Asqaq Alataýdyń ushar basynda ornalasqan bul kól Aqtoǵan eldi mekeninen júz shaqyrymnan astam jerde tur. Taqtaıdaı tegis jol bolmasa da, Kókkóldi kórgisi keletinder ebin taýyp taý basyna umtylady. Jyl on eki aı sýy tartylmaıtyn kólge qatysty el arasynda aıtylatyn ańyz da az emes.
«Rasynda, «Áýlıekólden» aıdahar kórdik. Keskin-kelbeti jylanǵa uqsaıtyn bir órkeshti túıe de osynda júredi. Ol az deseńiz, bizdiń Kókkólde aıdahar bar. Munda keıbir kezde býranyń aqyrǵan daýsy estiledi», degen saryndaǵy áńgimelerdi jergilikti turǵyndardyń aýzynan san márte estigen bolatynbyz.
Shyntýaıtynda, qazaq dalasynda qupııaǵa toly jerler az emes qoı. Kókkól – sonyń biri. Taý ortasynda ornalasqan kóldiń pishini bir qaraǵanda júrekke de uqsaıdy. Eń qyzyǵy, atalǵan kólge eshqandaı aǵyn sý quıylmaıdy. Odan bólek Kókkóldiń sýy da eshqaıda jiberilmeıdi. Soǵan qaramastan sýdyń deńgeıi tórt maýsym boıy asyp-taspaıdy da, kemimeıdi de. Qudaıdyń qudireti demeı kór...
Jergilikti jurtshylyqtyń aıtýynsha, munda túrli ekspedısııalar uıymdastyrylǵanymen, ázirge qupııa kóldiń jumbaǵynyń sheshimi tabylar emes. Al munda kól betimen ushqan qus, sý ishýge kelgen maldyń barlyǵy da ǵaıyptan taıyp sýǵa tartylyp ketedi eken.
Qyryq jyldan astam ýaqyt buryn tuńǵıyǵy syrǵa toly kóldi zertteýge kelgen mamandar ózderinshe baılam jasaǵan. Nátıjesinde geologter Kókkóldiń muzdyqtar men morenalyq qyrtystar qabatynda paıda bolǵanyn anyqtaǵan kórinedi. Álbette, ár mamannyń óz aıtary bar ekeni daýsyz. Biraq onyń qaısysy aqıqat, qaısysy ańyz ekenin kim bilsin?!
Taǵy bir derekterde Kókkóldiń 2 542 metr bıiktikte qulaǵan taý ortasynda ornalasqany týraly aıtylady. «Ana tili» basylymynda jarııalanǵan maqalada jýrnalıst Dosjan Balabekuly «Geografııa ınstıtýty» JShS qyzmetkeri Vıktor Blagoveshenskııdiń pikirin nazarǵa alypty.
«Ol 2 542 metr bıiktikte oń jaq ańǵar betkeı men qulaǵan taýdyń qaptaly arasynda ornalasqan. Boljam boıynsha kóldiń ortasha tereńdigi shamamen 10 metr, eń tereń jeri 30 metr bolýy múmkin. Kól grýnt sýlarymen jáne atmosferalyq jaýyn-shashynmen qorektenedi. Kóldiń mezgildik deńgeıiniń aýytqýy úlken emes. Spýtnıktik túsirilimge qaraǵanda kóldegi sý kemerinen aq jıekter baıqalady.
Kókkól kólinde sý taza, ashyq kók tústi, onyń «Áýlıe» dep atalýy soǵan baılanysty bolýy múmkin. Bul morenalyq kólge jatpaıdy, ol tek úıindi kól. Morenalyq kólder bolýy úshin onyń aınalasynda muzdyqtar bolýy kerek. Bul aımaqta qazirgi kezde muzdyqtar joq. Biraq bul jerden ejelgi muzdyqtardyń tabany baıqalady», depti atalǵan maqalada oı bildirgen maman.
Qalaı alyp qarasaq ta, Kókkóldiń qupııasy áli kúnge jumbaq bolyp tur. Tipti sý aıdynynyń naqty tereńdigi de qazirge deıin anyqtalmaǵan. Soǵan qaraǵanda mereıli Merki taýyndaǵy kóldiń jumbaǵyn sheshý úshin áli talaı jumystar atqarylýy kerek sııaqty. Kókkól sekildi tabıǵat ǵajaıyptary túptiń túbinde týrıstik ortalyqqa aınalýy kerek-aq.
Jambyl oblysy
