Sýretti túsirgen A.Dúısenbaev
Qasym-Jomart Toqaev forýmnyń eki kúndik jumysyn qorytyndylaı kele, qazaq jeri osy kúnderi túrli mádenıetterdiń syndarly suhbat ortalyǵyna aınalǵanyn atap ótti.
– Sizder barsha adamzattyń kúsh-jigerin ortaq múddege jumyldyrý úshin álemniń ár túkpirinen kelip otyrsyzdar. Osynyń ózi dinaralyq kelisim men yntymaqtastyqtyń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórsetedi. Shyn máninde, bárimizdiń maqsatymyz bir. Bul – órkenıetter úndestigin ornatý jáne beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtý.
Sezde kóptegen salmaqty oı, salıqaly pikir aıtyldy. Onyń bári bizdiń úılesimdi álem qurý jolyndaǵy is-áreketimizge oń yqpalyn tıgizedi dep sanaımyn. Bizdiń bastamamyzǵa qoldaý kórsetip, sezge arnaıy kelgen dinı kóshbasshylarǵa, saıasatkerler men halyqaralyq uıym ókilderine alǵys aıtamyn. Sondaı-aq forýmdy ótkizýge belsene atsalysqan dıplomattarǵa, volonterlerge, jýrnalıster men basqa da azamattarǵa rızashylyǵymdy bildiremin.
Forým biregeı jáne óte mańyzdy jahandyq sátte ótip otyr. Bul da tarıhı sát. Pandemııadan keıingi álemdegi geosaıası týrbýlenttilik kúsheıgenine betpe-bet kelgen tusta, órkenıetaralyq dıalog pen jahandyq deńgeıde senimdi nyǵaıtýdyń jańa tásilderin ázirleýdiń ózektiligi artty. Búgingi forým osy ómirlik mańyzdy jumysqa eleýli úles qosty dep oılaımyn, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Qazaqstan halqynyń jáne jeke óziniń atynan Rım Papasy Fransıskke elimizge tarıhı sapar jasap, sezd jumysyna qatysqany úshin taǵy da rızashylyǵyn bildirdi.
– Sizdiń jalyndy sózińiz ben qýatty úndeýińiz álemdegi mıllıondaǵan adam úshin senim men shabyttaný kózine aınalaryna senimdimin. Osy oraıda, asa qadirli Rım Papasy Fransıskke elimizge tarıhı saparmen kelgeni úshin Qazaqstan halqynyń jáne jeke óz atymnan taǵy da shynaıy alǵys bildiremin. Sez jumysyna ózińizdiń belsene qatysýyńyz – biz úshin zor mártebe. Sizdiń álem jurtshylyǵyna arnaǵan úndeýińiz jer júzindegi mıllıondaǵan adamǵa úmit pen senim syılaǵany anyq, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII sezi tarıhtyń betburys kezeńinde ótkenine toqtaldy. Pandemııadan keıin geostrategııalyq jaǵdaı ýshyqqan kezde jahandyq deńgeıde órkenıetaralyq dıalog pen senimdi nyǵaıtý úshin jańa ádister izdeý asa mańyzdy. Prezıdent forýmnyń qorytyndysy bul basty mindetti sheshýge eleýli úles qosady dep sanaıdy.
