«Júrekten shyqqan sóz júrekke jetedi» deıdi halyq danalyǵy. Bul sózdiń ónerge de qarata aıtylǵanynda daý joq. Buǵan dálel, uly Abaı men Shákárimniń júregin jaryp shyqqan áýezdi, sazdy ánderdiń aǵylshynnyń ataqty mýzykanty Karl Djenkıns tamsana otyryp, «Abaı-Shákárim» oratorııasyn jazýy, ony tyńdaýshy jurtqa usynýy deýge bolady. Bul týyndyny jýyrda Astanaǵa Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń sımfonııalyq orkestri arnaıy kelip, kórermenge qoıdy.
«Abaı-Shákárim» shyǵarmasy Londonda turatyn kásipker mesenat, Shyǵys óńiriniń týmasy, óner janashyry Medǵat Quljanovtyń qarjylaı qoldaý-kómegimen jazylypty. Al osy ıdeıany oblys ákimi Berdibek Saparbaev qolǵa alyp, sımfonııany О́skemen, Semeı qalalarynda jurtshylyqqa usynǵan. Halyqtyń kóńilinen shyǵyp, jyly qabyldanǵannan keıin Abaı men Shákárim óleńderinen quralǵan ózindik ereksheligi bar mýzykalyq shyǵarma endi, mine, Astana kórermenderine de usynyldy. Bul sharanyń eń úlken paıdasy – oblys mýzykanttarynyń Astanaǵa kelip óner kórsetýleri deýge bolady.
«Árıne, Astananyń talǵampaz jurtshylyǵyn tańǵaldyrý ońaı emes, desek te, shyǵarmashylyq ujym olardyń kóńilinen shyǵady degen oıdamyz. Abaı men Shákárim – kúrdeli kompozıtorlar. Al shetel kompozıtorynyń sımfonııaǵa oratorııa jasaýy úlken eńbekti talap etedi. Sondyqtan da bul sharany Abaı men Shákárim muralaryn nasıhattaýdyń jańa bir túri dep qabyldaýymyz kerek. Sondaı-aq, bul óńirler arasynda tuńǵysh ret sımfonııalyq orkestr boıynsha kórsetilip otyrǵan óner órisi ekenin aıta ketsek deımiz», dedi Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar shyǵarmanyń shymyldyǵy túriler aldynda ótken baspasóz máslıhatynda.
Ol óz sózinde, sondaı-aq, buıyrsa, bul shyǵarmalar aldaǵy ýaqytta elimizdiń ózge aımaqtarynda da jalǵasyn tabady degen nıette ekenin jasyrmady.
Sonymen, Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń konsert zalynda Shyǵys Qazaqstan oblystyq memlekettik fılarmonııasynyń sımfonııalyq orkestri oryndaǵan tyń týyndyny jurtshylyq erekshe yqylaspen jyly qabyldady. Shekti jáne dabyldyq aspaptar, aralas hor, folklorlyq top, jeke skrıpka jáne jeke daýystyń súıemeldeýimen qoıylǵan ǵajap shyǵarmany tyńdaý úshin saraıǵa astanalyq jurtshylyq kóptep jınaldy.
Bir atap óterligi, Ulybrıtanııanyń ataqty óner ıesi Karl Djenkıns óziniń shyǵarmasynyń alǵashqy bólimin, ıaǵnı Shákárim sımfonııasyn 2010 jyly jazsa, ol osy eldiń ulttyq jastar hory Londonnyń 3 myń adam erkin sııatyn áıgili «Roýal FestivaI HaII» kórermen zalynda qoıylǵan eken. Keıin bul sımfonııa Almaty qalasynda jergilikti orkestrdiń súıemeldeýimen jurtshylyqqa usynylyp, sáýir aıynda oıshyl Abaıdyń áýezdi ánderimen tolyqqan oratorııa Shyǵys Qazaqstannyń jergilikti shyǵarmashylyq ujymynyń oryndaýymen kóptiń yqylasyna bólenedi. Endi, mine, shalqar shabyt ıesiniń qazaqtyń iri tulǵalarynyń shyǵarmalarynyń qaınar kózinen nár alǵan álemdik týyndysyn Astana halqy da tyńdaýǵa múmkindik aldy.
