Qazirgi ýaqytta elimizdiń árbir azamaty óz áskeriniń bıik bedeli men abyroıyn jete sezinedi. Qazaqstannyń Qarýly Kúshteri – qoǵamymyzdyń qaýipsizdigi men órkendeýiniń kepili. Osy oraıda Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıversıtetiniń áskerı kafedrasy elimizdiń áskeri qataryna medısınalyq qyzmettiń ofıserlik quramyn daıyndaýǵa laıyqty úles qosyp keledi.
Áskerı dáriger – jaýapty mamandyq, sebebi, olar áskerı qyzmetshilerdiń ómiri men densaýlyǵyna jaýap beredi. Bul oraıda úzdik kásibı bilimmen qatar, áskerı dárigerdiń boıynan ofıserlik quramǵa tıisti ójettik, jaýapkershilik, sheshim qabyldaı bilý, tártip, oryndaýshylyq, ýaqytpen sanaspastan qyzmet etý sııaqty qasıetter tabylýy kerek. Áskerı-dalalyq hırýrgııa men terapııanyń, epıdemıologııa men basqa da pánderdiń negizderin jáne jaralylar men zaqymdalǵandardyń, naýqastardyń gospıtalǵa jappaı túsýi kezindegi shuǵyl jaǵdaılarda medısınalyq qamtamasyz etýdi uıymdastyrýdyń joldary men tájirıbesin bilmeı eshbir áskerı dáriger óz isiniń bilikti mamany bolyp sanalmaıdy. Sondyqtan áskerı qımyldar men tótenshe jaǵdaılar kezinde áskerı medısınanyń aldynda turǵan tapsyrmany oryndaýdyń negizi – onyń quramynda joǵary bilikti mamandardyń bolýymen erekshelenedi.
Elimizdiń aýmaǵynda áskerı kafedralar 1934 jyldan bastap quryla bastady. Al olardyń basty mindeti – elimizdiń Qarýly Kúshteri qataryna bilikti mamandar daıarlaý. Búgingi tańda respýblıkadaǵy joǵary oqý oryndarynyń janynda 22 áskerı kafedra jumys isteıdi, olar ártúrli beıindegi zapastaǵy ofıserlerdi baýlıdy.
Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıversıtetinde áskerı dárigerlerdi ázirleý isi 1950 jyly áskerı kafedra qurylǵan sátten bastap júzege asyrylyp keledi. Kafedra teorııalyq jáne praktıkalyq máseleler boıynsha medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý men taktıkasy jóninde joǵary bilikti zapastaǵy ofıserlerdi oqytady. Osyǵan baılanysty, kafedra stýdentterge medısınalyq evakýasııalaý kezinde jaralylar men naýqastarǵa sapaly medısınalyq kómek kórsetý, tótenshe jaǵdaılar barysynda jumys isteı bilý mashyqtaryn úıretýge kóp kóńil bóledi.
2004 jyldan bastap ýnıversıtettiń áskerı kafedrasynda medısınalyq qyzmettiń zapastaǵy ofıserlerin daıarlaý Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi bekitken kólemde júzege asyrylady. Kafedrada zapastaǵy ofıserler medısınalyq qamtamasyz etý qyzmetin uıymdastyrý, emdeý isi, jalpy stomatologııa, sanıtarlyq-gıgıenalyq zerthananyń zerthanalyq isi boıynsha daıarlyqtan ótedi. Medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý men taktıkasy, sol sııaqty áskerı toksıkologııa men kópshilik zaqymdaý qarýynan medısınalyq qorǵaý stýdentterdi áskerı daıarlaý isiniń negizgi pánderine aınalyp otyr.
Jeti jyldan beri áskerı kafedrany medısına qyzmetiniń polkovnıgi, Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi, joǵary sanatty dáriger-uıymdastyrýshy, dosent, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, Reseı Tabıǵattaný akademııasynyń professory Amantaı Muhametjanov basqarady. Amantaı Muqanbaıuly óz isiniń bilikti mamany, medısınalyq jáne áskerı bilimi bar. Ol áskerı kafedrany sheberlikpen basqaryp otyr. Osy laýazymǵa taǵaıyndalǵannan keıin shákirtterin qajetti bilim men mashyqqa úıretýdi maqsat etip aldy. Máselen, jıyndar ótkizý kezinde Amantaı Muhametjanov stýdent-kýrsanttarǵa dala jaǵdaıynda jaralylarǵa operasııa jasaýdy, syrqattardy medısınalyq evakýasııalaýdy, aǵzanyń sýsyzdanýyna, ystyq ótýine qarsy kúresý joldaryn tikeleı ózi úıretedi.