– Biz birlese otyryp, ulttardyń birin-biri shettetýine, memleketterdiń kúıreýine jáne halyqaralyq qatynastar júıesiniń buzylýyna yqpal etetin «kúsh kórsetý saıasaty» men «arazdyq tilin» dáripteýdi synǵa aldyq. Búginde dinderdiń bitimgerlik áleýetin paıdalanyp, uzaq merzimdi turaqtylyqqa qol jetkizý úshin rýhanı kóshbasshylardyń kúsh-jigerin biriktirý buryn-sońdy bolmaǵan mańyzǵa ıe. Barlyq dinniń negizinde gýmanıstik ıdealdar, adam ómiriniń joǵary qundylyqtary, beıbitshilik pen jasampazdyqqa umtylý sııaqty izgi amaldar jatady. Osy negizgi qaǵıdattar rýhanı salada ǵana emes, sondaı-aq memleketterdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men halyqaralyq saıasatta da kórinis tabýy qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy ulttyq kúızelister men jahandyq daǵdarystardyń qaınar kózi sanalatyn teńsizdiktiń barlyq túrin eńserý talqylanǵan negizgi máselelerdiń biri bolǵanyn atap ótti. Sıfrly jáne genderlik problemalarǵa, áleýmettik bólinisterdi joıý isindegi bilim men dinı aǵartý salasynyń atqaratyn róline basa mán berildi.
Qazaqstan Prezıdenti ekonomıkalyq ósim men rýhanı-adamgershilik damýdyń arasyndaǵy teńdikke qol jetkizý joldaryn qarastyrý áli de ózekti ekenin atap ótti.
– Din kóshbasshylary tehnologııalardy, ǵylym men rýhanııatty bir mezgilde jáne ózara tolyqtyra otyryp, damytýdy talap ete alatynyna jáne ony oryndaıtynyna senim bildiremin. Sezd óz jumysyn aıaqtap jatqan tusta din kóshbasshylarynyń zamanaýı álemdegi qaıshylyqtardy eńserýge jáne adamzatqa ortaq aýqymdy ál-aýqatqa qol jetkizýge óz úlesterin qosyp, kómektesetinine senimdimin, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy sezdiń qorytyndy qujatyna erekshe nazar aýdardy. Prezıdent forým qorytyndysy boıynsha búgin mazmundy ári jan-jaqty pysyqtalǵan Deklarasııa qabyldanatynyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul mańyzdy konseptýaldy qujat irgeli máselelerdi qamtıdy jáne úkimetterge, saıası kóshbasshylarǵa, halyqaralyq uıymdarǵa baǵdar bere alady.
– Bizdiń ortaq mindetimiz – Deklarasııanyń konseptýaldy erejeleri men ıdeıalaryn dáıekti túrde ilgeriletý. Sonymen qatar Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezin damytýdyń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn ázirleý qajet. Qujatta bizdiń forýmnyń yqpalyn odan ári kúsheıtýdiń naqty qadamdary men kezeńderi qamtylýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylaı kele, Qazaqstan óziniń ishki jáne syrtqy saıasatynyń basymdyqtaryna sáıkes, sezdiń dáıekti qyzmetin tolyqtaı qoldaıtynyn atap ótti.
Sezdiń jabylý rásiminde Rım Papasy Fransısk te sóz sóılep, osyndaı syndarly dıalog alańynda irgeli jıyn ótkizgeni úshin Qazaq halqy men el basshylyǵyna alǵysyn bildirip, qazaq tilinde «kóp rahmet!» dedi. Sondaı-aq Qazaqstan týy týraly pikir bildirdi.
– Qazaqstan úlken jáne strategııalyq mańyzdy Azııa qurlyǵynyń júreginde ornalasqandyqtan sezdiń osynda ótýi zańdy da. Eldiń memlekettik týy saıasat pen din arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý qajet ekenin bildiredi. Shyn máninde, týdaǵy altyn qyran jerdegi kúsh, ejelgi ımperııalar týraly estelik. Al kók tús aspan álemi týraly oıǵa jetelep, máńgilikti bildiredi, – dedi Rım Papasy.
Sondaı-aq ál-Azhar ýnıversıtetiniń Joǵarǵy ımamy Ahmad at-Taıeb te jıyn barysynda sóz sóılep, pikirimen bólisti. Onyń aıtýynsha, forýmnyń sheshimi men usynystaryn tyńdaǵannan keıin artyq bir nárse qosý qıyn.
