Shuǵadaǵy shattyq

Shuǵa degende oıymyzǵa Beı­bit Maılın jazǵan «Shuǵa­nyń belgisi» oralary anyq. Aýyldyń erekshe ataýyn esti­gende, «jazýshynyń áıgili shyǵar­masymen qandaı baılanys bar?» dep suraıtyndar da kóp. Aýyl úlkenderiniń aıtýynsha, ekeýiniń arasynda eshqandaı baılanys joq. Shuǵa – áıgili ánshi Estaıdyń eli – Aqkól-Jaıylmanyń bir pushpaǵy. Aýyldyń qaı ýaqyttan beri Shuǵa atalǵany, nege olaı atalǵany týraly naqty derek joq. Úlkenderdiń aıtýymen jet­ken boljam ǵana bar eken. Olar­dyń aıtýynsha, ertede bul tóńirekte Shuǵa esimdi parasatty báıbishe bolypty. Sonyń qurmetine atalǵan desedi. Bulaı bolmaýy da múmkin. О́ıtkeni qazaq­tardyń áıel esimin jer-sý ataýyna berýi sırek kezdesedi ǵoı. Jalpy, shuǵanyń matanyń bir túri ekeni barshaǵa málim.

– Arhıv derekterine súıensek, Shuǵa aýyly ár jyldary Jalǵyz qudyq jáne 10-shy aýyl dep te atalǵan eken. Pavlodardyń memlekettik arhıvinde saqtalǵan eskirgen eki kartadan «Shoga», «Shega» degen ataý kezdesedi. Orystar tili kelmegen soń Shu­ǵany «Shoga», «Shega» dep jazǵan sekildi. Birinshi karta «Pavlodar okrýginiń kartasy» dep atalady. 1920 jylǵy eken. Bizdiń aýyldyń qazirgi aýmaǵy «Shega» dep kórsetilgen. Ekinshi karta 1931 jyly qurastyrylǵan. Bul karta «9-shy jáne 10-shy aýyl keńesteriniń eńbek sektorynyń aýmaqtaryn zertteýdiń shemalyq syzbasy» dep atalady. Budan bólek, arhıvte bizdiń aýyl týraly derekter saqtalǵan eski papka bar. Muqabasynda «1929 jylǵa arnalǵan Qyzylaǵash aýdany 10-shy aýyl keńesiniń «Shoga» aýyl sharýashylyǵy arteliniń jerge ornalastyrý materıaldary» dep jazylǵan. Bul papkada aýylda ótken jıyndardyń hattamalary, ondaǵy otbasylardyń tizimi bar. Tóte jazýmen jazylǵan pa­raq­tar da júr. 1929 jylǵy 13 shil­dede ázirlengen otbasylyq tizim bar. Onda esimderi atalǵan adam­dardyń birazynyń urpaqtary qazir aýylda turyp jatyr, – deıdi aýyldyń ardager ustazy Sıraj Ahmetjanov.

Qysqasy, aýyldyń qaı ýa­qyttan beri Shuǵa atalǵany týra­ly resmı derek joq. Al arhıvten tabylǵan kartadaǵy derekterge súıensek, Shuǵa degen ataýdyń berilgenine 100 jyldan asyp ketken syńaıly.

Jýyrda aýyl halqy alys­tan menmundalap turatyn jańa stellanyń ashylýyna oraı «Shu­ǵada týǵan – shyn baqyt!» degen ataýmen dúbirli mereke uıym­dastyrdy.

