Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysy №242

2014 jylǵy 17 naýryz,  Astana, Úkimet Úıi Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń ekonomıkalyq saıasattyń 2014 jylǵa arnalǵan negizgi baǵyttary týraly málimdemesi týraly Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń ekonomıkalyq saıasaty týraly eldiń qalyń jurtshylyǵyn habardar etý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi: 1. Qosa berilip otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń ekonomıkalyq saıasattyń 2014 jylǵa arnalǵan negizgi baǵyttary týraly málimdemesi maquldansyn. 2. Osy qaýly qol qoıylǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi jáne resmı jarııalanýǵa tıis. Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri C.AHMETOV. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2014 jylǵy 17 naýryzdaǵy №242 qaýlysymen maquldanǵan Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń ekonomıkalyq saıasattyń 2014 jylǵa arnalǵan negizgi baǵyttary týraly málimdemesi Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti (budan ári – Úkimet) jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki (budan ári – Ulttyq Bank) álemdik ekonomıka men syrtqy naryqtardaǵy turlaýsyzdyqqa qaramastan, 2013 jyly makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etip, Qazaqstannyń turaqty ekonomıkalyq ósýi úshin qajetti jaǵdaılar jasady. Jedel derekter boıynsha eldiń jalpy ishki ónimi 6,0 %-ǵa ósti. Ekonomıkanyń ósýi ishki ósý kózderi esebinen qamtamasyz etildi. Máselen, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar kólemi 6,5 %-ǵa ósti, bul daǵdarystan keıingi kezeńdegi eń joǵary kórsetkish. Úı sharýashylyǵy tarapynan tutynýshylyqtyń ósimi 16,1 %-dan asqany baıqaldy (2013 jyldyń 9 aıynyń qorytyndysy boıynsha), bul qyzmetter kórsetý salasynyń damýyna oń áserin tıgizdi. Qyzmetter kórsetý salasyndaǵy ósý 107,6%-dy qurady, nátıjesinde qyzmetter kórsetý óndirisiniń jalpy ishki ónimniń ósimine salymy shamamen 65 %-dy qurady. Qarjy sektorynyń kórsetkishteri jaqsardy. Ekonomıkany kredıtteý kólemi 2013 jyl boıynsha 13,4 %-ǵa ósip, 11,3 trln. teńge kredıtti qurady. Depozıtter 10,1 trln. teńgeni qurady jáne 12,2 %-ǵa ulǵaıdy. 2013 jyly Standard & Poor’s Qazaqstannyń táýelsiz kredıttik reıtıngterin «VVV+/A-2» deńgeıinde rastady, boljam «Turaqty». Eldiń halyqaralyq rezervteri 10,5 %-ǵa ósti jáne 95,2 mlrd. AQSh dollaryn qurady, onyń ishinde Ulttyq qordyń sheteldik valıýtadaǵy aktıvteri 21,8 %-ǵa 70,5 mlrd. AQSh dollaryna deıin ósti. Respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy jalpy ishki ónimge shaqqanda 2,1 %-dy qurady. Inflıasııa 4,8 %-dy qurady, bul 2012 jylǵy deńgeıden 1,2 %-ǵa tómen. 2013 jyly syrtqy saýda aınalymy 1,1 %-ǵa tómendedi. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha Ulttyq Banktiń aldyn ala baǵalaýyna sáıkes tólem balansynyń aǵymdaǵy shotynyń profısıti 117,6 mln. AQSh dollaryn qurady. El azamattarynyń áleýmettik ál-aýqaty jaqsarýda. Halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy ortasha aqshalaı tabysy 2013 jyly nomınaldyq kórsetkishte 7,7 %-ǵa, naqty kórsetkishte 3,0 %-ǵa ósken. 2013 jylǵy ortasha aılyq nomınaldy jalaqy 108,6 myń teńgeni qurady. 2013 jylǵy jeltoqsanda jumyssyzdyq deńgeıi 5,2 % deńgeıinde qalyptasty. Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmnyń baǵalaýy boıynsha makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne elde qolaıly ınvestısııalyq klımat qurý, normatıvtik quqyqtyq bazany jaqsartý, bıznesti yntalandyrý jáne damytý sharalaryn qabyldaý boıynsha júıeli sharalardy qabyldaýǵa baǵyttalǵan mindetterdi iske asyrýdyń arqasynda Qazaqstan 2013 jyly álemniń básekege qabiletti 50 eliniń qataryna kirdi. 2013 jyly álemdik ekonomıka baıaý qalpyna kelgenin, degenmen jınaqtalǵan makroekonomıkalyq teńgerimsizdikke baılanysty onyń osaldyǵy joǵary kúıinde saqtalyp otyrǵanyn atap ótken jón. 2014 jyly Halyqaralyq valıýta qory álemdik ekonomıkanyń ósýin 3,7 % deńgeıinde boljaıdy. Álemdik ekonomıkanyń qalpyna kelýi jáne shıkizat taýarlaryna degen suranys baıaýlaǵan jaǵdaıda Memleket basshysynyń 2014 jylǵy 17 qańtardaǵy «Qazaqstan joly – 2050»: Bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń negizgi erejelerin eskere otyryp, júrgizilip jatqan ekonomıkalyq saıasat ekonomıka salalaryndaǵy turaqty ósý qarqynyna qol jetkizýge yqpal etetin bolady. 2014 jylǵy ekonomıkalyq saıasattyń negizgi baǵyttary: 1) ekonomıkanyń turaqty ósýin qamtamasyz etý; 2) makroekonomıkalyq jáne qarjylyq turaqtylyqty saqtaý; 3) qoǵamnyń áleýmettik jańǵyrtylýy; 4) óńirlik damý jáne ýrbanızasııa prosesin basqarý; 5) memlekettik basqarý júıesi odan ári qalyptastyrý; 6) halyqaralyq ıntegrasııa. Makroekonomıkalyq jáne qarjylyq turaqtylyqty, ınvestısııalyq belsendilikti saqtaý, ekonomıkany odan ári ındýstrııalandyrý, óńirlerdegi iskerı belsendilikti, salalardyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn joǵarylatý, eldiń tranzıttik áleýetin arttyrý jáne jańa jumys oryndaryn qurý esebinen ekonomıkalyq saıasat aǵymdaǵy jyly ekonomıka ósýiniń 6-7 % deńgeıin qamtamasyz etýge baǵyttalatyn bolady. Júrgizilgen teńgeniń AQSh dollaryna qatysty aıyrbas baǵamyn túzetý qazaqstandyq óndirýshiler men eksporttaýshylardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa yqpal etedi jáne Qazaqstannyń syrtqy saýda pozısııasyn jaqsartady. Makroekonomıkalyq turaqtylyq Jańa bıýdjet saıasatynyń tujyrymdamasyn iske asyrý jáne ınflıasııany ekonomıkalyq ósý úshin qolaıly deńgeıge deıin tómendetý boıynsha sharalar qabyldaý esebinen qamtamasyz etiledi. Devalvasııadan keıingi kezeńde ınflıasııany 2014 jylǵa josparlanǵan 6-8 % aralyǵynda ustaý maqsatynda Úkimet pen Ulttyq Bank azyq-túlik pen áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń, janar-jaǵarmaı materıaldarynyń, dári-dármektiń negizgi túrleri baǵalarynyń turaqtylyǵyn, sondaı-aq ónimderdiń tapshylyǵyna jáne monopolısterdiń kórsetiletin qyzmetterine tarıfterdiń negizsiz ósýine jol bermeýdi qamtamasyz etý jónindegi sharalardy qabyldaıdy. Bıýdjet saıasaty memlekettik qarjynyń ornyqtylyǵyn nyǵaıtýǵa jáne Ulttyq qorda odan ári qarajat jınaqtaýǵa baǵyttalatyn bolady. Bıýdjet tapshylyǵynyń mólsheri úkimettik boryshtyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdi jáne uzaq merzimdi perspektıvada memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytýdy eskere otyryp aıqyndalatyn bolady. 2014 jyly respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy jalpy ishki ónimge shaqqanda 2,4 % deńgeıinde josparlanǵan. Salyqtyq saıasatty jetildirý maqsatynda jeke tabys salyǵyn jáne munaı ónimderine aksızderdi arttyrý, salyqtyq ákimshilendirýdi jaqsartý, ákimshilik kedergilerdi tómendetý jáne bıznes-ahýaldy jaqsartý máseleleri qaralatyn bolady. Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna kirýi jónindegi tujyrymdamany iske asyrý maqsatynda 2014 – 2016 jyldarǵa arnalǵan is-sharalardyń egjeı-tegjeıli jospary ázirlenetin bolady. El ekonomıkasyn odan ári ındýstrııalandyrý saıasaty óńirlik erekshelikti eskere otyryp, belgili bir basym sektorlardaǵy óńdeýshi ónerkásipti damytýǵa baǵyttalǵan Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń ekinshi bes jyldyq tujyrymdamasynda kózdelgen. Kórsetilgen aspektiler ázirlenip jatqan Qazaqstan Respýblıkasyn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdyń 2015 – 2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda (budan ári – Baǵdarlama) eskeriletin bolady. Aýyl sharýashylyǵy salasyn júıeli ózgertý jáne agroónerkásiptik keshen sýbektileriniń básekege qabilettiligin arttyrý úshin Qazaqstan Respýblıkasynda agroónerkásiptik keshendi damytý jónindegi 2013 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Agrobıznes – 2020» baǵdarlamasyna ózgerister engiziletin bolady. 2050 jylǵa qaraı Qazaqstan arqyly tranzıttik tasymaldardy on ese arttyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy kólik júıesiniń ınfraqurylymyn damytýdyń jáne yqpaldastyrýdyń 2020 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamasy keńeıtiledi, sondaı-aq zamanaýı logıstıka jáne dıstrıbýsııa ortalyqtaryn damytý úshin iri ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý jalǵastyrylatyn bolady. Sý resýrstarynyń tapshylyǵyna jol bermeý jáne ekojúıeni saqtaý máselelerin keshendi sheshý, sondaı-aq eldiń sý resýrstaryn basqarý júıesin jetildirý úshin Qazaqstannyń sý resýrstaryn basqarýdyń memlekettik baǵdarlamasy qabyldanatyn bolady. Memlekettiń, bıznes pen tutynýshylar múddeleriniń teńgerimin qamtamasyz etý úshin Kásipkerlik qyzmetti memlekettik retteýdiń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde memlekettik organdardyń jańa negizdelmegen retteý quraldaryn engizýine shek qoıylatyn bolady. Qazaqstannyń ruqsat berý júıesin odan ári reformalaýdyń 2012 – 2015 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn iske asyrý maqsatynda «Ruqsattar men habarlamalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy qabyldanady. Shaǵyn bıznes úshin qolaıly ahýal jasaý jáne zańnamalyq deńgeıde naqty memlekettik qoldaý kórsetý úshin kásipkerliktiń jańa sanaty – mıkrobıznes engiziletin bolady. Budan basqa, 2015 – 2019 jyldarǵa arnalǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamany eskere otyryp, ózekti etilgen «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy sheńberinde memlekettik qoldaý sharalaryn iske asyrý jalǵastyrylatyn bolady. Eldiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn jaqsartý jáne Qazaqstanda Eýropa Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń korporatıvtik basqarý standarttaryn kezeń-kezeńimen engizý maqsatynda ınvestısııalyq qyzmet, bıznesti jaýapty júrgizý praktıkasyn damytý, memlekettik-jekeshelik áriptestik tetigi arqyly ınfraqurylymdyq jobalarǵa ınvestorlardyń qatysýyn keńeıtý salasyndaǵy ulttyq zańnama jetildiriletin bolady. Zeınetaqymen qamtamasyz etý salasynda zeınetaqy júıesin jetildirý boıynsha uzaq merzimdi perspektıvaǵa arnalǵan negizgi tásilder kórsetiletin Zeınetaqy júıesin odan ári jańǵyrtýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasy ázirlenetin bolady. О́ńirlik saıasat ekonomıkalyq áleýettiń ońtaıly aýmaqtyq uıymyn qalyptastyrýǵa, ýrbanızasııa