– Jıynda aıtylǵan pikirler halyqaralyq qoǵamdastyq zardap shegetin kóptegen problemany sheshedi dep oılaımyz. Qorytyndylaı kele, dinı sezimderdi óshpendilik pen aram pıǵyldan tazartatyn kúshke aınalmaıynsha din óz maqsatyna jete almaıtynyn aıtqym keledi. Buǵan qol jetkizý úshin túrli dinderdiń qyzmetin dinder men dindarlar arasyndaǵy qaqtyǵysqa aınaldyrmaı, ony adamdyq arnaǵa baǵyttaý qajet, – dedi Ahmad at-Taıeb.
Sheıhtiń paıymdaýynsha, árbir dinge ortaq joǵary adamı mán-maǵynany toptastyrǵan jón. Budan bólek, osy jalpy maǵynalardy taratqanda taza aqylǵa súıenip, shyndyqqa degen súıispenshilikti basshylyqqa alý kerek.
Jabylý saltanatyna moderatorlyq etken Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev sezd jumysy mazmundy ótkenine toqtalyp, nátıjeli pikirtalas júrgenin atap ótti.
– Osy eki kúnniń ishinde sezge qatysýshylar arasynda ashyq jáne salıqaly dıalog boldy dep aıta alamyz. Forýmǵa qatysýshylar men qonaqtar adamzattyń pandemııadan keıingi kezeńdegi rýhanı-áleýmettik damýynyń kún tártibin jan-jaqty talqylady.
Sondaı-aq geosaıası syn-qaterlerdi eńserý, qaqtyǵystardy toqtatý, beıbitshilikke qol jetkizip, ony nyǵaıtý jolyndaǵy dinderdiń róli men áleýeti aıqyndaldy. Din lıderleri sezd minberinen beıbitshilik pen dıalogty qoldaýǵa arnalǵan mańyzdy oılar aıtty. Mundaı ıdeıalar men usynystar úılesimdi ári órkendegen álem qurýǵa úles qosady dep senemiz, – dedi M.Áshimbaev.
Sonymen qatar Máskeý Patrıarhatynyń Syrtqy shirkeýlik baılanystar departamentiniń tóraǵasy, Volokolamsk mıtropolıti Antonıı, Saýd Arabııasy Koroldiginiń Islam isteri, ýaǵyz jáne nasıhat jónindegi mınıstri sheıh Abdýllatıf ben Abdýlazız Abdrahman Ál ash-Sheıh, Izraıldiń Bas ashkenaz ravvıni Davıd Laý sóz sóıledi.
Sezd qorytyndysy boıynsha Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VII seziniń Deklarasııasy qabyldandy. Qujattyń mátinin Anglıkan shirkeýiniń arnaıy ókili, Dorkıng epıskopy Djo Beılı Ýells tanystyrdy. 35 tarmaqtan turatyn qujatta qazirgi tańdaǵy jahandyq problemalar barynsha qamtylǵan.
«Biz Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi beıbitshilik pen dinder, mádenıetter men órkenıetter arasyndaǵy dıalog ıgiligi úshin óziniń turaqty qyzmetin jalǵastyrýyna bar kúsh-jigerimizdi salamyz. Biz álemniń pandemııadan keıingi damýy men álemdik prosesterdiń jahandanýy jáne qaýipsizdikke tónetin qaterler jaǵdaıynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi beıbitshilik pen yntymaqtastyq úshin dıalogti nyǵaıtý, sondaı-aq rýhanı jáne adamgershilik qundylyqtardy ilgeriletý jónindegi birlesken kúsh-jigerdi iske asyrýda mańyzdy ról atqaratynyn málimdeımiz», delingen deklarasııada.
Jıynnan keıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Rım Papasy Fransıskke qazaq mádenıeti týraly aıtqan jyly lebizderi úshin alǵysyn bildirdi. «Ásirese dombyra týraly pikirińiz úshin qazaq halqy sizge rızashylyǵyn bildirdi.
