Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qyrkúıektiń basynda qyzyl jalyn 500 gektar jerdi sharpydy. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti tilsiz jaý kórshi Qytaı shekarasyna jetkenin habarlady. Sóıtip, qyzyl jalyn kórshi memlekettiń kúshimen sóndirildi. Alakól aýdanyndaǵy Dostyq stansasy mańynda qurǵaq shóp pen butalar órtenip, mal sharýashylyǵymen aınalysatyn halyqty tyǵyryqqa tiredi.
О́rt sóndirý brıgadasy kelgenshe «Kendir saqal» orman sharýashylyǵyndaǵy shyqqan órttiń jalpy aýdany 60 gektarǵa jetken. Kúnniń qatty ystyǵynan qurǵaq shópter tez tutanatyny anyq. О́rttiń bir sebebi osy bolýy múmkin.
«О́rttiń qylqan japyraqty ormanǵa taralý qaýpi bar. Dala órtin sóndirý boıynsha yntymaqtastyq josparyna sáıkes oblys departamentine Alakól orman sharýashylyǵynyń, jergilikti atqarýshy organdardyń kúshteri men quraldary jáne UQK Shekara qyzmetiniń áskerı qyzmetkerleri tartyldy. Taldyqorǵan qalasynan Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń qosymsha jeke quramy – 45 qyzmetker men 5 tehnıka jiberildi. О́rt oshaǵyna deıingi qashyqtyq 490 shaqyrymdy quraıdy», delingen departament habarlamasynda.
Kóp uzamaı órt tolyq óshirilgeni habarlandy. Osy oqıǵalardan keıin Jetisý oblysy ákiminiń jańa qaýlysy talqylaýǵa shyǵaryldy. Onda 22 qyrkúıekten 1 qarashaǵa deıin jekelegen adamdardyń ormanǵa barýyna tyıym salý týraly aıtylǵan. Bul – turǵyndardyń qaýipsizdigi úshin mańyzdy shara. Jetisý oblysynyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasynyń aqparatyna súıensek, orman sharýashylyǵy qyzmetkerlerimen tabıǵı órttiń taralýyna jol bermeý maqsatynda qaraýyldaý uıymdastyrylǵan.
Jalpy, búginde alqaptaǵy orman qoryn kúzetý, saqtaý, ósirý, resýrstaryn paıdalaný jáne molyqtyrý jumysyn Alakól, Jarkent, Bórlitóbe, Jońǵar, Taldyqorǵan, Úıgentas, Úshtóbe sııaqty 7 orman sharýashylyǵy men Janýarlar dúnıesin qorǵaý jónindegi jedel qyzmet mekemesi atqarady. Onda 467 qyzmetker jumys isteıdi. Materıaldyq-tehnıkalyq bazasy normatıvtik kórsetkishterdiń qamtamasyz etý normasynyń 80 paıyzynan asady.
Orman sharýashylyǵy mekemeleri úshin kespe aǵash qoryn ıgerý – basty qyzmettiń biri. Bıyl 2137,2 tekshe metr kespe aǵash qoryn ıgerýdi josparlap, búginde 909,9 tekshe metri kesilipti. Ormandy qalpyna keltirý jumysy 2,3 myń gektarǵa josparlanyp, kóktemde 69,5 gektarǵa 255,4 myń dana kóshet pen ekpeler otyrǵyzylsa, kúzgi orman ósirý jumysy aıasynda 138,0 gektar jerge 573,0 myń dana aǵash jáne 2100,0 gektar jerge 10 500 kılo qara sekseýil tuqymy sebilmek.
Orman sharýashylyǵy mekemelerinde aýmaǵy 94,25 gektardy quraıtyn 12 orman kóshetin ósiretin alańda qylqan japyraqty tobyndaǵy arsha, Shrenka shyrshasy, kógildir shyrsha, Sibir shyrshasy, Eýropa shyrshasy, qarapaıym shyrsha, Qyrym qaraǵaıy, jaı qaraǵaı, bozarsha, japyraqty tobyndaǵy terek, qaıyń, shaǵan, emen, tal, úıeńki, shegirshin, jıde, jóke, talshyn, butaly tobyndaǵy qara sekseýil, sán aǵashy, bórtegúl, amorfa, alsha, aılant, dolana, sirke aǵashy, grek jańǵaǵy, Sıvers alma aǵashy, alma sorttary, almurt, shıe, qaraqat, tańqýraı sııaqty mıllıon túpten artyq kóshet ósiriledi. Bul orman qorynyń aýmaǵyn, eldi mekenderdi, saıabaqtar men skverlerdi, jasyl aımaqtardy kógaldandyrý úshin paıdalanylady.
Árıne, atalǵan baǵyttaǵy jumysta min joq. Osy baılyqty órtten, daýyldan aman saqtap, qaýipsizdigine kóńil bólý – eń basty másele. Bıyl osy maqsatta 376 reıd júrgizilgen. Shara aıasynda 1 zańsyz súrek kesý anyqtalsa, zańsyzdyqqa jol bergen 28 iske hattama toltyrylyp, ákimshilik aıyppul salynǵan. Bul adam qolymen jasalǵan zańsyzdyqtar. Al tilsiz jaýdyń tóndiretin qateri aýqymdy bolatyny anyq. Jurttyń jaǵasyn ustatqan Qostanaı oblysyndaǵy jaǵdaı osyny kórsetti.
Sondyqtan óńirde ormandy órtten qorǵaý úshin mekemeler 28 shaqyrym mıneraldyq jolaqty jańadan jasapty. О́rt qaýipsizdigin, orman zańdylyǵyn buzýshylyqtyń aldyń alý taqyrybynda 223 dana anshlag, panno, bılbord tıisti ornyna ilindi. Orman qory aýmaǵyna jaqyn ornalasqan sharýa qojalyqtary sýbektilerine úgit-nasıhat jumysy júrgizilip, eskertý men mindetteme berildi. Semınar, leksııa, áńgimeler ótkizilip, buqaralyq aqparat quraldary arqyly túsindirý jumysy jalǵasýda.
«Apat aıtyp kelmeıdi» degendeı, osyndaı tyńǵylyqty jumys istelip jatsa da, bıyl 7 orman órti tirkelip, ormanmen kómkerilgen jáne ormandy emes 741,0 gektar alqap janyp ketti. Alaıda departament jurt jaǵasyn ustaıtyndaı úreıli jaǵdaı oryn almaǵanyn aıtýda. Tekseris nátıjesinde keıbir orman órtine ala jazdaı dala kezetin týrısterdiń jaýapsyzdyǵy da sebep bolǵany anyqtaldy. Árıne, ormanshylar ormandy óńirge sapar shekken árbir adamnyń artynan salpaqtap erip júre almaıtyny anyq. Sondyqtan ár adam tabıǵat baılyǵyn qorǵaýdy azamattyq jaýapkershiligi dep sezinýi kerek. Sonda ǵana alapat apattar oryn almaıdy.
Jetisý oblysy