Árıne, uly babalarymyz – Abaı men Shákárimniń óleń- jyrlary men ánderi el arasynda, úlken sahnada oryndalyp, áldeqashan halyqtyq týyndyǵa aınalǵany haq. Alaıda, olardyń basyn biriktirgen tutas sımfonııa, ásirese, álem jurty tamsanyp, tańdaı qaǵar ǵajap týyndy buǵan deıin jazylmaı kelgen eken. Mine, sol olqylyqtyń ornyn dúnıejúzilik deńgeıde moıyndalǵan kompozıtor Karl Djenkıns dalanyń uly danalarynyń áıgili shyǵarmalarynyń basyn bir jerge toǵystyra otyryp, Abaı-Shákárim oratorııasyn jazý arqyly toltyra bilgen. Demek, bul mýzyka keńistigin keńitken dúnıe, mýzyka álemine qosylǵan súbeli úles desek, artyq aıtqandyq bolmas.
О́zgeshe oratorııany tyńdaǵan kezde ár kórermenniń Abaı men Shákárim áleminiń tereńine boılaý arqyly kompozıtordyń, eń aldymen, ózine mol rýhanı kúsh-qýat, shalqar shabyt alǵanyn baıqaý qıyn emes. Sebebi, Karl Djenkıns – qazaq halqynyń ulttyq bolmysy men jan-dúnıesin barynsha túsine otyryp, eýropalyq sazben bite qaınasqan ǵajap týyndyny dúnıege ákelgen birden-bir kompozıtor. Al konsert aıasynda Shákárimniń syrly poezııasy men muńly ánderi, Abaıdyń oıshyl jyrlary álemdik týyndynyń ón boıynan jańasha sıpatta órilip, ózgeshe reńkpen, ózindik boıaýmen órnektelip jatty.
Bul oratorııany óz deńgeıinde jetkizýge Shyǵys Qazaqstannyń oblystyq sımfonııalyq orkestriniń kórkemdik jetekshisi ári bas dırıjeri Aleksandr Galsanovtyń, óner ýchılıshesiniń aralas hory men hordyń jetekshileri Leıla Soltanova men Ásel Temirovanyń, folklorlyq top jetekshisi Shalqar Ryshanovtyń, jeke skrıpkada oınaǵan Irına Karpeevanyń kóp eńbek sińirgeni, qazaqtyń ulttyq áýeni men eýropalyq áýezdiń úndesýine ólsheýsiz úles qosqany kórinip turdy. Sebebi, qazaq folklorlyq tobynyń, sımfonııalyq orkestrdiń, aralas hor men san túrli saz aspaptarynyń basyn qosý, olardy bir arnaǵa toǵystyrý talmaı izdenis pen úlken sheberlikti talap etetini anyq. Bul oraıda, biz oblystyń sımfonııalyq orkestriniń óz aldyna qoıǵan belesterdi sátti baǵyndyryp qana qoımaı, Karl Djenkınstiń lırıkalyq sımfonııaǵa qurylǵan Abaı-Shákárim oratorııasyn bastapqy bıiginen esh alasartpaı oryndaǵanyna kóz jetkizdik.
Eki bólimnen turatyn oratorııany tamashalaýǵa kelgen qaýym «Abaı sımfonııasy» dep atalatyn bólimde – «Aıttym sálem, qalamqas», «Kózimniń qarasy», «Jelsiz túnde jaryq aı», «Zaman-aı», «A-B-A-I», «Abaı rýhyna taǵzym», al «Shákárim sımfonııasy» dep atalatyn bólimde – «Dala», «Anamnan ketkende», «Toı», «Zaǵıpaǵa arnalǵan elegııa» syndy qazaq folklory men dástúrli klassıka qatar úılesim tapqan, djaz ben latynamerıkalyq mýzykanyń elementteri sheber shendestirilgen qaıtalanbas týyndylardan sýsyndady.
