Búginde bazarlar men dúkenderden nebir oıynshyqtardy qınalmaı-aq tabýǵa bolady. Alaıda, balany jıi qýantamyn dep júrip ony aýrýdyń tyrnaǵyna ózińiz iliktirýińiz ǵajap emes. Elimizde ótken jyly oıynshyqtar sapasyna 18 ret tekserý júrgizilgen eken. Anyqtalǵan zańsyzdyqtar óte kóp bolypty.
Tekserýge ilikkenderdiń 70-80 paıyzǵa jýyǵy eshqandaı sertıfıkat usyna almaǵan. Ras, oıynshyqtyń qaıdan shyqqany, qandaı materıaldan jasalǵany, ol materıaldyń quramyndaǵy elementterdiń mólsheri kórsetilgen anyqtamasy barlary da kezdesken. Tipti bala densaýlyǵyna tikeleı qaýip tóndiretin oıynshyqtar da bizdiń dúken sórelerinde az emes kórinedi. Máselen, shetteri tegistelmegen qolarbalarǵa (kolıaska), ár túrli tehnıkaǵa uqsatyp jasalǵan oıynshyqtarǵa bala qolyn op-ońaı kesip alýy múmkin ekendigi anyqtalǵan. Sosyn boıaýlarynyń ıisi shamadan tys oıynshyqtar da kóp kezdesipti. Osy tekserýler nátıjesinde 300-ge jýyq oıynshyqtardy saýdalaýǵa tyıym salyndy. Quqyq buzýshylyq kodeksiniń 317-babyna sáıkes ondaı oıynshyqtardy usynǵan jeke kásipkerge 10-nan 30 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salynǵanynan da habardarmyz. Nege degenge kelsek, kóptegen oıynshyqtardyń boıaýy bala aǵzasyna keri áserin tıgizip, al qyzyldy-jasyldy tústeri kózdi aýyrtady. Sonyń saldarynan balanyń kórý qabileti tómendeıdi. Sondaı-aq, jasalǵan materıaldary quramynda aýyr metaldar bar ekeni anyqtalǵan. Ásirese, Qytaıdan ákelingen oıynshyqtarda formaldegıd ádettegisinen 10-15 ese kóp bolǵan. Munyń bári bala densaýlyǵyna qaýipti. Sábı aınalany tanýdy aýzyna salýdan bastaıdy. Qolyna túsken nárseniń bárin tisine basyp kórýge áýes. Sol kezde boıaýdyń quramyndaǵy zııandy zattar ishki aǵzaǵa túsedi. Asqazan, ishek joldary jumystaryna zaqym keltiredi. Balanyń ımmýnıtetiniń álsiz bolýyna, aýrýǵa beıimdiligin arttyrýda da oıynshyqtardyń qosar úlesi az emes. Bul endi myqtap eskeretin jaıt. Eger balańyzǵa alǵan oıynshyǵyńyz (shynymen de) Reseı, Ýkraına nemese Belorýssııaniki bolsa, onda eshteńeden qaýiptenbeýińizge bolady. Bul elderde osy baǵytta óndiriletin taýarlardyń sapasyna talap qatań. Normadan sál-pál aýytqýshylyq baıqalsa, ondaı kásiporynnyń jumysyn múldem toqtatýǵa deıin shara qoldanady. Sapaǵa shalaǵaılyq jasasań, kásiporyndy óz qolyńmen qurtqan bolyp shyǵasyń. Sondyqtan bul elderde (ásirese Reseı) oıynshyqtar sapaly jasalady. Al bizdiń elimiz bul baǵyttaǵy óndiristi baıaǵyda-aq toqtatqan. Keńes zamanynda Qazaqstanda “Qyzyl Tý” oıynshyq zaýyty bolǵan desedi. Naryqtyń tar soqpaǵynan óte almaı qurdymǵa ketse kerek. Onyń ornyn basqan “Suńqar” atyna zaty saı bola almady. Oıynshyqqa kerek zatty, eń aqyry boıaýdy da Reseı men Ýkraınadan tasý kásiporynǵa tabys ákelmedi. Sodan beri bul salaǵa betteýge eshkim bata almaı otyr. Respýblıkalyq, oblystyq deńgeıdegi saraptamalardyń barlyǵy Reseı oıynshyqtarynyń sapasy joǵary ekenin kórsetti. Alaıda, bizdiń oblysymyzda (elimiz boıynsha da solaı) saýda núktelerine shyǵatyn oıynshyqtardyń 80-90 paıyzy Qytaıdiki. Bul eldiń oıynshyqtarynyń ómirge qaýiptiligi qanshama ret anyqtalsa da, báribir bazar bitkendi toltyryp qoıdyq. Qytaı oıynshyqtary balanyń psıhıkasyna da az zaqym keltirmeıtini de dáleldengen jaıt desem, kózge kórinip turǵany – olar jasaǵan balapannyń túsi sary emes kók, pildiń túsi qyzyl, t.s.s. bári kerisinshe bolyp keledi. Qytaıdyń qoltyraýynymen oınap ósken bala erteń onyń tabıǵı túsi jasyl ekenin bilip ájeptáýir abyrjyp qalýy da ǵajap emes. Bul saıyp kelgende, balanyń dúnıetanymyn shatastyrý, jadyn buzýǵa baǵyttalǵan áreket. Qytaı oıynshyqtarynyń tym ashyq tústi bolý sebebinde de bir syr bar. Mamandardyń aıtýynsha, mundaı túster balanyń kózin shamadan artyq titirkendiredi. Sonyń saldarynan júıkelerine salmaq túsedi. Balanyń sanasynda qorshaǵan ortany taný prosesteri durys júrmeıdi. Qoldanýǵa arnalǵan túsiniktemesi joq oıynshyqtardy satýǵa da zań boıynsha tyıym salynady. Sondyqtan balańyzǵa oıynshyq satyp alarda meılinshe abaı bolyńyz. Nurken TOQAEV.