– Qazir otbasylyq toı-dýman­nyń deni qalada ótetin boldy. Aýylǵa kóp jaǵdaıda ólim-ji­timge ǵana barady ekenbiz. Árı­ne, týǵan topyraqqa janaza men qudaıy asqa emes, toıǵa jı­nal­ǵannyń jóni bólek. Sondyqtan bıyl aýyl azamattary Shuǵanyń kári-jasyna ortaq bir shara uıym­dastyrý jaǵyn oılastyrǵan edi. Oǵan «syltaý» da tabyla ketti. Aýyldyń kireberisindegi jazý eskirgen eken. «Endeshe, alys­tan menmundalap turatyn stella ornataıyq» degen ıdeıa tastaldy ortaǵa. Stellamyzdy saltanatty túrde ashyp, aýyldyń oı­daǵy-qyrdaǵy kári-jasyn tegis jınap, ulan-asyr bolma­sa da, jas urpaq ónege alar is-shara uıymdastyryldy. Bir atap óter­ligi, bul is-sharaǵa áý bastan syrttan adam tartpaýǵa keliskenbiz. Solaı boldy da. Stellanyń syz­basyn ba, sulbasyn da, syr­laýyn da aýyl jigitteri atqardy. Áıtpese, dál osyndaı jumys­tar­men aınalysyp júrgen she­ber­lerdi jaldaýǵa bolatyn edi. Stellanyń daıyn úlgilerin tań­daı salýǵa da múmkindik bar edi. Biz sál qıyndaý joldy tań­da­dyq jáne munymyz óte durys bol­ǵan sekildi. Saltanatty konsertte de ózimizdiń ónerpazdar ǵana óner kórsetti, – deıdi is-sha­rany uıym­dastyrýshy Erbol Dúı­se­nov.

Jańa stellany aýyl azamattary óz kúshimen jasaǵanyn atap ótý kerek. Ideıa avtory – Maqsut Sekenov. Al jańa stellanyń syzbasyn jergilikti turǵyn Ákimbek Erjanov jasaǵan. Áripterdi temirden oıyp, dánekerlegen – Na­rıman Ahanov. Kásibı túrde syrlaý jumystarymen Daryn Meıramov aınalysty. Stellany ashý baqyty aýyl aqsaqaldary Toqtybaı Ýálıhanov pen Tur­syntaı Shiltibaevqa, sondaı-aq bıyl mektep tabaldyryǵyn at­taǵan Balym Erlanqyzy men Dosymjan Manatulyna buıyrdy.

Uıymdastyrýshylar bul is-shara úlken toı aldyndaǵy daıyndyq ekenin eske saldy. Aýyl halqy aldaǵy ýaqytta bu­dan da aýqymdy is-shara ótki­zýdi josparlap otyr. Bul kúni Shuǵa aýylynda kókpar, dástúrli sadaq atý, qoshqar kóterý, arqan tartý, gir tasyn kóterý se­kil­di sport túrlerinen jarys­tar uıym­dastyryldy. Qoshqar kóte­rýde baıanaýyldyq Ádilhan Qa­bylda jeńiske jetse, gir tasyn kóterý saıysynda shuǵalyq Azamat Máýenovke teń keler eshkim bolmady. Kókpar dodasynda Aqkól aýylynyń komandasy jeńiske jetti. Ekinshi oryn Jolboldy jigitterine buıyrsa, úshtikti Shu­ǵa kókparshylary túıindedi.

Aýylǵa túsken kelinder Shu­ǵany «aqsaqaly kóp aýyl» dep ataıdy. Shynynda da, bertinge deıin bul aýylda aqsaqaldar ınstıtýty jumys istegen. Ala­qandaı aýyldan Alashqa aty málim azamattar da kóp shyqqan. Máselen, Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtyn uzaq jyldar basqarǵan belgili ǵalym Tasbolat Shaıahmetov, ardager telejýrnalıst Jumaseıit Bıjan, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aqyn Jumaǵalı Qoǵabaı, taekvondodan úsh dúrkin álem chem­pıony, ataqty Mustafa О́ztú­rik­tiń shákirti Isataı Kabekov, bel­gili teatr ártisi Bekbolat Oqa­sov osy aýylda týǵan.

Pavlodar oblysy,

Aqtoǵaı aýdany