Ábdirahman QYDYRBEK,
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
«Abaı-Shákárim» shyǵarmasy Londonda turatyn kásipker mesenat, Shyǵys óńiriniń týmasy, óner janashyry Medǵat Quljanovtyń qarjylaı qoldaý-kómegimen jazylypty. Al osy ıdeıany oblys ákimi Berdibek Saparbaev qolǵa alyp, sımfonııany О́skemen, Semeı qalalarynda jurtshylyqqa usynǵan. Halyqtyń kóńilinen shyǵyp, jyly qabyldanǵannan keıin Abaı men Shákárim óleńderinen quralǵan ózindik ereksheligi bar mýzykalyq shyǵarma endi, mine, Astana kórermenderine de usynyldy. Bul sharanyń eń úlken paıdasy – oblys mýzykanttarynyń Astanaǵa kelip óner kórsetýleri deýge bolady.
«Árıne, Astananyń talǵampaz jurtshylyǵyn tańǵaldyrý ońaı emes, desek te, shyǵarmashylyq ujym olardyń kóńilinen shyǵady degen oıdamyz. Abaı men Shákárim – kúrdeli kompozıtorlar. Al shetel kompozıtorynyń sımfonııaǵa oratorııa jasaýy úlken eńbekti talap etedi. Sondyqtan da bul sharany Abaı men Shákárim muralaryn nasıhattaýdyń jańa bir túri dep qabyldaýymyz kerek. Sondaı-aq, bul óńirler arasynda tuńǵysh ret sımfonııalyq orkestr boıynsha kórsetilip otyrǵan óner órisi ekenin aıta ketsek deımiz», dedi Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar shyǵarmanyń shymyldyǵy túriler aldynda ótken baspasóz máslıhatynda.
Ol óz sózinde, sondaı-aq, buıyrsa, bul shyǵarmalar aldaǵy ýaqytta elimizdiń ózge aımaqtarynda da jalǵasyn tabady degen nıette ekenin jasyrmady.
Sonymen, Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń konsert zalynda Shyǵys Qazaqstan oblystyq memlekettik fılarmonııasynyń sımfonııalyq orkestri oryndaǵan tyń týyndyny jurtshylyq erekshe yqylaspen jyly qabyldady. Shekti jáne dabyldyq aspaptar, aralas hor, folklorlyq top, jeke skrıpka jáne jeke daýystyń súıemeldeýimen qoıylǵan ǵajap shyǵarmany tyńdaý úshin saraıǵa astanalyq jurtshylyq kóptep jınaldy.
Bir atap óterligi, Ulybrıtanııanyń ataqty óner ıesi Karl Djenkıns óziniń shyǵarmasynyń alǵashqy bólimin, ıaǵnı Shákárim sımfonııasyn 2010 jyly jazsa, ol osy eldiń ulttyq jastar hory Londonnyń 3 myń adam erkin sııatyn áıgili «Roýal FestivaI HaII» kórermen zalynda qoıylǵan eken. Keıin bul sımfonııa Almaty qalasynda jergilikti orkestrdiń súıemeldeýimen jurtshylyqqa usynylyp, sáýir aıynda oıshyl Abaıdyń áýezdi ánderimen tolyqqan oratorııa Shyǵys Qazaqstannyń jergilikti shyǵarmashylyq ujymynyń oryndaýymen kóptiń yqylasyna bólenedi. Endi, mine, shalqar shabyt ıesiniń qazaqtyń iri tulǵalarynyń shyǵarmalarynyń qaınar kózinen nár alǵan álemdik týyndysyn Astana halqy da tyńdaýǵa múmkindik aldy.
