Qazaqstan ınvestısııa úshin óńirlik tartylys kúshi bolýy kerek. Bizdiń elimiz ınvestısııa úshin jáne tehnologııalar transferti úshin Eýrazııadaǵy eń tartymdy bolýǵa kerek. Munyń prınsıptik mańyzy bar. Biz ınvestorlarǵa qolda bar artyqshylyqtarymyzdy kórsetýge tıispiz.
N.Á.NAZARBAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti.
Investısııalarǵa qolaıly jaǵdaı jasalmaq
Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıng «Qazaqstan: ıntegrasııalyq úderister jáne ınvestısııalyq klımat» taqyrybyna arnaldy. Oǵan Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý vıse-mınıstri Tımýr Jaqsylyqov, Halyqaralyq ekonomıkalyq ıntegrasııa departamenti dırektory Ernar Bákenov, «Saýda saıasatyn damytý» ortalyǵy bas dırektory Rýslan Sultanov jáne basqalar qatysty.
Bas baıandamashy, Halyqaralyq ekonomıkalyq ıntegrasııa departamenti dırektorynyń bergen aqparattary Keden odaǵy qurylǵannan beri qol jetkizilgen kórsetkishterge negizdeldi. Atap aıtsaq, Keden odaǵy qurylǵaly beri Qazaqstannyń óńdeýshi sektoryna sheteldik tikeleı ınvestısııalar 90 paıyzdan astam kórsetkishke artqan. Bul Keden odaǵynyń jumysy bastalǵan ýaqyttan beri eki esege artqandyǵyn kórsetedi. Al atalǵan merzimde ekonomıkaǵa baǵyttalǵan sheteldik tikeleı ınvestısııalardyń jalpy kólemi 34 paıyzǵa ósken. Integrasııalyq úderister nátıjesi jańa múmkindikter ashyp otyrǵandyǵyn kórsetedi, dedi ol. Qol jetkizilgen kórsetkishter Úkimet tarapynan atqarylyp jatqan ekonomıkany ındýstrııalandyrý men shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý boıynsha keshendi sharalardyń nátıjesi bolyp tabylady. Sonymen qatar, Qazaqstannyń múddesin júzege asyrýdyń mańyzdy quraldarynyń biri básekege qabiletti artyqshylyqtaryn saqtap qalý bolyp otyr. Sol quraldyń biri – tıimdi salyq júıesi. E.Bákenovtiń aıtýynsha, Qazaqstannyń salyq júıesi turaqty ári salyq tóleýshilerge tıimdi salyqtyq júktemeni usynady. Osylaısha, KO jáne BEK-ke múshe-memleketterge qaraǵanda lıberaldy salyq júıesi men ınvestısııalyq klımaty arqyly elimiz sheteldik kapıtal tartýǵa, sondaı-aq áriptes-memleketterden ortaq óndiris ornyn ashý arqyly kapıtal tartý múmkindikteri joǵary bolyp otyr. Iаǵnı sheteldik ınvestorlardy Qazaqstan tıimdi ınvestısııalyq zańnamasy kásipkerlerdi qoldaýdyń tıimdi sharalary men ekonomıkalyq turaqtylyq qyzyqtyratyny aqıqat. KO júıeli túrde jumys isteı bastaǵannan beri Qazaqstannyń múshe-memlekettermen taýar aınalymy 88 paıyzǵa artyp, 24 mlrd. dollardy quraǵan. «KO elderine Qazaqstanda óńdelgen taýardy eksporttaý Qazaqstan eksportynyń jalpy kóleminde óńdelgen taýarlar eksportynyń úlesi 44 paıyzdan 54 paıyzǵa deıin artty. Sonymen qatar, kondıterlik ónimder eskporty 3 esege, transformatorlar eskportynyń kólemi 11 esege, Reseı men Belarýs elderine shaǵyn tonnalyq júk mashınalarynyń jetkizilimi 15-17 esege ósti. Akkýmýlıatorlar boıynsha KO elderine eksport 1,7 esege, kondensatorlar 1,3 esege, sýsyndar 13 esege artqan. «Keden odaǵy qurylǵaly beri avtokólik quraldarynyń óndirisi 24 esege ósip, qazirgi kezde óndiristiń jalpy kólemi 40 myńnan astam danaǵa jetken. Sondaı-aq, Qazaqstan arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar aýmaǵynan daıyn ónimdi shyǵarý kezinde belgili bir kedendik jeńildikterdi usyný quqyǵyn qorǵap qaldy. Halyqaralyq ekonomıkalyq ıntegrasııa departamentiniń dırektory Ernar Bákenovtiń aıtýynsha Keden odaǵynyń jalpy aýmaǵyna Qazaqstandaǵy 10 arnaıy ekonomıkalyq aýmaǵynan daıyn ónimdi shyǵarý kezinde belgili bir kedendik jeńildikterdi usyný quqyǵyn Qazaqstan qorǵap qaldy. Atap aıtqanda, osy jeńildikterdi qoldaný múmkindigin 2017 jylǵa deıin saqtaıdy. Budan ári qaraı da arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarǵa ınvestısııalar tartý boıynsha barlyq baǵyttar men múmkindikter saqtalady. Olardyń ishinde salyqtyq jeńildikter, AEA aýmaǵyna taýarlardy engizý boıynsha jeńildikter qamtylǵan. Al EBJM Syrtqy saýda qyzmeti departamentiniń dırektory Álııa Álimbetova Tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý agenttigi tarapynan búginnen bastap et ónimderin satýǵa shekteý engizilgenin jetkizdi. «Birinshi kezekte bul Avstralııadan ákelinetin sıyr etine qatysty», dedi ol. «Onda adam densaýlyǵy úshin qaýipti trenbolon asetat preparaty shekti deńgeıden asyp ketedi. Bul ósim gormony. Dál osy kórsetkish úshin atalǵan et ónimderin tasymaldaýǵa shekteý engizilip otyr», dedi ol. Sondaı-aq, 1 maýsymnan bastap Tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý agenttigi resmı túrde shetelden alkogol ónimderin ákelýge jáne satýǵa tyıym engizetindigin habarlady. Bul elimizde engizilgen 22 tehnıkalyq reglamentke baılanysty. Atalǵan reglamentter 1 jyldan astam ýaqyt jumys isteýde.
Osy tehnıkalyq reglamentterge sáıkes kelmeıtin alkogol ónimderi aınalymnan alynyp, ákelýge shekteý qoıylady.
Venera Túgelbaı,
«Egemen Qazaqstan».
Bolashaǵy jarqyn jobalar
Taıaý bolashaqta Qyzylorda oblysynda sılıkat kirpish, gazdalǵan jáne gazsyz sý shyǵaratyn, etti tereńdetip óńdeıtin zaýyttar salynady. Bul jobalar Qyzylorda oblysy ákimdigi janyndaǵy kásipkerler keńesiniń otyrysynda talqylandy.
Májiliste barlyǵy 11 joba qaraldy. Olardyń bári ınvestısııalyq baǵyttaǵy jobalar ekenin aıtqan lázim. Eger jobalar iske assa, onda óndiris oryndary ulǵaıyp, jańa jumys oryndary ashylady. Biraq kásipkerlerge sharýasyn dóńgeletip áketý úshin qoldaý qajet.
«Kásipkerlik salasyn qoldaýǵa bıyl 1 trıllıon teńge qaralyp otyr. Sonyń teń jartysy qazirdiń ózinde aýdaryldy. Biz osy múmkindikti utymdy paıdalanýymyz kerek. Bastysy, bolashaǵy bar jobany usyna bilsek bolǵany. Kásipkerlerdi qoldaý maqsatynda tekserýge moratorıı jarııalanǵanyn bilesizder. Endi iske kirisý kerek», dedi aımaq basshysy Qyrymbek Kósherbaev.
Mysaly, «Shıeli Tas» JShS jylyna 15 mıllıon sılıkat kirpish óndiretin zaýyttyń jobasyn usyndy. Qurylysy eki jylǵa josparlanǵan zaýyttyń irgetasy bıyl qalanady. Sondaı-aq, «Best Servıs LTD» JShS usynǵan «Etti tereńdetip qaıta óńdeý keshenin salý» jobasy da qoldaý tapty. Al «Gazdalǵan jáne gazdalmaǵan sýsyn óndirisi zaýytynyń» jobasyn «Akvalaın» JShS qolǵa almaqshy. Seriktestik basshysy Ǵalymbek Jaqsylyqov jer máselesinen qıyndyq týyndap turǵanyn aıtty. Oblys ákimi sala basshylaryna bul problemany bir aptada sheship berýdi tapsyrdy.