Amantaı Muqanbaıulynyń úzdik qyzmeti joǵary baǵalandy. 2012 jyly Sochı qalasynda ótken halyqaralyq forýmda Reseı Tabıǵattaný akademııasynyń professory ataǵy berilip, «Ǵylym men bilimniń úzdik qyzmetkeri» tósbelgisi tapsyryldy. Ol sondaı-aq basqa marapattarmen madaqtaldy.
Uzaq jyldar boıy áskerı kafedralarda júzege asyrylyp kelgen oqý baǵdarlamasy qaıta qaraýdy, birqatar teorııalyq jáne praktıkalyq máselelerdi, stýdentterdiń áskerı-dalalyq jıyndar kezindegi oqý úderisin uıymdastyrýdy naqtylaýdy talap etti. 2008 jyly áskerı kafedra ujymy A.Muhametjanovtyń basshylyǵymen jańa úlgidegi bilim baǵdarlamasyn ázirleýge kiristi. Qorǵanys mınıstrligi baǵdarlamany 2011 jyly bekitkennen soń áskerı kafedralar is júzinde qoldana bastady.
Áskerı kafedrada stýdentter jalpy áskerı pánder: memlekettik-quqyqtyq, jalpy daıarlyq jáne jalpy taktıkany oqıdy, sodan keıin – medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý men taktıkasy; áskerı toksıkologııa men kópshilik zaqymdaý qarýynan medısınalyq qorǵaý pánderinen ótedi.
Stýdentterdi sapaly oqytý úshin ýnıversıtettiń áskerı kafedrasy zamanaýı materıaldyq-tehnıkalyq bazamen qamtamasyz etilgen. Kafedra korpýsynda 4 taqyryptyq synyp, kompıýter synyby, toksıkologııalyq zerthana jabdyqtalǵan. 5 oqý bólmesinde medısınalyq rotanyń fýnksıonaldyq bólimsheleri: suryptaý beketi, suryptaý alańy, tańý alańy, jartylaı sanıtarlyq óńdeý alańy, dárihana, evakýasııalaý bólmesi, ızolıatorlar ornalastyrylyp, kerek-jaraqpen jabdyqtalǵan. Onda stýdentter jaraqat alǵandardy medısınalyq suryptaý men tańý jáne olarǵa alǵashqy dárigerlik kómek kórsetý kezinde tájirıbelik daǵdylar men mashyqtarǵa úırenedi. Áskerı-dalalyq jıyndar ótkizý úshin sanıtarlyq-barak shatyrlary paıdalanylady. 125 adamǵa arnalǵan dala ashanasy isteıdi.
Áskerı kafedrada oq atý alańy jaraqtandyrylǵan, onda stýdentter atys qarýlarynyń materıaldyq bólikterimen tanysady, qarýdy bólshekteý men jınaýǵa úırenedi, atýǵa ázirleıdi. Sonymen qatar, atý mashyqtary «Rýbın» ınteraktıvti lazerlik tıri arqyly da júrgiziledi. Tır kórinetin jáne kórinbeıtin lazerlik sáýleleri bar trenajerlermen jasaqtalǵan. Ol árbir atqyshtyń atý nátıjelerin óńdep kórsetedi. Symsyz tehnologııany qoldanýǵa múmkindigi bar, atýdy ártúrli jaǵdaılarda ótkizýge jan-jaqty jaǵdaı jasaıdy.
