Ádildik bar jerde bereke bar

Ádildik – naǵyz musylmannyń sıpa­ty, adamnyń ár isin ásem­deı­tin qundylyq. Alla Taǵala­nyń kórkem esimderiniń biri – «ál-Adl», ıaǵnı Ádiletti. Son­dyqtan Jaratýshy Iemiz ádil­dikti súıedi. Alla Taǵala Quran Kárimde: «Negizinde Alla ádildikti, ıgi­lik­ti jáne aǵaıynǵa qaraı­lasý­­dy buıyrady. Sondaı-aq ar­syzdyqtan, jamandyqtan jáne zorlyq-zombylyqtan tyıady», delingen («Nahl» súresi, 90-aıat). Ádil bolýdyń aıasy keń. Iаǵnı ótirik aıtpaý, bireýdiń aqy­syn jemeý, ýádege berik bolý, tarazydan aldamaý, t.b. sıpattardyń bári de – ádildiktiń kórinisi.

Memleket basshysy Jol­daýynda Ádiletti Qazaqstan qurý jolyndaǵy reformalardyń naq­ty baǵdarlaryna toqtaldy. Atap aıtqanda, kásipkerlikti qol­daý, básekelestikti damytý, salyq jáne bıýdjet saıasaty, jer qoınaýyn ıgerý, sý tapshylyǵy, ınvestısııa tartý, ulttyq tabysty ádil bólý, elimizdiń tran­zıt­tik qýatyn arttyrý, jer­gi­likti joldardy jaqsartý, aýyl sharýa­shylyǵyn damytý, t.b ma­ńyzdy mindetterdi sheshýdiń joldaryn kórsetti. «Bıýdjet qarajatynyń qaıtarymy bolýy kerek. Memleket qarjyny ońdy-soldy shashyp, ysyrap etýge jol bermeıdi», dedi Qasym-Jomart Toqaev. Memleket basshysy elimizdiń basty qundylyǵy adam ekenin basa aıtyp, turǵyndardyń áleýetin kóterý maqsatynda ulttyq baılyqty teń bólýdi jáne barshaǵa birdeı múmkindik berýdi usyndy.

Prezıdent Joldaýynda tabysty ult bolýdyń mańyzdy sharty bilimniń sapasyn kóterý ekeni aıtyldy. Osy baǵytta oqýshylardyń jaqsy bilim alyp, jan-jaqty damýy úshin «Jaıly mektep» ulttyq jobasy qolǵa alynatynyn habarlady. Joba aıasynda elimizdegi apatty jaǵdaıdaǵy jáne úsh aýysymmen oqıtyn mektep máselesi tolyq sheshiletinin atap ótti. «Bilimdi jáne birneshe tildi meńgergen urpaq bolashaqqa senimmen qadam basady. Bizdiń kúshimiz – jastardyń biliminde» deı kele balalardy bilimge baý­lyp kele jatqan ustazdardyń bedelin kóterý baǵytynda da oń ózgerister jasalatynyn aıtty. Shynynda, memleketimizdiń damýy jolynda ustazdardyń sińirgen eńbegi zor. Prezıdent Ádiletti Qazaqstandy qurý isinde muǵalimderdiń róli aıryqsha ekenin aıtyp, ustazdarǵa erekshe qurmet kórsetti.

Joldaýda ásirese balalarǵa kóp jaǵdaı jasalatyny, atap aıtqanda, 2023 jylǵy 1 qań­tar­dan bastap bala kútimi úshin tólemaqy tóleý merzimi sábı bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin uzartylatyny, sondaı-aq «Ult­tyq qor – balalarǵa» atty jańa baǵdarlama qolǵa alynatyny aı­tyldy. «Ulttyq qordyń jyl sa­ıyn­ǵy ınvestısııalyq taby­sy­nyń 50 paıyzyn balalar­dyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usynamyn. Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdarylyp turady, ony merzimi­nen buryn esepshottan shyǵaryp alýǵa bolmaıdy. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalatyn bolady. Bul qarajat óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna múmkindik beredi», dedi Prezıdent. Bul – Ádiletti memleket ornatýdyń, Ulttyq qordyń halyq ıgiligine jumsaýdyń naqty qadamy.

