Dúnıe júziniń ár túkpirindegi dinder lıderleriniń basyn bir arnaǵa toǵystyratyn sezdiń alar orny men róli qashanda joǵary. Sezge shaqyrylǵan qurmetti qonaqtardyń ishinde shoqtyǵy bıik, qasıetti Rım Papasy da elimizge keldi.
1 mlrd 400 myń adamnan asatyn katolık dinindegiler, jalpy hrıstıan álemindegiler ǵana emes, jer jahandaǵy halyqtar men memleketter sózine qulaq túretin Rım Papasynyń ár sapary, ár aýdıensııasy qashanda dúıim dúnıeniń nazarynda.
Qazaqstandyqtardyń esinde bolar, 2001 jyly 22-25 qyrkúıekte Astanaǵa kelgen saparynda Rım Papasy II Ioann Paveldiń Qazaqstan týraly aıtqan júrekjardy baǵasy, qazaq halqyna tilegi, uly Abaı sózinen dáıek keltirgeni, ony qazaqsha aıtqany sol kúni-aq búkil álemdi sharlap ketip, elimizdiń abyroıyn asyrǵan bolatyn. «Qazaq halqy, seni shynaıy progress turǵysynan, yntymaqtastyq pen beıbitshilik rýhynda qurýdyń jaýapty mindeti kútip tur. Qazaqstan – azapqa túsýshiler men dinı nanymdaǵylar jeri, aıdalǵandar men qaharmandar jeri, oıshyldar men sýretkerler jeri, eshteńeden taıynba», dep edi sonda II Ioann Pavel.
Rım Papasy Fransısk – katolık shirkeýiniń 266-shy basshysy, erekshe eńbekqor, daryndy jáne óte qarapaıym adam. Onyń laýazymy – Rım epıskopy, Ǵaısanyń jerdegi izbasary, Apostoldar knıaziniń murageri, Álem shirkeýiniń joǵary Bas Piri, Batys Patrıarhy, Italııa Prımasy, Rım provınsııasynyń Arhıepıskopy jáne Mıtropolıti, Vatıkan shahary-memleketiniń basshysy, Bir Táńir úmbetteriniń úmbeti. Tirshiliktegi aty-jóni Horhe Marıo Bergolo, 1936 jyly 17 jeltoqsanda Argentına astanasy Býenos-Aıreste ıtalııalyq bes balaly emıgranttar otbasynda dúnıege kelgen. Bolashaq Rım Papasy Býenos-Aıres ýnıversıtetin bitirip, hımık-tehnolog mamany dıplomyn alǵan. 22 jasynda Rım-katolık shirkeýiniń semınarııasyn aıaqtap, dinı qyzmetin bastaǵan.
33 jasynda San-Mıgel kolledjinde ustazdyq jumysta boldy. Odan keıin óz elinde katolık shirkeýiniń epıskopy birtindep Býenos-Aıres arhıepıskopy, kardınal dárejesine deıin kóterilip, óz elinde Rım Papasynan keıingi katolık shirkeýiniń dinı basshylarynyń qataryna kirgen. 2005 jyly Rım Papasy II Ioann Pavel qaıtys bolǵannan keıin kardınal Bergolo Vatıkannan shaqyrý alyp, katolık shirkeýiniń basshysy laýazymyna talapker boldy. Saılaý nátıjesinde Rım Papasy bolyp nemis Iozef Ratsınger saılandy. 2013 jyly XVI Benedıkt óz erkimen dinbasy laýazymynan bas tartqannan keıin, kardınal Bergolo jabyq daýys saılaýynda Rım Papasy bolyp saılanyp, Fransısk degen esimdi ıelendi. Búkil katolıkter qaýymy Latyn Amerıkasynan shyqqan, óte qarapaıym kardınaldy zor qurmetpen qarsy aldy.
Úlken laýazymdy qyzmetke kelse de, Rım Papasy Fransısk óziniń qarapaıymdylyǵymen, adamdarmen kezdesýlerde óte meıirimdiligimen de erekshe. Kezinde emıgranttardyń aıaqtaryn jýyp, SPID aýrýyna shaldyqqandarmen kezdesýi jáne úı-jaıy joq qańǵybas adamdardy jınap, olarmen áńgime-dúken quryp otyrýy búkil álemge belgili.
2016 jyly Fransısk Máskeý jáne búkil Orys Patrıarhy Kırıllmen kezdesip, katolık shirkeýi men orys pravoslav shirkeýleriniń qarym-qatynastaryn jaqsartý týraly jáne búgingi halyqaralyq saıasat jaıynda mańyzdy áńgimeler kóterdi. Rım Papasy Reseı prezıdenti V.Pýtınmen eki ret kezdesti.
Sońǵy kezde 85 jastaǵy Rım Papasynyń densaýlyǵy da syr bere bastady, ol birneshe operasııa jasatyp, aýrýhanadan emdelip shyqty.
