Megapolıs jastaryna múmkindik mol

Jastarǵa búgingi qoǵamda keregi – rýhanı tirek pen áleýmettik qoldaý. Osy eki aspekti jaǵynan jergilikti ákimdik óskeleń urpaqtyń qoǵamnyń erteńgi tiregine aınalar úlken azamat bolyp jetilýine barynsha jaǵdaı jasaýda. Olardyń qataryna baspanamen qamtý, sapaly bilim, sanaly tárbıe berý, turaqty jumys ornymen qamtamasyz etý, jaman ádetterge urynyp qalmaý úshin bos ýaqytyn paıdaly iske arnaý sekildi mańyzdy is-sharalardy jatqyzýǵa bolady. Shymkent ekonomıkalyq ósim jaǵynan respýblıkadaǵy dınamıkasy joǵary óńirlerdiń qataryna sanalady. Soǵan baılanysty búginde shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandarynyń sany kúrt artyp keledi. Demografııalyq ósimi jyldan-jylǵa jaqsaryp kele jatqan shaharda shaǵyn jáne orta kásip­ker­liktiń órkendeýiniń nátıjesinde jas­­tardyń jumysqa ornalasýy nemese bi­lik­tiligin arttyryp, qosymsha kýrs oqyp, túrli salada qyzmetke aralasýy ońaı sharýaǵa aınaldy. Bul tur­ǵydan al­ǵan­da Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta óziniń jyl saıynǵy Jol­daý­la­rynda jastar máselesine aıryqsha nazar aýdarady.

Máselen, «Halyq birligi jáne júıeli re­for­malar – el órkendeýiniń berik ne­gizi» atty Joldaýynda Memleket basshy­sy: «Basty mindet – jalpy adamzatqa ortaq qasterli qundylyqtardy jastar­dyń boıyna sińirý. Otanshyldyq, bilimge qush­tarlyq pen eńbekqorlyq, birlik pen ja­ýap­kershilik sııaqty qasıetter dárip­tel­ýi kerek», degen bolatyn.

Prezıdenttiń Joldaýda aıtqan tapsyrmalary boıynsha megapolıste qandaı jumystar atqarylyp jatyr degen sa­­­ýal tóńi­reginde qalalyq ishki saıasat jáne jas­tar isteri basqarmasyna qarasty «Jas­­­tar resýrstyq ortalyǵynyń» bas­shysy Maǵjan Isahovtan biraz maǵlumat aldyq. Sonymen jastar je­tek­shisi mem­lekettik jastar saıasatyn júzege asy­­rý maqsatynda Shymkent qa­la­synda 13 ba­ǵyt boıynsha jyldyq jos­par túzilip, oǵan 200 myńnan asa jas qam­tyl­ǵanyn jetkizdi.

