El Prezıdentiniń 2021 jylǵy Joldaýyna oraı 103 tarmaqtan turatyn Ulttyq joba qabyldandy. Solardyń bári kezeń-kezeńmen oryndalyp, Jańa Qazaqstannyń damý tujyrymdamasy ornyqty. Osy merzimde «Otbasy banki» arqyly «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha quny 230 mlrd teńge bolatyn 20 myń jeńildetilgen nesıe berildi. Qazaqstanda «áýeli ekonomıka, sodan soń saıasat» baǵdarlamasy jańa formatqa kóshirildi. Saıası reformalar jasalmaı, ekonomıkalyq damý da bolmaıtynyn ómir kórsetti.
2021 jylǵa kózdelgen elimizdegi saıası reformalar tolyqtaı júzege asyryldy. Jalpyulttyq referendým ótip, qoǵamdy damytýdyń konsepsııasynyń joly men baǵyttary anyqtaldy. Halyqtyń saıası múddesi men áleýmettik-ekonomıkalyq qorǵalýynyń mejeleri belgilendi.
Álemdik shıelenis, Reseıge baǵyttalǵan sanksııalar Qazaqstanǵa áser etýi múmkin be? Endi ne isteý kerek? Bul suraqtar halyqty alańdatyp otyrǵany belgili.
Prezıdent Q.Toqaevtyń qos palataly parlamenttiń birlesken otyrysynda jasaǵan Joldaýy saılaýshylardyń da, bizdiń de kókeıimizde júrgen kóp suraqtyń túıinin sheshti dep nyq aıta alamyn. Joldaýda aıtylǵan saıası jańǵyrý, Ádiletti Qazaqstan qurýdyń kókeıkesti máseleleri «elimizde jańa ekonomıkalyq saıasattyń» bastaý alǵanyn kórsetti.
Jańa kezeńdegi Qazaqstan damýynyń alǵysharttary qandaı? Osy máselelerdiń bári shıkizatqa táýeldi Qazaqstannyń jańa jolyn aıǵaqtap berdi. Sondyqtan basty maqsat – qoǵamnyń tazalyǵyn, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, adamı kapıtaldy kóterip, halyqtyń áleýmettik jaǵynan qorǵalýy memlekettik saıasattyń basym baǵytyna aınaldy.
Prezıdent jańa salyq saıasaty qajet ekenin aıta otyryp, 2023 jyly osy sala boıynsha jańa zań qabyldanatynyn jetkizdi. Bıýdjettik salany reformalaý da jalǵasyn taba bermek. Ulttyq qordyń qarjysyn orynsyz jumsaý toqtatylady. Ári jańa «Bıýdjet kodeksin» qabyldaý kún tártibinde turǵanyn qadap aıtty. Ulttyq bank, kredıttik júıeni retteý máselelerine de Prezıdent erekshe nazar aýdardy.
Árıne, bilim men ǵylym salasynyń mamany retinde meni Memleket basshysynyń tómendegi tujyrymdary erekshe tolǵantty. Prezıdent bilim, ǵylym, jastar tárbıesine basym baǵyt berdi. Kelesi jyly 100 myń jas jumyspen qamtylatynyn jáne olarǵa jeńildetilgen tártippen jyldyq ósimi 2,5 paıyzdan aspaıtyn shaǵyn nesıe berilmek.
Joldaýda mektep, balabaqsha máseleleri de basty nazarda boldy. Prezıdent «orta bilim sapasy – tabysty ult bolýdyń taǵy bir mańyzdy sharty» ekenin atap ótti. Bul tezıstiń ómirsheńdigin sońǵy jyldary jasalyp jatqan reformalar kórsetip otyr. «Jaıly mektep» ulttyq jobasy halyq kóńilinen shyqty. Endi 2025 jylǵa deıin 800 myń bala zamanaýı jasaqtalǵan mektepterde bilim alady.
Jalpyhalyqtyq referendýmda qabyldanǵan Ata Zańǵa sáıkes jer men tabıǵı resýrstar halyqtyń menshigi bolyp tabylady. Endeshe, ony halyq ıgiligine jumsaýdyń qandaı tetikteri bar? Osyǵan oraı Memleket basshysy otyz jyldan beri aıtylyp, biraq oryndalmaı júrgen bir túıtkildi máseleniń túıinin sheshti. Endi jerimizdiń baılyǵy halyq múddesine jumys isteıdi.
Árbir otbasy ulttyq qazba baılyqtarynan óz úlesterin alýǵa tıis. Balalar jylynyń aıasynda Q.Toqaev «Ulttyq qor – balalarǵa» atty buryn-sońdy bolmaǵan jańa joba usyndy. Endi ulttyq qordyń ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzy 18-ge jetkenshe balalardyń arnaıy esepshottaryna aýdarylady. Muny árbir ata-ana, árbir qazaqstandyq qýanyshpen qabyldaǵanyna senimdimin.
Aýyl men qala mektepteriniń arasyndaǵy alshaqtyqtardy joıý Úkimet aldyndaǵy jaýapty mindetterdiń biri bolyp qalmaq. Sondaı-aq oqýshylar qazaq jáne orys tilderin qatar jetik bilýi zamana talaby ekenin de qadap aıtty.
Otandyq joǵary oqý oryndarynyń maqsaty men múddesi, olardyń kadr daıarlaýdaǵy áleýeti, jaýapkershiligi de nazardan tys qalǵan joq. Memleket basshysy «UBT nátıjeleri men ózge de kórsetkishterge baılanysty 30-dan 100 paıyzǵa deıingi saralanatyn bilim granttaryna ıe bolatynyn jetkizdi». Ári JOO stýdentterin jataqhanamen qamtamasyz etý úshin memleket pen jekemenshik seriktestikti tıimdi paıdalaný qajettigin atap ótti.
Qazaqstan Prezıdenti memlekettik damýdyń basym baǵyttary týraly saraptama jasaı otyryp, keıbir oryn alǵan kemshilikterdi de syn tezine aldy. Máselen, densaýlyq saqtaý salasyn alaıyq. Árıne, bul sala boıynsha biraz reforma júrgizildi. Biraq onyń barlyǵy halyq suranysyna jaýap bere almady. Buǵan Joldaýdaǵy Prezıdent sózi aıǵaq. «Elimizdiń basty qundylyǵy – Adam. Bul aıqyn nárse. Sondyqtan ulttyq baılyqty teń bólý jáne barshaǵa birdeı múmkindik berý reformanyń basty maqsaty. Ult saýlyǵy bolsa ǵana, qoǵam ornyqty damıdy. Degenmen onyń jaǵdaıy áli máz emes», dedi Memleket basshysy. Kemshilikti túzeý úshin memleket ne isteýi kerek? Buǵan da jaýapty Joldaýdan tabasyń.
Árıne, Prezıdenttiń kezekti Joldaýyn tereń taldap, saraptama jasaý – ýaqyt enshisinde. Jańa Qazaqstan qurý – saıası reformalarsyz ótpeıtini belgili. Sondyqtan Prezıdent qoıǵan mindetterdi oryndaý úshin saıası reformalardyń máni men mańyzyn túsiný qajet.
Shyn máninde, jalpyulttyq yntymaqtastyq, bılik pen qoǵam seriktestigi Q.Toqaev reformasynyń altyn jelisine aınalyp otyr. О́ıtkeni «kúshti Prezıdent, yqpaldy parlament, esep beretin Úkimet» bir maqsatqa, bir ulttyq múddege jumys istegende ǵana qoǵam damıdy, ekonomıkasy ósedi, halyq áleýmettik jaǵynan qorǵalady.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdasyn ustaný asa mańyzdy, – dedi Prezıdent. – Biz qoǵamǵa iritki salýdy emes, eldi izgi maqsatqa jumyldyrýdy oılasýmyz kerek. Ádiletti Qazaqstan ıdeıasynyń túpki máni osy. Bizdiń aldymyzda aıryqsha mindet tur. Bul elimizdiń egemendigin jáne jerimizdiń tutastyǵyn saqtap qalý. Eldigimizdi qorǵaýdyń eń basty joly – berekeli birlik. Budan basqa jol joq».
Joldaýda Prezıdent memleket qaýipsizdigi men jalpyulttyq kókeıkesti máselelerdi kóterdi. Álem saıasaty shytynap tur. Kórshi memleketke jasalyp jatqan sanksııalar Qazaqstan saıasaty men ekonomıkasyna áser etpeı qoımaıdy. Peterbýrgte ótken sammıt kezinde Qazaqstan Prezıdentiniń sóılegen sózi ár qazaqstandyqtyń júregine jetti, patrıottyq sezimin uıalatty.
Prezıdent halyqtan eshteńeni jasyrǵan joq. Qalyptasqan álemdik saıası teketires tusynda oǵan «halyqtyń jańa senim mandaty» qajet. Sondyqtan da, Memleket basshysy «memleket múddesi úshin Prezıdent ókilettigi merzimderiniń sanyn jáne uzaqtyǵyn qaıta qaraý qajettigin» halyqqa málim etti. «Prezıdent mandatynyń uzaqtyǵy 7 jyldyq bir merzimnen aspaıtyn bolady», dedi Q.Toqaev «Biraq qaıta saılanýǵa tyıym salynady».
Qalyptasqan geosaıası jaǵdaıda bul sheshim der kezinde aıtylyp otyr dep esepteımin. Prezıdent saılaýyn merziminen buryn ótkizý – el men jer tutastyǵy úshin kezek kúttirmeıtin másele. Biz óz Prezıdentimizben birge tarıhı tańdaý jasaǵanda ǵana ulttyq qaýipsizdigimizdi saqtaı alamyz. Bul – árqaısymyzdyń azamattyq, ári adamı paryzymyz.
Baqytjan JUMAǴULOV,
Senat depýtaty
