaıny, 5 tuqymsepkish, «MTZ-82» traktory, ınteraktıvti taqtalar, kompıýterler, taǵy basqa qural-jabdyqtar satyp alynǵan. 1967 jyldan beri jumys istep kele jatqan oqý orny búginde ınformatıka operatory, tiginshi, dánekerleýshi, tas qalaýshy, aǵash sheberi, traktorshy, júrgizýshi mamandaryn daıyndaıdy. Jyl saıyn memlekettik tapsyrys boıynsha 75-100 adam qabyldanyp, 60-70-teıi bitirip shyǵady. Qazir oqyp jatqany – 152 adam.
Oqý korpýstarynyń, eki sport zalynyń, 75 orynǵa laıyqtalǵan jataqhananyń talapqa saı jabdyqtalǵany baıqalady. Jylyjaıǵa kókónis, 1000 gektar jerge bıdaı egilip, olardan túsken qarjy ishki qajettilikke jumsalady. 30 jyl jumys ótili bar ınformatıka pániniń muǵalimi Gúlsan Tákejanqyzy oqýshylardyń oqýǵa degen talabyn, yntasyn joǵary baǵalasa, 12-shi toptyń oqýshysy Danııar Orazalın stıpendııa alatynyn, bolashaq jumys orny ázir ekenin maqtanyshpen jetkizdi. 85 bala bir mezgil tegin tamaqtanady. 6 jyldan beri oqýshylardy kásibı sheberlikke baýlyp kele jatqan oqý-óndiris sheberi Rahat Ábilovtiń sheberhanasy maqtaýlylar sanatynda.
Buryn aýdan ortalyǵy bolǵan Lenıngrad aýylynda da jan súısinetin ıgi ister keńinen qanat jaıǵan. О́nerkásip salasynyń negizgi oshaǵy Lenıngrad jáne Talshyq okrýgterindegi qıyrshyq tas óndirý men ony óńdeý salasy sanalady. 2013 jyly 247,5 myń tekshe metr qıyrshyq tas óńdelip, ónim kólemi 107,6 paıyzǵa ulǵaıǵan. Lenıngrad, Dáýit, Qyzyltý sekildi úsh eldi mekendi biriktiretin okrýgte jumys isteıtin 27 JShS men 44 sharýa qojalyǵyna tıesili egistik alqaby – 58 myń gektar. Jolbastaýshymyz aýdandyq ishki saıasat bóliminiń jetekshisi Aıbek Horshattyń sózine qaraǵanda, úkimettik baǵdarlamaǵa qatysýshylar qatary óse túsken. «Talpyn Agro», «Kereı» sharýashylyqtary osyndaı qoldaýdyń arqasynda sharýalaryn urshyqsha úıirip, ondaǵan jumys oryndaryn ashqan. Iesiz qalǵan nysandar kásipkerlerdiń menshigine berilip, ishki-syrtqy ásemdigimen kóz tartatyn saýda, mádenıet oryndaryna aınaldyrylǵan.
Biz osynda Bekaıdar Jańabaev degen isker kásipkermen tanystyq. Ol agrobanktiń tórt qabyrǵasy qalqıǵan ǵımaratyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, aýyldastaryna keshendi saýda ortalyǵyn syılaǵan. Qaladaǵydan esh kem emes. Et, sút, bakaleıa bólimderi, naýbaıhana, uıaly telefon, aıaq-kıim jóndeıtin sheberhana turǵyndarǵa qyzmet kórsetedi. Bekaıdardyń «baýyrym Aıdarhan ekeýmiz osymen tórtinshi saýda núktesin paıdalanýǵa berip, 45 aýyldasymyzǵa jumys taýyp berdik. Taǵy bir eski nysandy qalpyna keltirip, jumysshylar úshin baspana turǵyzbaqpyz. Mal fermamyzda 8 adam qazaqtyń aqbas sıyryn, jylqy, qoı ósirýmen shuǵyldanady. Et ónimderi tikeleı ózimizdiń saýda oryndaryna jetkiziledi. Tehnıka, jumys kúshi, jaıylym jetkilikti», degen júrekjardy sózderin satýshy Qýantaı Ábilova da rastady. Biraz ýaqyt jumyssyz júrip qaldym. Qazir nan-kámpıt bóliminde satýshymyn. Jalaqymyz jaqsy. Joldasym ekeýmiz úsh bala ósirip otyrmyz. 3 jylqy, 4 sıyr, 20-shaqty qoı ustaımyz. Qaz, broıler qusyn semirtip, satamyz. Aýylda shybyq basyn syndyrmaıtyndardyń tirligine tańǵalamyn. Qoǵamdyq jumysqa jumsasa, eńbekaqysy az dep kergıdi. Solardyń qatarynda alpamsadaı jigitterdiń júrgeni uıat, deıdi ol. Jýyrda osy aýylda 16 páterli turǵyn úı iske qosylyp, birinshi kezekte jetim balalar men jas otbasylar úlken qýanyshqa bólendi. Olardyń jumys jaıy da ońtaıly sheshilipti.