«Qumkól Munaı Trans LTD» seriktestigi usynǵan «Burǵylaý qubyrlaryn ınnovasııalyq ádispen qaıta jóndeý sehyn qurý» jobasy taǵy bir pysyqtaýdy qajet etedi. Al «QazElektroInjınırıngServıs» jáne «Teplotehnıks 2» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri «Munaı óńdeýde qajetti standartty emes qondyrǵy óndirisi boıynsha seh qurylysyn» salmaqshy. Ol «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy negizinde júzege asyrylatyn boldy. «Týrbına SK» JShS eki birdeı joba usyndy. Atalǵan mekeme tirekti armatýr shyǵaratyn zaýyt pen gaz týrbına servıstik ortalyǵynyń qurylysyn salmaqshy. Jyldam daıyndalatyn kúrish botqasyn «Olja» JShS júzege asyrmaq. Tipti, synaq retinde alǵashqy ónimderin de shyǵarǵan. Keńes músheleri bul jobany «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy negizinde júzege asyrýǵa ýaǵdalasty. Dál osy baǵdarlama sheńberinde «Bıýro týrızm «Syrdarııa» JShS-nyń Qyzylorda oblysynda syrtqy jáne ishki týrızmdi damytý jobasyna engizý máselesi qaraldy. Tarıhı, mádenı, demalys oryndaryna oblys turǵyndaryn tıimdi baǵada saıahattandyrady. Olardyń negizgi máseleleri kólik. Dál osy sekildi jobany jeke kásipker «Kogaı» da usyndy. Al «Global Enerdjı Kompanı» JShS «Qamystybas» demalys aımaǵynda kottedjdi qalashyq qurylysyn bastaıtyndaryn aıtty.
Jalpy, osy otyrysqa usynylǵan 11 jobaǵa qatysty aımaq basshysy tıisti sala jetekshilerine tapsyrma berdi. Negizgi problemalar sheshimin tapsa, atalǵan jobalardyń júzege asar sáti de alys emes sııaqty.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy.
Derek pen dáıek
Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurýdaǵy basty maqsattardyń biri – elimizdiń rynok aýmaǵyn keńeıtý jáne ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrý arqyly qaıta óńdeý óndirisin damytý bolyp tabylady.
* * *
Saıası turaqtylyq pen jaǵymdy bıznes-ahýaldyń arqasynda Qazaqstanǵa edáýir tikeleı sheteldik ınvestısııalar quıyldy. Máselen, 2005 jyldan beri Qazaqstanǵa tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalar kólemi 170 mlrd. dollardan astam qarjyny quraıdy.
* * *
Qazaqstan bıznes júrgizý isine qatysty sátti reforma jasaǵan el bolyp tabylady. Iаǵnı, elimizde kásipkerlikke eń qolaıly jaǵdaılar jasalǵan. Sonyń arqasynda bıznesti retteýge baılanysty zańnamalardy baǵalaıtyn halyqaralyq reıtıngterde joǵary kórsetkishke ıe bolyp otyr:
Dúnıejúzilik banktiń Doing Business reıtınginiń bıznesti júrgizýdiń jeńildigi ındeksi boıynsha Qazaqstan 2013 jyly jalpy reıtıngten 185 eldiń ishinen 50- oryn aldy. Onyń ishinde «Investorlardy qorǵaý» kórsetkishi boıynsha –10-oryn, «Salyq salý» boıynsha – 17-oryn, Kásiporyndardy tirkeý» kórsetkishi boıynsha 25-oryndy kórsetti.
Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń 2012 jyldaǵy Jahandyq básekege qabilettilik ındeksiniń reıtınginde Qazaqstan 144 eldiń ishinen 51-shi oryn aldy.
Halyqaralyq menedjment damýy ınstıtýtynyń 2013 jylǵy Álemdik básekege qabilettilik ındeksinde bizdiń elimiz 60 eldiń ishinen 34-shi orynǵa taban tiredi.
