Sýdıalyqqa kandıdattardy irikteýdiń oń tájirıbesi

Keshe elordada «Sýdıalyqqa kandıdattardy irikteýdiń halyqaralyq standarttary men tájirıbesi» degen taqyrypta dóńgelek ústel ótti. Bul is-sharany Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Soty Quqyq arqyly demokratııaǵa Eýropalyq komıssııasymen jáne EQYU-nyń Astanadaǵy Ortalyǵymen birlesip uıymdastyrdy. Jıyndy Qazaqstan Respýb­lıkasy Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı ashty. Tóraǵa aldymen elimizde sot bı­li­gin jetildirý barysynda júzege asyrylǵan jumystarǵa toqtaldy. Onyń atap ótkenindeı, Qazaqstanda tabysty júrgizilgen reformalardyń nátıjesinde sot tóreligi qalyptasty jáne nyǵaıtyldy. О́tken jyldyń qarashasynda Memleket basshy­synyń qatysýymen ótken Qazaq­stan sýdıalarynyń VI sezinde aldaǵy ýaqytta elimizdiń sot júıesin damytýdyń basym ba­ǵyt­tary aıqyndaldy. «О́zekti mindetterdiń biri – sýdıalyqqa kadrlar irikteý men sýdıa kor­pýsynyń kásibıligin arttyrý bolyp tabylady, – dedi Qaırat Mámı. – Qoldanystaǵy zańmen sýdıalyqqa kandıdattarǵa qo­ıylatyn negizgi talaptar belgilendi». Joǵarǵy Sot Tóraǵasy, son­daı-aq, Qazaqstan sýdıa­larynyń ótken sezinde talqylanǵan bir­qatar máselelerdi de atap ótti. Ol sýdıalyqqa kandı­dat­tardyń jas mólsherine baı­lanysty. Tóraǵanyń atap ótýin­she, sol sezde sýdıalyqqa qa­byl­­danatyndardyń jasy 30-ǵa nemese 35-ke tolýy tıis ekendigi jóninde másele kóterilgen. Bul sýdıalar qataryn ómirlik tájirıbesi bar kásibı maman-kadrlarmen tolyqtyrýǵa múm­kindik beredi. «Sýdıalyqqa kandıdattardy irikteýdiń krıterııleri men rásimderi, sondaı-aq, olardyń laýazymdyq ósýi zańdy jáne ádil sot tóreligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan táýelsiz sot júıesiniń qalyptasýy men damýy úshin asa mańyzdy bolyp tabylady, – dedi Qaırat Mámı. – Bul – Elbasynyń sot júıesin odan ári damytý jónindegi tap­syrǵan mindetterdiń biri». EQYU-nyń Astana qala­syndaǵy Ortalyǵynyń jetek­shisi Natalıa Zarýdnaıa bizdiń elimizde sot tóreligin nyǵaıtý barysyndaǵy júzege asyrylǵan jumystarǵa toqtaldy. Ortalyq jetekshisiniń aıtýynsha, Qazaq­stan sot táýelsizdigin nyǵaı­týda atap óterlikteı oń qadamdar jasady. Al búgingi jıyn Qazaq­stan sýdıalarynyń VI sezinde aıqyndalǵan sot júıesin damytý jáne sýdıa kadrlaryn daıarlaý men olardyń kásibıligin arttyrý máselelerine arnalyp otyr. Sebebi, sýdıalyqqa kandı­dat­tardy irikteýde halyqaralyq standarttardy, damyǵan elderdiń tájirıbelerin paıdalanǵan erekshe bolmaq. Bul jaǵynan Qazaqstan kópshilik elderdiń aldynda keledi. Úzilis kezinde biz dóńgelek ús­tel taqyrybyna baılanysty Mem­lekettik qyzmet isteri agent­­tiginiń tóraǵasy Álıhan Baımenovtiń oı-pikirin bilgen edik. «Sot júıesine degen senim demokratııalyq qoǵam