Alaıda, kvars qumyn, qıyrshyq tas óńdeıtin kásiporyndardyń jaýynnan keıingi sańyraýqulaqtaı kóbeıip bara jatqany alańdatpaı qoımaıdy. Osyndaıda mundaı san qýalaýshylyqtan góri sapa máselesin birinshi kezekke shyǵarýdyń, saýda-sattyqtan góri ozyq tehnologııalarǵa negizdelgen qýatty zaýyttar ornatýdyń ýaqyty jetken joq pa degen saýal eriksiz týyndaıdy. О́ıtkeni, jekemenshik uıymdardyń deni shıkizat satýdan paıda taýyp, al óńdelgen ótimdi ónim shyǵarýǵa, ınvestısııa salýǵa asyqpaıtyn tárizdi. Onyń bir ushyǵy Reseıdiń kórshiles Omby oblysyna temirjol qatynasynyń bolmaýyna tireletin sııaqty. Tóte joldyń úzilip qalýy saldarynan qoımalarda daıyn ónimderdiń jatyp qalýy jıi kezdesedi.
«Danıl» sharýa qojalyǵynyń dırektory Rýslan Iаldarov tyǵyz sharýalarmen oblys ortalyǵyna júrip ketkendikten, onyń kómekshisi Orazbaı Baımaǵambetovti sózge tarttyq.
– 2006 jyly Aqjarqyn aýylynda jeke sharýashylyq retinde qurylyp, bıdaı ósirýmen aınalystyq. О́zgelerdiń astyǵyn tasymaldap, aqsha tabýǵa arlanǵan joqpyz. «Alabota» keńshary taraǵanda eki eski mal qorasy enshimizge tıdi. Osylaısha, qarajatty tirnektep jınap júrip, qotandaǵy 40-50 shopan ata túligin kóbeıtýdiń jolyn izdestirdik. «Soltústik» áleýmettik-kásipkerlik korporasııanyń qarjylyq qoldaýymen Jezqazǵan jaqtan bir myńdaı edilbaı qoıyn satyp ákeldik. Byltyr asyl tuqymdy qoı sharýashylyǵy mártebesin ıelendik.
Joldardyń oı-shuńqyrlary tegistelip, kólik ınfraqurylymynyń biraz jaqsaryp qalǵany ańǵarylady. Aýdanda uzyndyǵy 484 shaqyrym avtomobıl joly bar, onyń 75 shaqyrymy respýblıkalyq mańyzǵa ıe. Jergilikti joldardy ustaý, jóndeý jumystaryna 100 mıllıon teńge jumsalǵan. Aýylishilik joldardy qalpyna keltirý jaıy da ońǵaryla bastaǵan sııaqty. Aýmaqtardy damytý baǵdarlamasy arqyly Talshyq pen Lenıngrad eldi mekenderiniń ishki joldary jóndelse, «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy sheńberinde bul maqsatqa 18 mıllıon teńge bólingen. Sol sııaqty «Aqbulaq» baǵdarlamasy boıynsha 23 eldi mekenniń sý qubyrlaryn jańalaýdyń jobalaý-smetalyq qujattamalary ázirlengen. Úsh aýyldyń 500-den astam úıleri ortalyq sý júıesine qosylǵan.
Munyń bárin aýyl turǵyndaryn áleýmettik jaǵynan qorǵaýǵa baǵyttalǵan ómirlik mańyzy bar sharalar retinde qabyldasaq, kúngeıi basym máseleler retimen sheshiletinine sengiń keledi.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Aqjar aýdany.