Búgingi tańda megapolıste jastar má­se­lesine qatysty front-ofıs keń­sesi qyzmet kórsetedi. Atalǵan mekeme sha­hardaǵy 10-nan asa volonterlik uıym­darmen jáne joǵary, orta arnaýly oqý oryndarymen tyǵyz jumys atqa­ra­dy. Osy volonterlik uıymdarmen «Jan­ǵa jylý» aksııasy aıasynda qala­da­ǵy az qamtamasyz etilgen myńǵa jýyq otbasyǵa azyq-túlik sebetteri ta­­ra­­­tyldy. Sonymen birge Birgemiz: Qamqor jalpyulttyq jobasy aıasyn­da múmkindigi shekteýli jandarǵa, áleý­met­tik jaǵdaıy tómen otbasylarǵa azyq-túlik sebetteri úlestirilip, «Ha­re­ket» qaıyrymdylyq qory men «Izgilikte jarysaıyq» qoǵamdyq qaıyrymdylyq qorlary jyl basynan beri asyraýshysynan aıyrylǵan kópbalaly otba­sy­lar­ǵa baspana kiltin tabystady. Al Birgemiz:Saulyq baǵyty sheńberinde «Ar­dagerlerdi ardaqtaıyq», «Men do­nor­myn», «Deni saýdyń – jany saý» aksııalary uıymdastyrylyp, qalanyń 4 aýdanyndaǵy ardagerler men múmkindigi shekteýli jalǵyzbasty 80-ge jýyq qart kisilerdiń qan qysymy ólshenip, kerekti dárýmender men jemis-jıdekter taratyldy. Birgemiz: Bilim baǵyty bo­ıynsha «Jarqyn Bolashaq», «Bilimdiniń kúni jaryq», Blitth aksııalary qolǵa alynyp, 20-ǵa jýyq ártúrli sala mamandarymen birge master-klasstar men trenıngter ótti. Birgemiz: Taza Alem dep atalatyn taǵy bir joba barysynda shymkenttik volonterler «Biz taza qala úshin», «Taza qala turǵyndary» senbilik aksııalaryn ótkizip, turǵyn alaptarda, ardagerler, múmkindigi shekteýli jal­ǵyzilikti qarttar úıinde, sonymen qatar saıabaqtarda kógaldandyrý, ta­za­lyq jumystaryn júrgizdi. Budan bólek Birgemiz: Sabaqtastyq jalpy­ult­tyq jobasynda «Erekshe jol», «Qa­sıetti jol» jáne «Jiger» qoǵamdyq qor­­la­ry­nyń atsalysýymen «Baqytty bala­lyq shaq» taqyrybynda ońaltý jáne beıimdeý ortalyqtarynda balalarǵa arnap 10-ǵa jýyq aksııa uıymdastyrdy. Osyndaı taǵy bir joba Birgemiz: Umit boıynsha Jastar resýrstyq orta­ly­ǵy­nyń eriktileri Tótenshe jaǵ­daılar departamenti jáne órt sóndirý bó­liminiń qyzmetkerlerimen birge «Otba­syńdy ýly gazdan saqta» aksııa­syn bastap, tur­ǵyndarǵa qaýipsizdik ere­jelerin tú­sin­dirdi. О́z kezeginde Birgemiz: Asyl Mura jalpyulttyq jobasy ar­qy­ly ta­rı­hı-mádenı muralardy saq­taý bo­ıyn­­sha Beıneleý óneri, Saıası qýǵyn-súr­gin qurbandaryn eske alý mura­jaı­la­rynda arnaıy is-sharalar uıym­das­tyryldy.

Megapolıste jastardyń ýaqytyn tıimdi ótkizý maqsatynda túrli úıirmeler ju­mys isteıdi. Olardyń qatarynda aǵyl­shyn tili, sheshendik óner, sporttyq, dom­byra, psıhologııalyq, «Tátti gúlder», «Ba­tyl bol» úıirmeleri men Relax club da­mytý ortalyǵy bar.

Aıta ketken jón, qalanyń ár aýdanynan «Jastar resýrstyq ortalyqtary» ashylǵan. Olardyń árqaısysy týraly jeke-jeke aıtyp ótsek, Eńbekshi aýda­nyndaǵy ortalyq 2021 jyldyń 1 qaza­ny­nan beri jumys istep keledi. Onda kóptegen baǵyt boıynsha 14 pen 29 jas ara­lyǵyndaǵy jastarǵa qyzmet kór­setiledi.

Abaı aýdanynda turatyn halyqtyń jalpy sany – 330 myń adam. Onyń ishinde 67 myńnan astamyn jastar qu­raı­dy. Iаǵnı aýdan halqynyń 20,5 pa­­ıyzy – jastardyń úlesinde. Búgingi tańda aýdan jastary osy aýmaqtan ashyl­ǵan resýrstyq ortalyqta bos ýa­qyt­­taryn tıimdi ótkizip, úıirmelerden kóp nárse úırenip, paıdaly ispen aı­naly­syp júr.

Bıyl alǵash ret «Jastar resýrstyq ortalyǵy» KMM mamandaryn aýdandarǵa bólip, jastarmen jumys júrgizýdiń ın­dı­katory bekitildi. Sondaı-aq aýdandarda jastardyń shoǵyrlanyp jına­la­tyn, olarmen jumys isteýge qo­laı­ly oryndarǵa taldaý jumystary uıym­das­ty­ryldy.