Árıne, uly babalarymyz – Abaı men Shákárimniń óleń- jyrlary men ánderi el arasynda, úlken sahnada oryndalyp, áldeqashan halyqtyq týyndyǵa aınalǵany haq. Alaıda, olardyń basyn biriktirgen tutas sımfonııa, ásirese, álem jurty tamsanyp, tańdaı qaǵar ǵajap týyndy buǵan deıin jazylmaı kelgen eken. Mine, sol olqylyqtyń ornyn dúnıejúzilik deńgeıde moıyndalǵan kompozıtor Karl Djenkıns dalanyń uly danalarynyń áıgili shyǵarmalarynyń basyn bir jerge toǵystyra otyryp, Abaı-Shákárim oratorııasyn jazý arqyly toltyra bilgen. Demek, bul mýzyka keńistigin keńitken dúnıe, mýzyka álemine qosylǵan súbeli úles desek, artyq aıtqandyq bolmas.
О́zgeshe oratorııany tyńdaǵan kezde ár kórermenniń Abaı men Shákárim áleminiń tereńine boılaý arqyly kompozıtordyń, eń aldymen, ózine mol rýhanı kúsh-qýat, shalqar shabyt alǵanyn baıqaý qıyn emes. Sebebi, Karl Djenkıns – qazaq halqynyń ulttyq bolmysy men jan-dúnıesin barynsha túsine otyryp, eýropalyq sazben bite qaınasqan ǵajap týyndyny dúnıege ákelgen birden-bir kompozıtor. Al konsert aıasynda Shákárimniń syrly poezııasy men muńly ánderi, Abaıdyń oıshyl jyrlary álemdik týyndynyń ón boıynan jańasha sıpatta órilip, ózgeshe reńkpen, ózindik boıaýmen órnektelip jatty.
Bul oratorııany óz deńgeıinde jetkizýge Shyǵys Qazaqstannyń oblystyq sımfonııalyq orkestriniń kórkemdik jetekshisi ári bas dırıjeri Aleksandr Galsanovtyń, óner ýchılıshesiniń aralas hory men hordyń jetekshileri Leıla Soltanova men Ásel Temirovanyń, folklorlyq top jetekshisi Shalqar Ryshanovtyń, jeke skrıpkada oınaǵan Irına Karpeevanyń kóp eńbek sińirgeni, qazaqtyń ulttyq áýeni men eýropalyq áýezdiń úndesýine ólsheýsiz úles qosqany kórinip turdy. Sebebi, qazaq folklorlyq tobynyń, sımfonııalyq orkestrdiń, aralas hor men san túrli saz aspaptarynyń basyn qosý, olardy bir arnaǵa toǵystyrý talmaı izdenis pen úlken sheberlikti talap etetini anyq. Bul oraıda, biz oblystyń sımfonııalyq orkestriniń óz aldyna qoıǵan belesterdi sátti baǵyndyryp qana qoımaı, Karl Djenkınstiń lırıkalyq sımfonııaǵa qurylǵan Abaı-Shákárim oratorııasyn bastapqy bıiginen esh alasartpaı oryndaǵanyna kóz jetkizdik.
Eki bólimnen turatyn oratorııany tamashalaýǵa kelgen qaýym «Abaı sımfonııasy» dep atalatyn bólimde – «Aıttym sálem, qalamqas», «Kózimniń qarasy», «Jelsiz túnde jaryq aı», «Zaman-aı», «A-B-A-I», «Abaı rýhyna taǵzym», al «Shákárim sımfonııasy» dep atalatyn bólimde – «Dala», «Anamnan ketkende», «Toı», «Zaǵıpaǵa arnalǵan elegııa» syndy qazaq folklory men dástúrli klassıka qatar úılesim tapqan, djaz ben latynamerıkalyq mýzykanyń elementteri sheber shendestirilgen qaıtalanbas týyndylardan sýsyndady.
Ábdirahman QYDYRBEK,
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