jáne ekonomıkalyq ósýdiń asa mańyzdy núkteleri bolyp tabylatyn aglomerasııalardy damytý prosesterin yntalandyrý men retteý arqyly halyqtyń tirshilik áreketi úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa, ekonomıkalyq jáne demografııalyq áleýeti bar perspektıvaly eldi mekenderdi damytýǵa jáne qoldaýǵa baǵyttalatyn bolady. О́ńirlerdegi ózekti áleýmettik-ekonomıkalyq problemalardy sheshý úshin Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósý ortalyqtary qalyptastyrylatyn bolady. Sondaı-aq 2014 jyly Astana jáne Almaty qalalarynda 2030 jylǵa deıingi kezeńde aglomerasııalar qalyptastyrýdyń uzaq merzimdi josparlarynyń jobalary ázirlenetin bolady. Ákimshilik reforma sheńberinde memlekettik basqarý júıesin odan ári jetildirý jáne tutastaı alǵanda azamattardyń, bıznes pen qoǵamnyń quqyqtary men zańdy múddelerin qanaǵattandyrýǵa, artyq ókilettilikterden bosatylǵan shaǵyn úkimet qurýǵa, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń jaýapkershiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sapalyq turǵydan jańa model qurý boıynsha jumys jalǵastyrylady. Nátıjelerge baǵdarlanǵan memlekettik josparlaý júıesin jetildirý tujyrymdamasyn iske asyrý úshin strategııalyq jáne bıýdjettik josparlaýdyń ózara baılanysyn qamtamasyz etý jumysy jalǵastyrylatyn bolady. Memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalarǵa júrgizilgen revızııa qorytyndylary boıynsha baǵdarlamalardy ońtaılandyrý, baǵdarlamalardy iske asyrý tetikteri men quraldaryn sapaly jaqsartý jáne olardy qarjylandyrýdyń basymdyǵy boıynsha jumys júrgiziletin bolady. Memlekettik aktıvterdi tıimdi basqarý jáne ekonomıkadaǵy memleket pen jeke bıznestiń rólin aıqyn bólýdi qamtamasyz etý maqsatynda Jekeshelendirýdiń 2014 – 2016 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary qabyldanady jáne jekelegen memlekettik kásiporyndar men kvazımemlekettik kompanııalardy jekeshelendirý jalǵasady. Keden odaǵynyń jáne Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistiktiń jumys isteýine kedergi keltiretin alyp qoıýlar men shekteýlerdi joıý jumysy odan ári jalǵasatyn bolady. 2014 jyly Qazaqstannyń ulttyq múddelerin eskere otyryp, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylady. Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirýi boıynsha kelissóz prosesin aıaqtaý josparlanýda. Atalǵan kelissózder barysynda Úkimet Qazaqstannyń Keden odaǵynyń sheńberinde qabyldanǵan mindettemelerin eskere otyryp, Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirgennen keıin ulttyq ekonomıkany odan ári damytý úshin Qazaqstanǵa barynsha qolaıly jaǵdaılar jasaý jóninde sharalar qabyldaıtyn bolady. Astanada EKSPO – 2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý jónindegi uıymdastyrý is-sharalarynyń sheńberinde tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeni daıyndaý jáne jobalaý-smetalyq qujattamany ázirleý jumystary aıaqtalyp, Astana qalasynda EKSPO – 2017 kórme kesheniniń qurylysy bastalady. 