Bıznestiń býyny bekı tústi

Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda shaǵyn jáne orta bıznestiń jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamynda berik ekonomıkanyń negizi ekenin atap óte kele, 2050 jylǵa qaraı bul sala elimizdiń ishki jalpy óniminiń keminde 50 paıyzyn óndirýi kerek degen naqty tapsyrma bergen-di. Bul jáı aıtyla salǵan sóz emes. Elbasy osy mejege jetý úshin kásipkerliktiń kókjıegin keńeıtetindeı jaǵdaı týǵyzýda. Shaǵyn jáne orta bıznestiń boıyna qan júgirtetindeı qaýqary bar túrli memlekettik baǵdarlamalardy bylaı qoıǵanda, Memleket basshysy ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda kásipkerlikti damytýdy túbegeıli jaqsartý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Ol memlekettik tekserý organdary tarapynan kásipkerlerdi zańsyz jáne sanksııa berilmegen tekserýlerden qorǵaý úshin mańyzdy qadam bolǵany anyq. Budan basqa 2015 jyldyń qańtarynan bastap zań buzýshylyq yqtımaldylyǵy joǵary kásipkerlerdiń ǵana tekserilýge jatatynynyń ózi ıgilikti istiń ilgeri­leýine yqpal eteri sózsiz. Memleket shaǵyn jáne orta bıznestiń serpindi damýy­na udaıy qoldaý kórsetip keledi. Ult­tyq qordan 2014-2015 jyldarǵa shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryn nesıeleýge 1 trıllıon teńge qarastyrylyp otyrǵany da sonyń aıqyn dáleli bolsa kerek. Sonyń 500 mıllıard teńgesi bıyl bólinedi. Endigi másele osy qarjyny qaıtarymy bolatyndaı jobalar arqyly ıgerý bolmaq. – Qazirdiń ózinde osy qarjynyń 100 mıllıard teńgesi «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ arqyly óńdeý ónerkásibi jobalary boıynsha shaǵyn jáne orta bıznesti jyldyq ósimi 6 paıyzdyq 10 jylǵa nesıeleýge, bank sektoryn saýyqtyrýǵa 250 mıllıard teńgesi, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdar­lamasyn júzege asyrýǵa 150 mıllıard teńgesi bólindi. Bul qarjy qazan aıyna deıin ıgerilýi tıis. Mine, biz qazir osy qarjyny alýǵa úmitti jobalardy irikteýdemiz. Múmkindiginshe, óńir­degi shaǵyn jáne orta bıznes nysan­darynyń buǵan kóptep qatysýyna qol jetkizemiz, jobalarymyzdyń qaıta­rym­dylyǵyn dáleldeýimiz kerek. Bul baǵytta biz úmit artyp otyr­ǵan jobalar barshylyq, – deıdi oblystyq kásipkerlik, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Marat Balmuhanov. Onyń aıtýynsha, óńirde shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna múmkindik mol. Oblysta ótken jyly shaǵyn jáne orta bıznestiń belsendi nysandary 3,3 paıyzǵa ósken, olardyń jalpy sany 37,0 myńnan asyp jyǵylǵan. Osy salada 120,0 myńnan astam adam eńbek etip, nápaqasyn taýyp júr. Osy kezeńde shaǵyn jáne orta bıznes nysandary 431,4 mıllıard teńgeniń ónimin óndirip, bıýdjetke 115,0 mıllıard teńge tólemder túsirgen. Bul onyń aldyndaǵy 2012 jylmen salystyrǵanda tıisinshe ónim óndirý 12,6 paıyz óskenin, al, túsimderdiń 107,4 paıyz quraǵanyn kórsetedi. Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa memleket tarapynan úlken qoldaý kórsetilýde. «Eńbek ónim­diligi-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Eńbekpen qamtýdyń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamalary kásipkerlikti jańa deńgeıge kóterýge alǵyshart jasaýda. Sondaı-aq, Qazaq­stannyń ındýstrııalandyrý kartasyna engen jobalardy júzege asyrý baǵytynda belsendi jáne júıeli jumys júrgizilýde, ol údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń basty quraly retinde orta jáne shaǵyn bıznestiń ilgerileýine de yqpal etip otyr. Oǵan jalpy somasy 574,9 mıllıard teńge bolatyn 76 joba engizildi. Bul jobalar júzege asqanda 10 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylatyn bolady. ÚIIDB júzege asyrýdyń alǵashqy tórt jylynda óńirde jalpy somasy 301,8 mıllıard teńge bolatyn 70 nysan paıdalanýǵa berilip, 5 myńnan astam adam eńbekpen qamtyldy. О́tken jyly 8 nysan iske qosylyp, 115,1 mıllıard teńge ınvestısııa ıgerildi, 755 jańa jumys orny ashyldy. ÚIIDB aıasynda jańa tehnologııalar paıdalanylatyn iri jobalarǵa jatatyn Jańajol gaz óńdeý zaýytynyń ekinshi jáne úshinshi kezegin, Aqtóbe rels arqalyqtary zaýytyn, úı qurylysy kombınatyn, kalıı tuzdary kenishinen mıneraldy tyńaıtqysh shyǵaratyn óndiristi paıdalanýǵa berý baǵytyndaǵy aýqymdy jumystar jalǵasýda. О́tken jyly barlyq qarjylandyrý kózderinen shaǵyn jáne orta bızneske 48,5 mıllıard teńge qarjylyq-nesıelik qoldaý kórsetilgen. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵ­darlama­synyń arqasynda óńir kásip­­kerleri jumys istep turǵan kásip­oryn­dardy jańartýǵa jáne jańa ón­di­risti ashýǵa, servıstik qyzmetti qurý­ǵa, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq qury­lymdardy damytýǵa 3,0 mıllıard teńge qoldaý kórgen eken. О́tken jyly 124 jobaǵa osy baǵdarlama aıasynda qarjylaı qoldaý kórsetilgen, óz isin jańadan ashyp jatqan 12 kásipker 32,9 mıllıon teńge granttarǵa ıe bolǵan. Baǵdarlama júzege asyryla bastaǵannan beri óz isin jańadan qolǵa alǵan jáne jumys jasap jatqan 4118 kásipker jedeldetip oqýdan ótken, 736 kásipkerge 4130 servıstik qyzmet kórsetilgen. «Iskerlik baılanystar» baǵdarlamasy boıynsha 81 kásipker oqytylyp, olardyń toǵyzy Germanııada, altaýy AQSh-ta tájirıbeden ótken eken. Qazir 1 myńnan astam kásipker baǵdarlama boıynsha qoldaý sharalarymen qamtylǵan. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý nátıjesinde 8,3 myń jumys orny saqtalyp qaldy jáne 3,5 myń jańa jumys orny ashyldy. Ústimizdegi jyly baǵdarlamany júzege asyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 5,3 mıllıard teńge qarjy bólin­gen. Sondaı-aq, 2010-2020 jyldary mono­qalalardy damytý baǵdarlamasy aıasynda kásipkerlik negizderine 12 qa­tysýshy oqytylyp, Hromtaý qalasyndaǵy kásibin jańadan bastaǵan eki kásipkerge grant berilgen. Bul maq­satqa el bıýdjetinen 6,0 mıllıon teńge qarastyrylǵan. – Ekonomıkanyń basym baǵyttaryna otandyq jáne sheteldik ınvestısııalardy tartý úshin jaǵdaı týǵyzý, álemdik standarttarǵa jaýap beretin osy zamanǵy ónerkásiptik-óndiristik keshen qurý maqsatynda oblystyq ákimdik Aqtóbe qalasynyń ındýstrııalyq aımaǵyn qurý boıynsha jumystar júrgizýde. Oǵan 200 gektar jer bólindi. «Aqtóbe qalasy ındýstrııalyq aımaǵyn qurý» jobasynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi jasaldy. Indýstrııalyq aımaqta qurylys ındýstrııasy jáne qurylys materıaldaryn damytýǵa baǵyttalǵan 15 ónerkásiptik nysan ornalastyrý kózdelýde. Bul jobalardy tolyq júzege asyrýǵa 500,0 mıllıon AQSh dollary kóleminde ınvestısııa tartylyp, 5 myń jańa jumys orny ashylady dep kútilýde. Tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme boıynsha ınfraqurylym nysandaryn salýǵa 8,0 mıllıard teńge jumsalmaq, – deıdi Marat Núrenuly. Bul joba júzege asqanda óńirde óńdeý ónerkásibi, qurylys materıaldary óndirisi, saýda, logıstıka, kólik, kommýnaldyq sharýashylyq jáne basqa qyzmet túrleri serpindi damıdy dep kútilýde. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń «Jeke kásipkerlik bas­tamalardy qoldaý» baǵyty boıynsha ústimizdegi jyly oblysqa respýblıkalyq bıýdjetten 509,5 mıllıon teńge bólingen eken. Oblysta «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalymen birlese otyryp, iri kompanııalardyń, memleket pen bıznestiń birigýi arqyly shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa jáne qoldaýǵa baǵyttalǵan «Áriptestik» baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Munyń aıqyn mysaly retinde, «Aqtóbe metall konstrýksııalary» JShS júzege asyryp jatqan shahtalyq arqalyq metall bekitpelerin shyǵaratyn jańa jobany bóle-jara ataýǵa bolady. Bul ónimdi «Qazhorm» TUK» AQ Dóń ken baıytý kombınaty tutynatyn bolady. Qazirgi tańda tapsyrysshymen bes jylǵa uzaq merzimdi kelisimshart jasalyp, metall bekitpeler shyǵaryla bastady. Kásiporyn ústimizdegi jylǵy alǵashqy toqsanda jalpy somasy 119,0 mıllıon teńge bolatyn 2403 tonna metall bekitpelerdi shyǵaryp ta úlgerdi. Kásipkerlikti qoldaý qurylymdary keńeıe túsýde. Oblysta qazir 8 bıznes-ınkýbator jumys isteıdi, 3 kásipkerlikti damytý ortalyǵy, 23 ekinshi deńgeıli bank fılıaly, 40 shaǵyn nesıeleý uıymy, bir tehnopark ashyldy jáne áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy quryldy. «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ Aqtóbe fılıaly janynan kásipkerlikti qoldaýdyń mobıldi ortalyǵy quryldy. Ol aýdandarǵa turaqty túrde shyǵyp, salyq jáne býhgalterlik esep júrgizý boıynsha tegin keńes beredi jáne qyzmet kórsetedi. – Kásipkerliktiń budan góri de qarqyndy damýyna qolbaılaý bolyp otyrǵan ózekti máseleler de joq emes. Shaǵyn bıznes nysandary nesıege qol jetkize almaıdy, kásipkerlerdiń barlyǵynda birdeı ótimdi kepil tabyla bermeıdi. Olar nesıeni kepildik qamtamasyz etýge baılanysty bank­terdiń, qarjy ınstıtýttarynyń bar­lyq sharttaryn oryndaı almaıdy. Aýyldyq jerlerdegi kásipkerler jer­diń shalǵaılyǵynan jáne tólem qabileti tómendiginen konsaltıngtik kompanııalardyń qymbat qyzmetin paıdalana almaıdy. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha memlekettik qoldaýǵa ıe bolý úshin tapsyrys pen qajetti qujattardy tapsyrý kezinde kásipkerlerge oblys ortalyǵyna baǵdarlama kýratoryna usynylǵan materıaldar men derekterdi túzetý qajet bolǵan jaǵdaıda áldeneshe ret kelýine týra keledi. Bul qolaısyzdyq týdyrady, – deıdi oblystyq kásipkerlik, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Marat Balmuhanov. Osyndaı azyn-aýlaq qıyndyqtarǵa qaramastan jergilikti bılik oblystyq kásipkerler palatasymen birlese otyryp, óńirde kásipkerliktiń qanaty qataıyp, shaǵyn jáne orta bıznestiń býyny bekýi úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýda. Oblysta bıznes úderisterin yqtımaldaýǵa, aımaqta iskerlik ahýaldy qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan jumystardyń qaıtarymy qazirdiń ózinde kórine bastady. Ony oblysta óndiriletin óńirlik jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta kásipkerlik úlesiniń jyl sanap arta túskeninen de ańǵarýǵa bolady. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan».  Aqtóbe oblysy.