Kann kınofestıvaline qaraı qanat qaqty
Jyl saıyn mamyr aıynda Fransııada bastalatyn eń baıyrǵy, eń bedeldi baıqaýlardyń biri – Kann kınofestıvali bıyl mamyrdyń 14-25 aralyǵynda ótpek. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan soń ile-shala uıymdastyrylǵan baıqaý 1946 jyldan beri ótkizilip keledi. 67-shi kınofestıvaldiń «ShortFilmCornerMetrage» deıtin qysqametrajdy kórkem fılmder baǵdarlamasyna qazaq rejısseri Marǵulan Qapashevtyń «Azat qustar» atty kartınasy ilikti. Biz eńbegi janǵan rejısserge jol bolsyn tilemek bolyp, tildesken edik.
– Marǵulan, bul sizdiń tyrnaqaldy týyndyńyz emes pe? Ádette, baıqaýǵa qatysatyn kartınalar prokatqa shyqpaıtyndyqtan, bizge qazirge «Azat qustardy» kórýdiń sáti túspedi. Fılm ne týraly?
– Bul fılm – adamdardyń qarym-qatynasyna qurylǵan, qazirgi qoǵamnyń rýhanı jaǵdaıyn bildiretin, máńgilik týraly jáne máńgilik adamgershilik pen máńgilik adamzat týraly ózindik fılosofııalyq ápsana. Adamdardyń bári áıteýir bir ǵajapty kútip júrgeni. Alaıda, tańǵajaıyptar túrli-túrli bolyp keledi. Ol jaqsy da, jaman da bolýy múmkin ǵoı. Keıde sol úshin basymyzdy qaterge tigýge týra keledi.
Bizdiń basty keıipkerimiz de ómir boıy armandaǵan sol ózgeris onyń taǵdyryn múlde basqa arnaǵa buryp áketedi. Sondyqtan, árbir kórermen fılmniń oqıǵasynan ózine kerek sabaq alar dep úmittenemiz.
– Solaı-aq bolsyn. Degenmen, osyndaı asa bedeldi kınofestıvalge Qazaqstan atynan qatysý baǵy buıyrǵan kartınanyń tabystylyq syry nede?
– Munda eshbir qupııa joq. Menińshe, fılmniń jolyn ashqan onyń sapaly dramatýrgııalyq materıaly. Janry jaǵynan fılm – zamanaýı kınematografııanyń tiline aınalǵan, sıýrrealızm men mıstıkalyq elementteri bar psıhologııalyq drama. Sondaı-aq, bul jerde jarqyraǵan akterlardyń, túsirý tobyndaǵy kásipqoı mamandardyń jumysyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Kartınany túsirýge óz isiniń maıtalmandary atanǵan, halyqaralyq jáne memlekettik kınofestıvalderdiń júldegerlerin tarttyq. Basty rólderge Dımash Ahımov, Ádil Esenbolatov, Arýjan Jazylbekova, Tólepbergen Baısaqalov syndy mashyqtanǵan akterlardy shaqyrdyq. Qoıýshy rejısseri – Asqar О́teýlın. Sol sııaqty ssenarıı ústinde maǵan Rıfkat Ibragımov óte kóp kómektesti.
– Kez kelgendi esiginen syǵalata bermeıtin Kann kınofestıvaliniń irikteý synyna tótep berý ońaıǵa túspegen bolar?
– Iá, ońaı emes eken. Biraq, bul talaptar bizdi qaırap, jigerlendirdi desek te bolady. Bastapqyda bizdiń bul fılmdi Berlın kınofestıvaline qatystyrsaq degen josparymyz bolǵan. Alaıda, lentany merziminde túsirip úlgermedik. Kartına aıaqtalǵanda biz «Azat qustardy» jıyrma shaqty kınofestıvalge usynyp kórdik. Baǵymyzǵa oraı, Kann kınofestıvaliniń qazylar alqasynan jaýap aldyq. Bul baıqaýdyń talaby boıynsha fılm 15 mınýttan aspaýy qajet eken. Sonymen, bizge kartınanyń teń jartysyn qysqartýǵa týra keldi. Bastapqyda endi túgi qalmaıtyn shyǵar dep qoryqqan edim, kerisinshe, fılm yrǵaqqa ıe bolyp, aıtary jınaqtalyp, jaqsaryp shyǵa keldi.
– Esesine endi siz Kann kınofestıvaliniń jeńimpazdaryn marapattaıtyn saltanatqa úmitpen attanyp bara jatyrsyz ǵoı?
– Kınofestıvalge qalaıda qatysamyn dep kesip aıta almaımyn. О́ıtkeni, qazir áriptesim Nurlan Muhataev ekeýmiz ózimizdiń jeke qarajatymyzǵa kezekti kınojobany túsirip jatyrmyz. Jıǵan-tergenimizdi soǵan jumsap jatqandyqtan, jol qarajatyn qaltamyz kótermeıtin sııaqty. Árıne, álemge áıgili kınofestıvalde Qazaqstan atynan qatysyp jatqan jumysymyzdy sarapqa salyp jatqan oqıǵaǵa ortaqtasqanǵa ne jetedi? Biraq, qazir memleketimizdiń qoldaýy men kómegine ǵana úmit artyp otyrmyz.
– Marǵulan, kıno taqyrybyna qalam tartyp júrsek te, siz kınematografııadaǵy tosyn rejıssersiz? Kınoǵa qalaı keldińiz?
– Men bul álemge bıznesten keldim. Qalaı desek te, adamnyń boıynda bar dúnıe degenin istetedi eken. Men shyǵarmashylyq otbasynda dúnıege keldim. Kitaptar men gazetterdiń ortasynda tárbıelendim. Ákem jazýshy ári jýrnalıst Latıfýlla Qapashev meni óner men ádebıetke baýlydy. Qazaq kınosynyń maıtalmany Sháken Aımanovtyń fılmderin kórip óstik.
Qansha iskerlikpen aınalysyp júrsem de, ýaqyt óte kele osynyń bári meni bir azattyqqa, jańalyqqa, batyldyqqa tarta bergen eken. Sondyqtan, men ónerdegi avangardtyq aǵymdarǵa beıim ekenimdi, sonyń ishinde sıýrrealızmge jaqyn ekenimdi baıqadym. Maǵan álemdik kınematografııadaǵy sıýrrealızmniń kórnekti ókilderi Lýıs Býnıýel, Jan Kokto, Iаn Shvankmaıer men Devıd Lınch unaıtyn, keńestik dáýirden Andreı Tarkovskııdi daralaǵan bolar edim.
– Bızneske qaıta oralmaısyz, shyǵarmashylyq álemde qalasyz ba sonda?
– Qazir eki birdeı kınojoba ústinde jumys istep jatyrmyz. Kann kınofestıvaliniń baıqaý komıteti 128 elden kelip túsken 3450 qysqametrajdy kartınany iriktep, «Azat qustardyń» osy synnan ótkeni bizge aıtarlyqtaı demeý bolyp tur.
– Sáttilik tileımiz!
Áńgimelesken
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
