Ustazdardyń ustanymy anyq

Búginde «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıa­sy aıasynda elimizde qar­qyn­dy ózgerister, atap aıtqanda, jas­tar saıasatyna jańa betburys, memlekettik basqarýdaǵy ashyq­tyq qaǵıdatyn keńeıtý, ár qo­ǵam múshesiniń dúnıetanymy men kózqarastarynyń ózger­ýi, urpaqtar arasyndaǵy sabaq­tas­tyq jáne qundylyqtar jú­ıe­sin jańǵyrtý baǵyty bilim berý júıesiniń aldyna jańasha mindetter qoıyp otyr. Máselen, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıznes ókilderimen kez­desýinde eldegi bilim berý júıe­sin tolyqtaı ózgertip, teh­nı­kalyq kásipti ıgerýge kóńil bó­lý qajettigin tapsyrdy. Rý­hanı qundylyqtardy qalyp­tas­­tyrýda da memleket basshysy amanat partııasy jas­tar qanatynyń kezekten tys VI Seziniń delegattaryna arnaıy úndeý joldap, Jańa Qazaqstannyń jas­tary aıryqsha túsinýge tıis úsh mańyzdy baǵytty atap ótti. Bul – tereń bilim, eń­bek­qorlyq jáne otanshyldyq. Olaı bolsa, endigi bilim berý júıesi osy úsh qasıetti bilim alýshylar boıyna sińirýge, jańasha rýhty urpaq qalyptastyrýǵa ba­ǵyttalýǵa tıis. Osylardyń ne­gizin qalaıtyn birden-bir uıym mektep bolsa, ol mektep bilim alýshylar qajettilikterin qam­ta­masyz etip, jol silteıtin us­taz­dar qaýymynan quralady. Son­dyq­tan ustazdarǵa qoıylar talap ta suranysqa saı ózgerýi tıis.

Memleket óz tarapynan us­taz­dar mártebesi dáriptelip, olarǵa qolaıly jaǵdaı jasap, ál-aýqatynyń artýyn qamtamasyz etýge tıis. Bul rette ustazdardyń tabysyn, ómir súrý jaǵdaıyn jáne jumysyn jaqsartý, pedagog kásibiniń eń talantty adamdar úshin tartymdylyǵyn saqtaý memlekettik bilim berý saıa­sa­tyn­yń kún tártibine qoıyldy. Osylaısha, memle­ket­tik deńgeıde «Pedagog már­te­besin» qoldap, arnaıy zań qabyldaýy osy baǵyttaǵy alǵashqy qadamdardyń biri boldy. Bul zańda ustazdardyń quqyǵyn qorǵaý, oqý júktemesin tómendetý jáne marapattarmen qatar materıaldyq yntalandyrý qarastyrylǵan. Sondaı-aq shamadan tys qaǵazbastylyqqa tosqaýyl qoıyldy. Pedagogter júktemesi 18-den 16 saǵatqa tó­­­men­detildi, jalaqysyna ús­teme­­aqy qosylyp keledi. Buǵan qosa, ulttyq testileýden oıda­ǵydaı ótken jáne magıstr dáre­je­si bar pedagogterdiń aılyq jalaqysy ósti. Pedagogıka salasyna talanttardy tartý úshin jasalǵan ıkemdi tetikter ózin aqtaı bastady. Qazirgi tańda pedagogterdiń bilim deńgeıi jańa deńgeıge kóterildi, magıstr ustazdardyń úlesi jalpy pe­dagogterdiń 3,8%-yn qurap otyr. 2017 jylmen salystyrǵan bes jyl ishinde memlekettik orta bilim berý uıymdaryndaǵy magıstr dárejesine ıe bolǵan pedagogter sany 12 743-ke jetti. Munyń barlyǵy – pedagogterdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıyn jaqsarta otyryp, bilim alýshylardyń bilim sapasyn arttyrý úshin jasalyp jatqan is-sharalar.

Pandemııadan keıin pedagogke degen qoǵamdyq suranys ta artty. Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııa­sy júr­giz­gen zert­teýler anyqtap otyr­ǵan­daı, qashyqtan oqytýda pedagogterge ata-analar tarapynan syılastyq pen túsinistik arta tústi, ustazdyq mamandyqqa qur­­­met nyǵaıdy. Sonymen qa­tar bul kezeń pedagogterge jańa tehnologııany meńgerýge, bi­lim sapasyn arttyrýda jan-jaqty izdenýge, ınter­netti tıim­di qoldanýǵa jáne ózin ózi da­­mytýǵa jol ashty. Nátı­je­­­sin­de jas pedagogter bi­lim be­­rý­degi jańashyldyqtarǵa qol jet­kizip, sabaqty tıimdi ári qy­­zyqty ótkizýdiń jolda­ryn­ taýyp, aldyńǵy býynmen óz tájirıbelerin bólisýge múm­kindik aldy. Mundaı ne­giz­der peda­gog­terdiń ózara qa­ýym­dasýy­na jáne dıalog alań­da­ryn qu­­rýǵa serpin ákeldi. Jalpy, qoǵam men memleket qarym-qa­ty­nasynyń jańa jú­ıesi qa­­­lyptasýda, sonyń biri aza­mattyq bastama túrinde pedagogter qaýymdastyqtary qu­rylýda. Pedagogter qaýy­my­­nyń belsendi jumysy peda­go­gı­ka­lyq tehnologııalar men pa­ra­­dıgmalardy da ózgerte bas­tady, olar áleýmettik, mádenı jáne kásibı kapıtalǵa aınalyp keledi. Mundaı dınamıkalyq ózgeris pedagogterdiń etıkasy men aǵartýshylyq ıdeıalaryn ilgeri jyljytýda mańyzdy.

Qazirgi ustaz beınesi ózge­riske túsip, olarǵa artylatyn júk pen qoǵam aldyndaǵy jaýap­kershilik eselene tústi. Mu­ǵa­lim mamandyǵyn tańdaıtyn jastardyń úlesi artyp, ulttyq biryńǵaı testileýden joǵary ball jınaǵan túlekter bul ká­siptiń qyr-syryn meńgermek. Jańa Qazaqstandy qurý jolyn­da qalyptasatyn bilikti maman da erteńgi bilim alýshy eken­­digin eskersek, ustaz ózinen oza­­tyn jańa ustazǵa jolserik bol­maq. Alaıda ozyq oılarmen, jańa tájirıbemen ózara bólisý má­de­nıeti arqyly bul jumystyń nátıjeli bolatyny aqıqat.

Qorytyndylaı kele, ult­tyń rýhanı ustazy Ahmet Baı­tur­synuly 1913 jyly «Qazaq gazetinde» jarııalaǵan «Oqý ja­ıynda» atty maqalasynda bylaı dep jazǵan: «Bul kúnde oqýdyń kerek ekenine eshkimniń talasy joq. Qaı jurt bolsa da oqýmen ilgeri basyp turǵandyǵyn, keıin qalý­dyń sebebi oqýdyń kem­diginen ekeninen kórip turamyz. Oqýsyz halyq qansha baı bolsa da, biraz jyldardan keıin onyń baılyǵy ónerli halyqtardyń qolyna kóshpekshi», degen oıy ózektiligin joımaq emes. Olaı bolsa, Ádiletti Qazaqstannyń kó­se­gesiniń kógerýi – bilim men ǵy­­lymda bolsa, onyń jańa­shyl­dyǵy tikeleı ustazdarǵa baı­lanysty bolmaq.

Nurbek PUSYRMANOV,

Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń ǵylym jónindegi vıse-prezıdenti,

saıasattaný PhD