men naryqtyq ekonomıkany qurýda mańyzdy ról atqarady, – dedi ol. – Eger reformalarǵa degen sheshim ádil qabyldanatyn bolsa, ol óte áleýetti bolady. Sol sııaqty sýdıalyqqa kan­dıdattardy iriktegende, olardyń bilimi, biliktilik deńgeıi men jas mólsheri ǵana emes, moraldyq, tulǵalyq qasıetterine de erekshe mán berilgeni jón. Tarıhtan belgili, bizdiń burynǵy bılerimizdiń aıtqan naqty sheshimderi áli kúnge deıin saqtalyp keledi. Sebebi, olardyń shyǵarǵan sheshimderi ádil bolǵanyna qoǵam sengen. Jalpy, qazaqta bılerdi saılamaǵan, bıler kópshilik moıyndaý arqyly bı atanǵan. Olardyń ádil sheshim aıtatynyna senip, halyq soǵan júgingen. Osyndaı ádildigi arqyly bıler ulttyq deńgeıge kóterilgen. Olar qazirgi sýdıalar sııaqty zań fakýltetin bitirgen joq. Ekinshiden, sýdıalyqqa kan­dı­dattardy irikteýde kan­dıdattyń kem degende magıstr­lik bilimi bolýyn eskerý kerek. Sonymen qatar, olardyń jas mólsheri 30-dan tómen bol­maǵany jón. О́ıtkeni, sýdıa adam taǵdyryn sheshedi. Osy­ny zańdastyrǵan durys dep oılaımyn. Magıstrlerdi da­ıy­ndaý barysynda tek qana zańdardy oqytý jetkiliksiz. Zańdy jattap alýǵa bolady, al sheshim qabyldaýdyń ózi bir bólek ǵylym. Sýdıalardy irikteý isinde jarııalylyq qajet. Búginde osy baǵytta Joǵary Sot Keńesi kóp jumystar istep jatyr. Al sýdıalyqqa kan­dıdattardy irikteý úderisine sol kandıdat bilim alǵan joǵary oqý oryndarynyń ókilderi de qatysqany jón». Jıynda, sondaı-aq, Joǵary Sot Keńesiniń Tóraǵasy Bektas Beknazarov qatysýshylardy elimizde sýdıalardy irikteý táji­rıbesimen tanystyrdy. Tóraǵanyń atap ótkenindeı, el Konstıtýsııasynyń 79-ba­by­na sáıkes biliktilik emtı­hanynan ótken, joǵary zańgerlik bilimi bar, 25 jasqa tolǵan Qazaqstan azamaty sýdıa bola alady. Biliktilik emtıhany kompıý­terlik testileý jáne áńgimelesý túrinde ótedi. О́t­ken jyldan bastap biliktilik emtıhanynan ótý 70-ten 80 balǵa arttyryldy. Bul sýdıalyq qyzmetke barynsha daıyndalǵan kandıdattardy irikteý maqsatyn kózdeıdi. «Búgingi kúni sýdıa laýa­zymyna kandıdat retinde 4915 adam rezervte tur, – dedi Bektas Beknazarov. – Sýdıalyqqa kandıdattardy irikteý úderisin jetildirý jalǵastyrylýda. Osy jyly biliktilik emtıhanyna psıhologııalyq testileý de engiziletin bolady. Sýdıalyqqa kandıdattardy irikteý jalpyǵa birdeı tanylǵan standarttarǵa, sondaı-aq, EQYU men Venesııa komıssııasynyń talaptaryna sáıkes keledi». Dóńgelek ústelge qaty­sýshylar jıyn barysynda elimizdegi jáne shetelderdegi sýdıalardy irikteý tájirıbesi, ony jetildirý jáne basqa da máseleler boıynsha pikir almasty. Jıyn sońynda sýdıalyq korpýstyń kadrlyq áleýetin jaqsartý jónindegi otandyq jáne sheteldik tájirıbeniń negizinde usynymdar qabyldandy. Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan».