Mazmundy is-sharany L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń Jýrnalıstıka jáne saıasattaný fakýltetiniń dekany, professor Qaırat Saq júrgizip, oqyrmanǵa jol tartqan jańa kitapta qazaqtyń sońǵy hany Kenesarynyń taǵdyry men ol ómir súrgen tarıhı kezeń aıshyqty sýrettelgendigin jetkizdi.
Trılogııanyń bas qaharmany – halyq, Kenesary keıpindegi azattyq ańsaǵan halyq. Kórkem týyndyda Qazaq handyǵynyń baıraǵyn bıiktetken aıbyndy Abylaı babamyzdan bastap, onyń sońǵy hany – Kenesarynyń qaza bolǵanyna deıingi jáne odan keıingi dáýir qamtylǵan. Súıekti shyǵarmadan Áz Bógenbaı, Taımas, Ábilǵazy aqylmandar, Aǵybaı, Naýryzbaı, Iman, Jolaman, Janqoja, Eset, Táneke batyrlar, Nysanbaı jyraý, Baızaq, Batyrbek datqalar sekildi jáne Syzdyq sultannyń halqymyzdyń azat el bolyp ómir súrýi men buqaranyń basyn biriktirýge qanshama eńbek sińirgendigin paıymdaısyz.
Tanystyrylymda baıypty baıandama jasaǵan akademık Ýálıhan Qalıjanuly ult tarıhyndaǵy Abylaı han men Han Keneniń, sondaı-aq azattyq jolynda basyn báıgege tikken asyl erler týraly salmaqty oı qozǵady. «Zaman bir ornynda turmaıdy. Tarıhtaǵy alasapyran qazaqty talaı súrgilenge saldy. Jońǵardyń qyrǵyny, patsha basqynshylyǵy, onyń sońyn qyzyl ımperııa jalǵastyrdy. Úsh jarym mıllıon qazaq qyryldy. Ult zııalylary atyldy, jer aýdaryldy. XX ǵasyr qazaqtyń ári óshý, ári ósý ǵasyryna aınaldy. 1986 jylǵy stýdent –jastardyń Jeltoqsan kóterilisi sónip bara jatqan ulttyq rýhty qaıta tiriltti. Kenesary babanyń rýhy áli turaqtaı almaı júr. Ulttyń rýhy Qaırat Rysqulbekovti, Lázzat Asanovany tarıh sahnasyna shyǵardy. Han Keneniń kıesi osy zalda da tur. Ony jetkizgen jazýshy, qaıratker, táýelsizdiktiń rýhyn kóterip, trılogııasyn usynyp otyrǵan Ádilbek Ybyraıymuly» dep joǵary baǵa bergen ǵalym óz baıandamasynda Bashqurt ult-azattyq qozǵalysynyń kórnekti kósemi Ahmet Zákı Ýálıdiń óz ultyna amanat etip qaldyrǵan bir sózin mysalǵa keltirdi. «Bashqurtym el bolam deseń, sen qazaqtan qol úzbe. О́ıtkeni qazaqtardyń derbes memleket qurý dástúri bar. Kenesary tárizdi azattyqqa shaqyrǵan qaharman hany bar. Ol bolashaqta sóz joq, táýelsizdik alady. Sonda sen bashqurtym orystyń qushaǵynda qalyp qoıma» depti bashqurt kósemi.
Odan keıin sóz alǵan Memlekettik syılyqtyń laýreaty Álibek Asqarov qoǵamdy bir enjarlyq jaılap alǵandyǵyn aıta kelip: «Trılogııa ómirge keldi degen úlken dúnıe. Ertede Ábdijámil Nurpeıisovtiń «Qan men teri» jaryqqa shyqqanda búkil qazaq zııalylary qýanǵan. Endi sońǵy jyldary trılogııa túgili áńgimeni povest dep, povesti roman dep shatastyryp júrgende úsh kitapty birdeı jazyp tastaǵan qalamger inime tańǵalamyn» dese, túrkitanýshy ǵalym Qarjaýbaı Sartqojauly: «Kenesary han týraly jaqsy roman jazylý kerek dep júr edim. Ol týǵan halqynyń arman-múddesi, taǵdyry, erkindigi jolynda basyn qurbandyqqa shaldy. Mundaı eren erlerdi halyq eshqashan umytpaıdy. Tarıhshylar tarıhymyzdy ár qyrynan indete zerttep jatqanyn bilemin. Endi ǵylymı laboratorııadan shyqqan sol dúnıeni óndiriske engizý kerek. Ony engizetin ádebıet. Mine, sonyń bir belgisi retinde tarıhı romandy qolymyzǵa ustap otyrmyz», dedi.
Parlament Senatynyń depýtaty Nurtóre Júsip kitap avtory ádebıetke tegeýrindi, qýatty, adam janyn terbeıtin jyr jınaqtarymen kelgendigine mańyz berip: «Aqyndyq degen – rýh. Marqum Aqseleý aǵamyz aıtqan edi: «Kitap degen qyz bala sekildi. Uzatylǵan qyz bala qaıda barady, kimniń qolyna túsedi, baǵy jana ma – sonyń barlyǵy da taǵdyryna baılanysty dep. Sondyqtan bir emes úsh kitapty, ıaǵnı úsh qyzdy uzatyp otyrǵan toıyńyz qutty bolsyn! Tujyryp aıtqanda, osy Astana elorda bolǵanda eń alǵashqy eskertkish Kenesaryǵa qoıyldy, endi búgin Astana qaıtadan astana bolǵanda Ádilbek úsh tomdyq eńbegimen Han Kenege taǵy bir eskertkish qoıyp otyr» dep jıylǵan jurtty bir serpiltse, Májilis depýtaty Darhan Myńbaı jazýshylardyń barlyq ýaqytta da alda júretindigin sóz etti: «Sonaý Keńes dáýirinde de tarıhshylardan buryn, osy Ilııas Esenberlınnen bastap, jazýshylar kóp dúnıeni birinshi shyǵardy. Endi Jańa Qazaqstanda da jazýshylar alǵa shyǵyp, sony kórsetip otyr. Ádilbektiń táýelsizdik turǵysynan alyp jazyp otyrǵan tarıhı trılogııasy, shyndyǵynda, qomaqty dúnıe. Anyǵyn aıtqanda, órkenıetti elderdiń tarıhyna úńilgende olardyń kórshi memlekettermen ara qatynasyn tereń ashyp jazbaǵandyǵyn baıqaımyz. Al avtordyń bizdiń ózbekpen, qyrǵyzben ara qatynasymyzdaǵy tarıhı, ádebı -mádenı jaǵdaılardy qazirgi azamattar sanasynyń súzgisinen ótkizip jazǵany – menińshe, bolashaǵymyzǵa da, ózimizdiń kim ekenimizdi tanýǵa da áseri tıedi dep oılaımyn» dep kólemdi shyǵarma jazǵan qalamgerge jyly ilıpatyn bildirdi.
Ádebı shara aıasynda «Semser júzindegi sert» atty úsh tomdyqtyń tusaýy kesilip, sondaı-aq Mádı Aıymbetov, Álimjan Qurtaev, Roza Muqanova, Nesip Júnisbaev, Talǵat Batyrhan, Aıgúl Kemelbaeva jáne basqa da zııaly qaýym ókilderi tarıhty tereńnen qozǵap, bahadúr babalar rýhyn jańǵyrtqan trılogııa týraly pikirlerin bildirdi.
Kesh sońynda týyndy avtory Ádilbek Ybyraıymuly jınalǵan qaýymǵa shyǵarmanyń jazylý tarıhyn qysqasha aıtyp ótti.
«Romannyń «Semser júzindegi sert» dep atalýy, sol kezdegi babalarymyz búkil sertin qylyshtyń júzin súıip bekitken. Al Kenesary basy shabylar sátinde «Qylsha moınym semserdiń júzinde turǵanda sert etem, oryndalmaǵan armanym – urpaǵyma amanat! Solar rýhymdy qaıta tiriltedi, basqynshylyqqa qarsy kúresimdi qaıta jalǵastyrady! Qazaqty osal jurt demeńder, jaýyn almaı qoımaıdy! Han Kene qulasa da, qazaqtyń týy jyǵylmaıdy!» dep, urpaǵyna Táýelsizdik jóninde amanat qaldyrdy. Amanat, Kıe, Sert, Rýh bizdi asqaq bıikterge aparady» dep osy is-sharany uıymdastyrǵan Ulttyq akademııalyq kitaphana ujymyna alǵysyn aıtty.