Haq Taǵala Quranda: «Alla senderge amanattardy ıelerine qaıtarýdy jáne adamdar arasynda bılik aıtqandaryńda ádil úkim shyǵarýdy buıyrady. Mine, osylaısha Alla senderge qandaı keremet nasıhat aıtýda. Shúbásiz, Alla – Sámıǵ (aıtqan sózderiń men úkimderińniń bárin estýshi) hám Basır (ne istep, ne qoıyp júrgenderińniń bárin kórýshi) («Nısá» súresi, 58-aıat) dep ámir etedi. Ádiletti memleket ornatýdyń taǵy bir kórinisi qazylar qaýymynyń qaıta jasaqtalýy dep bilemin. «Qoǵamda zań ústemdigi berik ornyǵyp, sot tóreligi ádil atqarylýy qajet. Osyǵan oraı, qazylar qaýymyn shuǵyl túrde qaıta iriktep, ja­ńartyp jasaqtaý kerek», dedi Memleket basshysy. Qazylardyń bilikti, adal, jemqorlyqtan taza bolýy qajettigine basa mán berdi. Sondaı-aq sýdıalardyń der­bestigin arttyrý, kúshtik qury­lymdardyń sýdıalarǵa qysym kórsetýi, jalpy sot júıesin reformalaýǵa qatysty naqty baǵyttar aıtyldy.

Prezıdent búkil qoǵamǵa qater tóndiretin kisi óltirý, qaraq­shylyq jasaý sekildi qyl­mys­tar men otbasylyq zorlyq-zom­bylyqtyń kóbeıip bara jatqanyn da eske saldy. Otbasylyq zor­lyq-zombylyqqa kóz juma qaraýǵa bolmaıtynyn aıta kelip: «Otbasynda oıran salatyndar jazaǵa tartylmasa, olar odan beter basynyp ketedi. Al japa shekkender múldem qorǵaýsyz qalady. Mundaı áreketter úshin jazany kúsheıtetin kez keldi dep sanaımyn», dedi. Rasynda, árbir musylman er adam óz otbasyna jaýapty. Otaǵasy óz otbasyna qamqor bolýǵa tıis. Hadıste: «Senderdiń eń jaqsylaryń – otbasyna jaqsy qaraǵandaryń», delingen.  

Sońǵy úsh jylda elimizde sıntetıkalyq esirtki tuty­natyn­dardyń 10 ese kóbeıgenin alǵa tartyp, mundaı esirtki saýda­syn «asa qaýipti ári aýqym­­dy áleýmettik kesel» dep baǵa­lady. Prezı­dent tıisti or­gandarǵa jalpy­­ult­tyq deńgeıde sıntetıkalyq esirt­kini óndirýge jáne taratýǵa qar­sy kúres júr­gizýdi jáne osy baǵyt­ta keshendi jospar ázirleýdi mindet­tedi. Sondaı-aq ınternet jáne tele­fon arqyly jasalatyn alaıaq­tyq­tyń da jolyn kesýdi tapsyrdy.

Mundaı reformalardyń bar­lyǵy da memleketimizdi jáne qoǵamnyń barlyq salasyn jań­ǵyrta túsetinin málimdegen Mem­leket basshysy Joldaýyn: «Biz qoǵamǵa iritki salýdy emes, eldi izgi maqsatqa jumyldyrýdy oı­laýymyz kerek. Ádiletti Qazaqstan ıdeıasynyń túpki máni – osy» dep nyqtady. Shynynda, bul reformalardyń barlyǵy da bereke men birlikti tý etken Ádiletti Qazaqstannyń jańa baǵ­dary dep bilemiz.

Jaratýshy Jabbar Iemiz Quranda: «Kókti (aspan álemin) kóter­di jáne Tarazyny (ádil­dikti, bolmystaǵy minsiz ólshem men tepe-teńdikti) ornatty. Tarazydan (ádildikten, negizgi ólshem men tepe-teńdikten) aýytqyp, shekten shyqpaýlaryń úshin. Tarazyny ádil tartyńdar (sózde de, iste de qara qyldy qaq jarǵandaı ádil bolyńdar). Tarazydan jemeńder, ólshem men tepe-teńdikti buz­bańdar» («Rahman» súresi, 7-9-aıattar) dep ámir etedi. 

Ádildik bar jerde bereke bar. Memleket basshysy aıtqandaı, Ádiletti Qazaqstandy birge quraıyq, qasıetti Otanymyzdy birge órkendeteıik!

Naýryzbaı qajy TAǴANULY,

Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy,

Bas múftı