Tarıh Vatıkannyń búginde katolısızmniń ortalyǵy bolyp qana qoımaı, sonymen birge qalyń buqaranyń ımandylyq sanasyn qalyptastyrýǵa járdemdesetin yqpaldy memleketke aınalǵanyn kórsetip otyr. Vatıkan memleketi – erekshe el. Bul memleketpen qarym-qatynas sıpaty órkenıettiliktiń, dinı tózimdiliktiń aıqyn kórinisi bolyp sanalady.
Al Qazaqstandaǵy katolısızmniń ózindik tarıhy bar. Vatıkanda saqtalǵan tarıhı qujattarǵa júginsek, Rım Papasy men uly qazaq handary arasyndaǵy dıplomatııalyq hat jazysýlar sonaý orta ǵasyrlardan bastaý alady. Qazaqstan aýmaǵynda katolık shirkeýiniń qurylymdyq uıymdasýynyń mańyzdy kezeńi II Ekaterına patshalyǵy tusynan bastalady. Reseı ımperııasynda qurylǵan eparhııalarǵa sol kezdegi Vernyı, Petropavl, Qostanaı, Semeı eparhııalary engen. 1917 jyly Qazan revolıýsııasynan keıin barlyq din ókilderi sııaqty katolık dinine senýshiler de asa qıyn jaǵdaıǵa dýshar boldy. Stalındik repressııa kezinde kóptegen katolık din basshylary Qazaq dalasyna jer aýdarylyp, olardyń kópshiligi osynda kóz jumdy. Rım Papasy qazaqstandyqtar – epıskop Nıkıta Býtka men svıashennık Nıkolaı Zareskııdi din jolynda azap shekkender qataryna jatqyzǵan bolatyn.
1991 jyly Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń Apostoldyq ákimshiligi qurylyp, bir kezde kóptegen dinge senýshiler qýdalaý men azapty ólim qushqan Qaraǵandy qalasy onyń ortalyǵyna aınaldy.
Qazirgi ýaqytta elimizde 85 katolık dinı birlestigi jáne kelýshilerdiń 160 toby bar. Onda eki arhıepıskop, úsh epıskop jáne 70-ten astam pirádarlar jumys isteıdi. Olardyń ulttyq quramy – polıaktar, ıtalııalyqtar, nemister, amerıkalyqtar, koreıler men shveısarııalyqtar. Qazaqstandaǵy barlyq katolık dinine senýshiler, jergilikti svıashennıkter men din qyzmetkerleri, memlekettik jáne jergilikti ókimet organdarynyń laıyqty qamqorlyǵyna ıe. Elimizdegi katolık dinı qyzmetkerleriniń kópshiligi – Qazaqstan azamattary.
Búginde katolık shirkeýiniń Qazaqstandaǵy jemisti qyzmetin aıtqanda, onyń din basshysy Tomash Bernard Petanyń úlken eńbegin asa qurmetpen atap aıtý oryndy. 2003 jyldan bastap Qazaqstandaǵy katolık shirkeýleriniń basshysy bolyp arhıepıskop-mıtropolıt Tomash Bernard Peta taǵaıyndaldy. Ol búginde Qazaqstan azamaty, Polshanyń Inovroslav qalasynda dúnıege kelgen, Gnezno qalasynda joǵary dinı semınarııany bitirgen. 1976 jyldan bastap Polshada, 1990 jyldan beri Qazaqstanda katolık dinı qyzmetkeri, 2003 jyldan aǵa epıskop, sonymen birge mıtropolıt dárejesine kóterildi.
Qazaqstanǵa kúshtep jer aýdarylǵan etnostardyń ishinde polıaktardyń qatary qalyń. Katolık dinin ustanatyn Qazaqstandaǵy 29 myń polıak, 172 myń nemis pen 247 myń ýkraındyqtyń kóbi lıtvalyqtar, latvııalyqtar jáne elimizdegi katolık shirkeýiniń basqa da kóptegen ókili ózderiniń ekinshi Otanynyń ekonomıkalyq, áleýmettik, ǵylymı jáne mádenı turǵydan damýyna bir kisideı atsalysýda. Elimizdegi katolıkter de, basqa din ókilderi sııaqty Qazaqstan etnostarynyń tatýlyǵy men ultaralyq, dinaralyq kelisimin nyǵaıtýǵa kúsh jumsaýda. Olardyń da elimizde qalyptasqan osy yntymaq-birliktiń ishten jáne syrttan buzylmaýy alańdatady. Biz túrli dinder ókilderiniń arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýdi maqsat etemiz.
Iá, Rım Papasynyń qaı sapary da álem nazarynda turady, qaı sózine de dúnıe qulaq túredi. Álemdik aýqymdaǵy bedeldi saıasatker Rım Papasy Fransıskiniń Qazaqstanǵa sapary óziniń rýhanı qaıta jańǵyrýyn bastan ótkerip otyrǵan Qazaqstan halqy úshin úlken tarıhı oqıǵa bolary sózsiz. Bul memleketimizdiń álemdik qaýymdastyqtaǵy bedeline ıgi yqpal eterine kúmán joq.
Amanbek MUQAShEV,
dintanýshy, memlekettik qyzmet ardageri