Qarataý aýdandyq «Jastar resýrstyq ortalyǵy» da 2021 jyldyń qyrkúıek aıynan bastap jumysyn bastaǵan-dy. Ortalyq 2 qabattan turady jáne bir mezette 150 adamǵa deıin qyzmet kórsete alady. Ǵımarat arnaıy COWORKING alańymen jáne shaǵyn kitaphanamen jabdyqtalǵan. Ortalyq mamandary talantty jastardy, eriktilerdi qoldaý, psıhologııalyq keńes berý baǵyttary boıynsha jumys júrgizedi. Jyl basynan beri Qarataý aýdandyq ákimdigi jastar saıasatyn qoldaýǵa baılanysty 150-ge jýyq is-shara ótkizdi. Sonymen qa­tar ortalyq janynan qysh qumyra ja­saý, dombyra tartý, bı óneri sekildi úıir­meler ashyldy.

Ál-Farabı aýdanynyń aýmaǵy Shym­k­ent qalasynyń ortalyǵynda jat­qan­dyqtan mádenıet jáne sport oshaq­tary, oıyn-saýyq ortalyqtary men dema­lys oryndary kóptep ornalasqan. Son­dyq­tan da aýdan jastaryna túrli shy­ǵar­mashylyqpen aınalysýǵa, ózin-ózi da­mytýǵa múmkindik mol.

О́z kezeginde aýdan ákiminiń janynan qu­rylǵan ýchaskelik komıssııa áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylardy anyqtaý jáne sol otbasy­lar­­daǵy jastardyń jaǵdaıyn bilý maq­satynda úılerdi ara­lap, zerdeleý ju­mystaryn júrgizip, áleý­mettik kómek kórsetýde.

Sondaı-aq jastardyń bos ýaqytyn tıim­di ótkizý úshin aýla chempıonat­ta­rynyń kestesi bekitilip, 73 sport alań­sha­­synda apta saıyn sporttyq jarys­tar uıymdastyrylyp keledi. Al asyq atý, láńgi tebý, beltemirge tartylý, bas­­ketbol, arqan tartys, sekirý syndy sport túr­lerinen baq synasyp, jeńimpaz atan­ǵan balalar men jastar alǵys hattarmen jáne túrli syılyqtarmen marapattalady. Sonymen birge halyqtyń súıikti demalys oryndary – jeti saıa­baq­ta jastardyń ýaqytyn tıimdi paı­da­lanýy jáne sportpen shuǵyldanýy úshin trenajerlyq quraldar ornatylǵan.

Joǵaryda atalǵan tórt aýdannyń re­sýrs­tyq ortalyqtarynda shyǵar­ma­shylyq bastamalardy demeý, memle­ket­tik qoldaý baǵdarlamalaryn túsin­di­rý, eriktilikke tartý, qylmys pen quqyq­bu­zý­shylyqtyń aldyn alý, psıho­lo­gııalyq járdem berý jáne salamatty ómir sal­tyn qalyptastyrý boıynsha jas­tarǵa qyzmet kórsetiledi. Osyn­daı qol­daýdyń bir túri kovorkıng ortaly­ǵyn­da júzege asyrylady. Onda jas kásipkerler, baǵdarlamashylar, dızaınerler, frılanserler jáne medıa kontentpen jumys isteýshilerdiń qolaıly eńbek etýine jaǵdaı qarastyrylǵan. Re­sýrs­tyq ortalyqtyń kitaphana qory­nan «Túrki áleminiń tarıhy» jáne «Álem ádebıeti», sondaı-aq «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda aýdarylǵan «100 jańa oqýlyqtar» jáne jastarǵa qatysty álemdik ádebı-tarıhı oqýlyqtardy ta­bý­ǵa bolady. Sonymen birge joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, keleńsiz ári qıyn ómirlik jaǵdaıǵa tap bolǵan nemese jat qylyqtardyń aldyn alý maqsatynda megapolıs jastaryna psıhologııalyq keńes beriledi.