Jıyndardy ótkizý kezeńinde stýdentter qarý qoldanýdy úırenedi, dala lagerin qurý men jabdyqtaý mashyǵyn meńgeredi, sol sııaqty alys qashyqtyqqa júgirýge jattyǵady. Túrli qorǵaný quraldaryn synap kóredi. Sanıtar, sanıtarlyq nusqaýshy, feldsher jáne dáriger retinde medısınalyq qyzmetkerlerdiń mamandyǵynyń qyr-syryn meńgeredi, medısınalyq evakýasııalaý jabdyqtaryn derbes túrde quryp jaraqtaıdy. Bolashaq áskerı dárigerler arnaıy sanıtarlyq óńdeýdiń, hımııalyq barlaýdyń tásilderin, radıometrııalyq jáne dozımetrııalyq baqylaýdyń joldaryn meńgeredi.
Áskerı daıarlyq boıynsha oqý baǵdarlamasyn oryndaǵannan keıin stýdentter keshendi emtıhan tapsyrady jáne ýnıversıtetti bitiretin sátte zapastaǵy ofıserler quramyna engizilý úshin attestattaýdan ótedi. Bilim berý úderisimen birge kafedrada áskerı-ǵylymı jáne zertteý jumystary júrgiziledi, olar stýdentterdi áskerı oqytý men tárbıeleýdiń mańyzdy máselelerin sheshýge, oqýlyqtar men oqý quraldaryn, ádistemelik qujattardy ázirleýge arnalǵan. Ýnıversıtettiń áskerı kafedrasynda stýdentterdi áskerı-patrıottyq tárbıeleýge, olardyń boıyna otanshyldyq sezimdi qalyptastyrýǵa zor jumys atqarylady.
2012-2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıversıteti áskerı kafedrasynyń stýdentteri óńirde úzdik bolyp top bastady. Bolashaq mamandarǵa Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasarynyń arnaıy syılyǵy tapsyryldy.
Ýnıversıtettiń áskerı kafedrasy alpys tórt jyl ishinde 30 myńnan astam zapastaǵy medısınalyq qyzmettiń ofıserlerin daıarlap shyǵardy. Búginde olardyń kópshiligi Qazaqstan Qarýly Kúshteri men jaqyn jáne alys shetelderde áskerı qyzmet atqarýda. Bul oqý orny áskerı medısınalyq kadrlar daıarlaý áleýetin árkez ýaqyt talabyna sáıkes joǵary deńgeıde júzege asyryp keledi. Kafedra túlekteri qashanda mindetterin qaltqysyz atqarýǵa senimdi.
Ekaterına SERBO.
Áskerı dáriger – jaýapty mamandyq, sebebi, olar áskerı qyzmetshilerdiń ómiri men densaýlyǵyna jaýap beredi. Bul oraıda úzdik kásibı bilimmen qatar, áskerı dárigerdiń boıynan ofıserlik quramǵa tıisti ójettik, jaýapkershilik, sheshim qabyldaı bilý, tártip, oryndaýshylyq, ýaqytpen sanaspastan qyzmet etý sııaqty qasıetter tabylýy kerek. Áskerı-dalalyq hırýrgııa men terapııanyń, epıdemıologııa men basqa da pánderdiń negizderin jáne jaralylar men zaqymdalǵandardyń, naýqastardyń gospıtalǵa jappaı túsýi kezindegi shuǵyl jaǵdaılarda medısınalyq qamtamasyz etýdi uıymdastyrýdyń joldary men tájirıbesin bilmeı eshbir áskerı dáriger óz isiniń bilikti mamany bolyp sanalmaıdy. Sondyqtan áskerı qımyldar men tótenshe jaǵdaılar kezinde áskerı medısınanyń aldynda turǵan tapsyrmany oryndaýdyń negizi – onyń quramynda joǵary bilikti mamandardyń bolýymen erekshelenedi.
Elimizdiń aýmaǵynda áskerı kafedralar 1934 jyldan bastap quryla bastady. Al olardyń basty mindeti – elimizdiń Qarýly Kúshteri qataryna bilikti mamandar daıarlaý. Búgingi tańda respýblıkadaǵy joǵary oqý oryndarynyń janynda 22 áskerı kafedra jumys isteıdi, olar ártúrli beıindegi zapastaǵy ofıserlerdi baýlıdy.
Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıversıtetinde áskerı dárigerlerdi ázirleý isi 1950 jyly áskerı kafedra qurylǵan sátten bastap júzege asyrylyp keledi. Kafedra teorııalyq jáne praktıkalyq máseleler boıynsha medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý men taktıkasy jóninde joǵary bilikti zapastaǵy ofıserlerdi oqytady. Osyǵan baılanysty, kafedra stýdentterge medısınalyq evakýasııalaý kezinde jaralylar men naýqastarǵa sapaly medısınalyq kómek kórsetý, tótenshe jaǵdaılar barysynda jumys isteı bilý mashyqtaryn úıretýge kóp kóńil bóledi.
2004 jyldan bastap ýnıversıtettiń áskerı kafedrasynda medısınalyq qyzmettiń zapastaǵy ofıserlerin daıarlaý Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrligi bekitken kólemde júzege asyrylady. Kafedrada zapastaǵy ofıserler medısınalyq qamtamasyz etý qyzmetin uıymdastyrý, emdeý isi, jalpy stomatologııa, sanıtarlyq-gıgıenalyq zerthananyń zerthanalyq isi boıynsha daıarlyqtan ótedi. Medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý men taktıkasy, sol sııaqty áskerı toksıkologııa men kópshilik zaqymdaý qarýynan medısınalyq qorǵaý stýdentterdi áskerı daıarlaý isiniń negizgi pánderine aınalyp otyr.
Jeti jyldan beri áskerı kafedrany medısına qyzmetiniń polkovnıgi, Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi, joǵary sanatty dáriger-uıymdastyrýshy, dosent, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, Reseı Tabıǵattaný akademııasynyń professory Amantaı Muhametjanov basqarady. Amantaı Muqanbaıuly óz isiniń bilikti mamany, medısınalyq jáne áskerı bilimi bar. Ol áskerı kafedrany sheberlikpen basqaryp otyr. Osy laýazymǵa taǵaıyndalǵannan keıin shákirtterin qajetti bilim men mashyqqa úıretýdi maqsat etip aldy. Máselen, jıyndar ótkizý kezinde Amantaı Muhametjanov stýdent-kýrsanttarǵa dala jaǵdaıynda jaralylarǵa operasııa jasaýdy, syrqattardy medısınalyq evakýasııalaýdy, aǵzanyń sýsyzdanýyna, ystyq ótýine qarsy kúresý joldaryn tikeleı ózi úıretedi.
Amantaı Muqanbaıulynyń úzdik qyzmeti joǵary baǵalandy. 2012 jyly Sochı qalasynda ótken halyqaralyq forýmda Reseı Tabıǵattaný akademııasynyń professory ataǵy berilip, «Ǵylym men bilimniń úzdik qyzmetkeri» tósbelgisi tapsyryldy. Ol sondaı-aq basqa marapattarmen madaqtaldy.
Uzaq jyldar boıy áskerı kafedralarda júzege asyrylyp kelgen oqý baǵdarlamasy qaıta qaraýdy, birqatar teorııalyq jáne praktıkalyq máselelerdi, stýdentterdiń áskerı-dalalyq jıyndar kezindegi oqý úderisin uıymdastyrýdy naqtylaýdy talap etti. 2008 jyly áskerı kafedra ujymy A.Muhametjanovtyń basshylyǵymen jańa úlgidegi bilim baǵdarlamasyn ázirleýge kiristi. Qorǵanys mınıstrligi baǵdarlamany 2011 jyly bekitkennen soń áskerı kafedralar is júzinde qoldana bastady.
Áskerı kafedrada stýdentter jalpy áskerı pánder: memlekettik-quqyqtyq, jalpy daıarlyq jáne jalpy taktıkany oqıdy, sodan keıin – medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý men taktıkasy; áskerı toksıkologııa men kópshilik zaqymdaý qarýynan medısınalyq qorǵaý pánderinen ótedi.
Stýdentterdi sapaly oqytý úshin ýnıversıtettiń áskerı kafedrasy zamanaýı materıaldyq-tehnıkalyq bazamen qamtamasyz etilgen. Kafedra korpýsynda 4 taqyryptyq synyp, kompıýter synyby, toksıkologııalyq zerthana jabdyqtalǵan. 5 oqý bólmesinde medısınalyq rotanyń fýnksıonaldyq bólimsheleri: suryptaý beketi, suryptaý alańy, tańý alańy, jartylaı sanıtarlyq óńdeý alańy, dárihana, evakýasııalaý bólmesi, ızolıatorlar ornalastyrylyp, kerek-jaraqpen jabdyqtalǵan. Onda stýdentter jaraqat alǵandardy medısınalyq suryptaý men tańý jáne olarǵa alǵashqy dárigerlik kómek kórsetý kezinde tájirıbelik daǵdylar men mashyqtarǵa úırenedi. Áskerı-dalalyq jıyndar ótkizý úshin sanıtarlyq-barak shatyrlary paıdalanylady. 125 adamǵa arnalǵan dala ashanasy isteıdi.
Áskerı kafedrada oq atý alańy jaraqtandyrylǵan, onda stýdentter atys qarýlarynyń materıaldyq bólikterimen tanysady, qarýdy bólshekteý men jınaýǵa úırenedi, atýǵa ázirleıdi. Sonymen qatar, atý mashyqtary «Rýbın» ınteraktıvti lazerlik tıri arqyly da júrgiziledi. Tır kórinetin jáne kórinbeıtin lazerlik sáýleleri bar trenajerlermen jasaqtalǵan. Ol árbir atqyshtyń atý nátıjelerin óńdep kórsetedi. Symsyz tehnologııany qoldanýǵa múmkindigi bar, atýdy ártúrli jaǵdaılarda ótkizýge jan-jaqty jaǵdaı jasaıdy.
Jıyndardy ótkizý kezeńinde stýdentter qarý qoldanýdy úırenedi, dala lagerin qurý men jabdyqtaý mashyǵyn meńgeredi, sol sııaqty alys qashyqtyqqa júgirýge jattyǵady. Túrli qorǵaný quraldaryn synap kóredi. Sanıtar, sanıtarlyq nusqaýshy, feldsher jáne dáriger retinde medısınalyq qyzmetkerlerdiń mamandyǵynyń qyr-syryn meńgeredi, medısınalyq evakýasııalaý jabdyqtaryn derbes túrde quryp jaraqtaıdy. Bolashaq áskerı dárigerler arnaıy sanıtarlyq óńdeýdiń, hımııalyq barlaýdyń tásilderin, radıometrııalyq jáne dozımetrııalyq baqylaýdyń joldaryn meńgeredi.
Áskerı daıarlyq boıynsha oqý baǵdarlamasyn oryndaǵannan keıin stýdentter keshendi emtıhan tapsyrady jáne ýnıversıtetti bitiretin sátte zapastaǵy ofıserler quramyna engizilý úshin attestattaýdan ótedi. Bilim berý úderisimen birge kafedrada áskerı-ǵylymı jáne zertteý jumystary júrgiziledi, olar stýdentterdi áskerı oqytý men tárbıeleýdiń mańyzdy máselelerin sheshýge, oqýlyqtar men oqý quraldaryn, ádistemelik qujattardy ázirleýge arnalǵan. Ýnıversıtettiń áskerı kafedrasynda stýdentterdi áskerı-patrıottyq tárbıeleýge, olardyń boıyna otanshyldyq sezimdi qalyptastyrýǵa zor jumys atqarylady.
2012-2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qaraǵandy memlekettik medısına ýnıversıteti áskerı kafedrasynyń stýdentteri óńirde úzdik bolyp top bastady. Bolashaq mamandarǵa Qorǵanys mınıstriniń birinshi orynbasarynyń arnaıy syılyǵy tapsyryldy.
Ýnıversıtettiń áskerı kafedrasy alpys tórt jyl ishinde 30 myńnan astam zapastaǵy medısınalyq qyzmettiń ofıserlerin daıarlap shyǵardy. Búginde olardyń kópshiligi Qazaqstan Qarýly Kúshteri men jaqyn jáne alys shetelderde áskerı qyzmet atqarýda. Bul oqý orny áskerı medısınalyq kadrlar daıarlaý áleýetin árkez ýaqyt talabyna sáıkes joǵary deńgeıde júzege asyryp keledi. Kafedra túlekteri qashanda mindetterin qaltqysyz atqarýǵa senimdi.
Ekaterına SERBO.