2014 jyly Ulttyq Bank: 1) Qazaqstan Respýblıkasynda baǵalar turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan tıimdi aqsha-kredıt saıasatyn júrgizedi; 2) júıeli táýekelderdi anyqtaý jáne baǵalaý, sondaı-aq arbıtrajdyq jáne alypsatarlyq operasııalardy júrgizý úshin múmkindikterdi azaıtý maqsatynda bank sektoryndaǵy jaǵdaıdy turaqty negizde taldaıdy; 3) Qazaqstan ekonomıkasynyń ishki jáne syrtqy básekege qabilettiliginiń arasyndaǵy teńgerimdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan aıyrbastaý baǵamy saıasatyn júrgizýdi jalǵastyrady. Aqsha-kredıt saıasatyn júrgizý kezinde aqsha naryǵynda qysqa merzimdi teńge ótimdiligin ǵana retteý júzege asyrylatyn bolady. Negizgi kúsh-jiger qoldanylatyn quraldardyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalady. Atalǵan jumystyń sheńberinde paıyzdyq arnany jetildirý jáne valıýtalyq arnanyń rólin birtindep tómendetý jónindegi sharalar qabyldanatyn bolady. Ulttyq Bank aqsha-kredıt saıasatynyń jańa transmıssııalyq tetigin iske asyrýdyń kelesi kezeńin bastaıdy. Bul Ulttyq Banktiń paıyzdyq mólsherlemeleriniń aralyǵyn aıqyndaý, ótimdilikti usyný jónindegi jańa quraldardy engizý (turaqty tetikter), eń tómengi rezervtik talaptar men baǵamdyq saıasattyń tetigin odan ári jetildirý jóninde sharalar qabyldaýdy boljaıdy. Qarjy naryǵyn odan ári damytý maqsatynda 2014 jylǵy 1 maýsymǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy sektoryn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi keshendi tujyrymdamasy ázirlenedi. Qarjy sektorynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge járdemdesý sheńberinde bankterdiń problemaly aktıvterin basqarýdyń qoldanystaǵy tetikteriniń tıimdiligin arttyrý men olardy ońaılatý arqyly ekinshi deńgeıdegi bankterdiń problemaly aktıvterin saýyqtyrý prosesin yntalandyrý boıynsha jumys jalǵasady. Salyq salý, boryshkerlerdi sanasııalaý, problemaly aktıvterdi basqarý boıynsha uıymdar qyzmetiniń salasyn ońtaılandyrý bóliginde zańnamalyq túzetýler kesheni iske asyrylady. Erte den qoıý jáne úmitsiz bereshekti «tazalaý» boıynsha ýaqtyly sharalar qabyldaý maqsatynda 2014 jylǵy 1 qańtardan bastap bankterdiń kredıt portfelindegi jumys istemeıtin qaryzdardyń úlesi boıynsha shekti mán qatańdatylady – 15 %-dan kóp emes. Qamtamasyz etilmegen tutynýshylyq kredıtteýdiń joǵary ósý qarqynyn shekteý boıynsha qabyldanǵan sharalar sheńberinde bankterdiń qamtamasyz etilmegen tutynýshylyq qaryzdarynyń ósimine shekteýler belgilenedi, sondaı-aq tutynýshylyq kredıtteýdi júzege asyrý kezinde kapıtaldy qalyptastyrý boıynsha talaptar kúsheıtiledi. Oǵan qosa qaryz alýshy jeke tulǵanyń jıyntyq boryshtyq júktemesiniń eń joǵary shegi 50 % deńgeıinde belgilenedi, odan asyp túsken jaǵdaıda bank qamtamasyz etilmegen qaryz berýdi júzege asyrmaıdy. Sondaı-aq qazaqstandyq retteý praktıkasyna Bazel III kapıtal standarttaryn kezeń-kezeńimen engizý boıynsha qajetti daıyndyq jumysy aıaqtalatyn bolady. Ekinshi deńgeıdegi bankter kapıtalynyń jetkilikti bolýy jónindegi jańa talaptarǵa beıimdelýdiń jáne jańa retteý standarttaryna kóshýdiń normatıvtik quqyqtyq bazasyn ázirleý jónindegi is-sharalar josparlanýda. 2014 jyly Úkimet pen Ulttyq Bank júrgizetin ekonomıkalyq saıasat turaqty ekonomıkalyq ósýdi 6-7 % deńgeıinde jáne ınflıasııa deńgeıin 6-8 % aralyǵynda saqtaýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Budan basqa, Úkimet pen Ulttyq Banktiń aldynda turǵan mindetterdi tıimdi sheshý maqsatynda 2014 jylǵy 1 mamyrǵa deıin orta merzimdi perspektıvada ınflıasııany 3-4 %-ǵa deıin tómendetýge baǵyttalǵan sharalar kesheni ázirlenedi. Atalǵan sharalar elimizdiń makroekonomıkalyq damýynyń qol jetkizilgen oń nátıjelerin saqtaıtyndaı jáne ekonomıkanyń odan ári turaqty ári údemeli ósýin qamtamasyz etetindeı teńgerimdi sıpatta bolady.