О́z kezeginde jergilikti ákimdik ta­ra­py­nan jyl basynan beri shymkent­tik jas órenderdiń talanttaryn shyń­daý, bastamalaryna qoldaý bildirý jáne patrıottyq sezimdi uıalatý baǵy­tyn­da birneshe aýqymdy is-shara uıym­das­ty­ryl­dy. Solardyń ishinde atap ótsek, jas aqyndar arasyndaǵy respýb­lı­kalyq «Kúmis qalam-2022» baı­qaýy. Qa­lalyq ishki saıasat jáne jastar isteri basqarmasy «Jastar resýrstyq or­ta­ly­ǵy» KMM-niń uıymdastyrýymen ótken bul baıqaýǵa elimizdiń túkpir-túk­pi­rinen talantty jas aqyndar qatys­ty. Baı­qaýdyń negizgi maqsaty – táýel­siz­dik jyldarynda jetken jetistikterdi nasıhattaý, ádebı úrdiste daryndy jas aqyn­dardyń jarqyrap kórinýine jol ashý, sondaı-aq jas talanttar men oqyr­­mandardyń, ádebıettegi aǵa býyn men jas tolqynnyń urpaqtar sabaq­tas­ty­ǵyn jalǵaý jáne olardyń aqyndyq qabiletterin shyńdaý.

Músháırada sózden marjan tergen aqyndarǵa «Daryn» memlekettik jas­tar syılyǵynyń laýreaty Qalqaman Sarın, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Hanbıbi Esenqaraqyzy, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi Baqytjan Aldııar, «Qarataý» dástúrli óner mektebiniń ustazy Abaı Qalshabek, «Aıtys aqyn­da­ry men jyrshy-terme­shi­ler­diń halyq­aralyq odaǵynyń» múshesi Bek­murat Anarbaev qazylyq etti. El Táýel­siz­di­gi­niń jetistikterin jyrlaryna arqaý etken múshaırada qazylar alqa­s­­ynyń sheshimimen «Kúmis qalam» poe­tıkalyq dýe­li­niń bas júldesine Shym­kent qala­synyń jas aqyny Araılym Muratalıeva ıe boldy.

Sondaı-aq Halyqaralyq jastar kú­ni­­ne oraı megapolıste volonterlyq bas­­ta­many oqytýǵa arnalǵan semınar-trenıng ótti. Mundaǵy maqsat – bilim alýshylardyń boıynda kósh­bas­­­shylyq, jaýapkershilik qasıet­terdi qa­­lyptastyrý, eriktilik jáne qaıy­rym­dy­lyq isterge bilim alýshylar­dyń nazaryn aýdarý jáne jalpy volon­ter­lik­pen aınalysýǵa jastardy yntalandyrý.

Semınar-trenıngke ACCESS uıy­­mynyń túlekteri ASAA jastar qo­ǵam­dyq birlestigi, «Izgilikte jary­saıyq» qaıyrymdylyq uıymy, Meyirim.kz qaıyrymdylyq elektrondy portaly, «Senim» medısınalyq volonterlik uıy­my, «Hareket» qaıyrymdylyq qo­ry, «Jiger» salamatty ómir saltyn qol­daý qoǵamdyq qory, Avısenna medı­sına kolledjiniń volonterlik uıymy jáne «Jasyl el» eńbek jasaqtarynyń erik­­tileri qatysty.

Osynaý aıtýly mereke aıasynda «Jastar – el bolashaǵy» atty kesh te mega­polıste ótken aıtýly is-shara­lar­dyń biri retinde este qaldy. Onda uıym­das­ty­rý­shylar qala jastaryn qoǵamdyq tár­tip sheńberinde keshki ýaqytty qy­zyq­ty ári tıimdi ótkizýge shaqyrdy.

Atalǵan is-sharada Shymkent qala­sy­nyń ishki saıasat jáne jastar isteri bas­qarmasynyń basshysy Muratjan Shotanov qala jastaryn aıtýly merekemen quttyqtap, memleket tarapynan óskeleń urpaqtyń qamy úshin jasalyp jat­qan ońdy ister týraly baıandap berdi.

– Táýelsiz elimizdiń gúldenip, qa­rysh­­tap damýy úshin jastardyń tyń ıdeıalary, alǵyr sheshimderi, oń bas­tamalary qajet. Jastar – qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi. Biz jastardyń ómirden óz ornyn tabýyna, túrli daǵdylardy ıgerýine qoldaý kórsetýge árqashan da­­ıynbyz, – dedi basqarma basshysy.

Is-sharada qala turǵyndary men jas­­tar ústel tennısinen saıysqa túsip, bel­­­sene qatysqan azamattarǵa túrli syı­­­lyqtar tabystaldy. Sonymen bir­ge bal­dyrǵandar, olarmen qosa úlken ki­si­ler de karaokede án shyrqap, mere­ke­lik kesh­tiń kórigin qyzdyra tústi.

Budan bólek úshinshi megapolıste IQ ZHASTARY ıntellektýaldy oıyny ótti. Osy oıyn arqyly jastardyń bilimge, oqýǵa degen qulshynystary men básekege qabilettilikterin arttyrý maqsaty kózdeldi. IQ ZHASTARY onyń aldynda tórt aýdanda ótip, onda 80-nen asa jas baq synap kórgen edi. Bilim men parasat, tapqyrlyq pen shapshańdyq qabi­letteri boıynsha jarysqan jastardan fınaldyq oıynǵa 24 qatysýshy joldama aldy. Jas daryndylar arasyndaǵy saıysta joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndarynyń stýdentteri, memlekettik mekemelerdiń qyzmetkerleri, jas jýrnalıster men kásipkerler, blogerler boldy.

Shymkentte qolǵa alynǵan taǵy bir mańyzdy is-sharanyń ishinen «Jastardan-jastarǵa aqparattyq kerýeni» bos jumys oryndary jármeńkesin atap ótken jón. Munda da basty uıymdastyrý tizginin qalalyq ishki saıasat jáne jas­tar isteri jónindegi basqarmasynyń «Jastar resýrstyq ortalyǵy» mekemesi qolǵa aldy. Jármeńke Eńbekshi aýdanyna qara­sty shalǵaıdaǵy Toǵys eldi mekeni Munaıbarlaýshylar aýlasynda ótti. Aqparattyq kerýende «Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy» KMM-niń mamandary, «Otbasy banki» jáne «Jastar resýrstyq ortalyǵynyń» mo­bıl­di toptary jastarǵa konsýl­ta­sııa­lyq qyz­met kórsetti. Atap aıtqanda, jumys­syz júrgen turǵyndar men jas maman­darǵa jumyspen qamtý, turǵyn úı jáne kásipkerlik boıynsha memlekettik baǵdarlamalar týraly keńinen maǵlumat berdi.

«Jastar resýrstyq ortalyǵynyń» basshysy Maǵjan Isahov shalǵaı eldi mekenderde uıymdastyrylyp jatqan jobanyń maqsaty NEET sanatyndaǵy jastardyń úlesin tómendetý ekenin atap ótti.

– Bos jumys oryndary jármeńkesi tórt aýdanǵa qarasty shalǵaıda ornalas­qan eldi mekenderdiń bárin qamtıdy. Mem­lekettik baǵdarlamalar aýdan tur­­­­ǵyn­dary men jastar arasynda ke­ńi­nen nasıhattalyp, tizimge sáıkes bos ju­­mys oryndary usynylady. Jár­meńkede jastar óz túıindemelerin usy­­nyp, jumys berýshi mekemelermen ózara ke­li­simshart túzedi. Mamandyǵy bo­ıyn­sha jumys izdep júrgen jastarǵa «Qo­ǵamdyq jumys», «Jastar praktıkasy» baǵdarlamalary arqyly jumys usynylady. Joǵary bilimi joq jastar da jumyspen qamtylady. О́zi qalaǵan kýrsqa qatysyp, bilim alyp, qolyna sertıfıkat tabystalady. Sertıfıkat alǵan jas maman keıin óziniń jeke kásibin asha alady, – dedi M.Isahov.

Osy rette aıta ketken abzal, bıyl qalalyq jumyspen qamtý jáne Jastar re­sýrstyq ortalyqtary birlesip uıym­dastyrǵan bos jumys oryndary jár­meń­kesi arqyly 3 400-ge jýyq jas maman turaqty jumysqa ornalasty.

ShYMKENT