Atalǵan máselege baılanysty Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Túrkistan oblysyna jumys sapary kezinde pikir bildirdi. Memleket basshysy qazaqta «Kórshimen tatýdyń kóńili toq» degen maqaldyń bar ekenine nazar aýdardy. Sondyqtan irgeles eldermen tatý bolýǵa nazar aýdardy.
«Budan esh utylmaımyz. Sońǵy kúnderi kórshi elden, ıaǵnı Reseıden kóptegen adam kele bastady. Kópshiligi qazirgi ahýalǵa baılanysty amaldyń joqtyǵynan kelip jatyr. Olarǵa qamqorlyq kórsetip, qaýipsizdigine mán berýimiz qajet. Bul – saıası jáne gýmanıtarlyq másele. Osy máseleni men úkimetke tapsyrdym», dedi Q.Toqaev.
Memleket basshysy osyndaı kúrdeli jaǵdaıda eń aldymen adamgershilik, sabyrlyq pen uıymshyldyq tanytý qajettigin jetkizdi. «Bizde eshqandaı daǵdarys joq, dúrbeleń de joq. Úkimet óz jumysyn atqarýy kerek. Syrttan kelgen adamdarǵa kómek kórsetiledi, biraq jeńildikter berilmeıdi. Jumystyń bári zań júzinde, kelisimder boıynsha júrgiziledi» dedi Q.Toqaev.
Alaıda el ishinde mobılızasııaǵa qatysty alyp-qashpa áńgime órship tur. Máselen, áleýmettik jelide elimizge 1,6 mıllıon reseılik kirdi degen qańqý sóz jeldeı esti. Biraq keıinnen munyń tonyn teris aınaldyryp kıgen derekter ekeni belgili boldy. Sebebi 1,6 mıllıon – bıyl elimizge at basyn burǵan reseılikterdiń jalpy sany. Iаǵnı jyl basynan beri osynsha adam Qazaqstannyń shekarasynan ótken. Biraq sonshasy qaıtadan óz eline qaıtqan.
Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın 21 qyrkúıekte ishinara mobılızasııa jasaý týraly jarlyqqa qol qoıǵaly beri elimizge 100 myńǵa jýyq reseılik bas saýǵalap kelipti. Biraq sonyń 64 myńy elden ketken. 21-27 qyrkúıek aralyǵynda segiz myń reseılikke jeke sáıkestendirý nómiri berilgen. Ishki ister mınıstrligi Kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Aslan Atalyqovtyń aıtýynsha, 2022 jyldyń 1 sáýirinen Reseıdiń 93 myń adamyna JSN berilgen.
«Qazaqstanda turýǵa yqtııarhat alǵan 4 271 Reseı azamaty bar. Olardyń 116-sy etnostyq qazaq. Yqtııarhat alýda arnaıy tártip baryn bilesizder. Yqtııarhat alýǵa úmitkerlerdiń árqaısysy óziniń tólem qabiletin rastady. Bul – 1320 aılyq eseptik kórsetkish, ıaǵnı 4 mıllıon teńgeden asa qarajat», dedi A.Atalyqov Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz konferensııasynda.
Jalpy, Reseıden kelgenderdiń arasynda 7 myń adam Qazaqstanda jumys isteýge ótinish bergen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Oljas Ordabaevtyń sózine súıensek, Reseıden kelgenderge jekeleı jaǵdaı jasalmaıdy. Bári zań aıasynda oryndalady.
«Qazirgi kezde Reseıden kelip, Qazaqstanda júrgen 353 myń adam bar. Onyń 7 myńy ǵana Qazaqstanda jumys isteýge kelgen. Sondyqtan reseılikterdiń kelýi eńbek naryǵyna áser etpeıdi. Atap aıtqanda, reseılikterdiń jumysqa turýyna jaǵdaı jasalmaıdy», dedi R. Ordabaev.
Jalpy, Qazaqstan elimizge aǵylǵan reseılikterge zańdyq turǵyda kóp kómek kórsetip jatyr. Máselen, Reseı azamattaryna JSN nómirin alý jeńildetildi. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınniń aıtýynsha, reseılikterge JSN nómiri SMS-habarlama arqyly jiberiletinin jetkizdi.
«Endi JSN alýǵa ótinish bergen adamdarǵa ekinshi ret kelýdiń qajeti joq, JSN olardyń telefon nómirine 1414 qyzmetinen SMS-habarlama túrinde jiberiledi. Bul daıyn JSN alý úshin kezekte turǵan barlyq HQKO klıentine qatysty. Bul óz kezeginde adamdardyń halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń tabaldyryǵyn tozdyryp, ýaqyttaryn bosqa joǵaltpaýǵa jol ashady», dedi B.Mýsın.
Qazaqstanda shetel azamattarynyń júrýine qatysty belgilengen shekteýler bar. Máselen, elde 30 kúnge deıin bolatyn sheteldikterge ýaqytsha tirkeý mindetti emes. Zańǵa sáıkes, sheteldikter elimizde vızasyz 30 kún júre alady. Odan artyq qalǵysy kelse, kóshi-qon qyzmetine tirkelýge tıis. Osylaısha, elde qalý merzimin taǵy 60 kúnge sozdyrýǵa quqyly.
Budan bólek, shekara mańyndaǵy jergilikti turǵyndar da mobılızasııadan qashqan reseılikterge kómek qolyn sozyp jatyr. Oraldaǵy kınoteatr dırektory baspana tappaı júrgen reseılikterge kınoteatr zalyn túneý úshin usynǵan. Sondaı-aq áleýmettik jelilerde turǵyndar kelgen reseılikterge tegin baspana usynyp, azyq-túlikpen qamtamasyz etken. Petropavl, Pavlodar, Atyraý sekildi qalalarda da jergilikti halyq erikti túrde kómektesýge kirisken.
О́z kezeginde jan saýǵalaǵan reseılikter qonaqjaı qazaq halqyna alǵysyn jarııalap jatyr. Olar ózderiniń Ýkraınadaǵy soǵysqa qarsy ekenin, sondyqtan mobılızasııaǵa ilinip ketýden qashqanyn jasyrmaıdy. Máselen, Sankt-Peterbýrgten kelgen Andreı esimdi jigit: «Otanymdy satpaımyn! Eshqashan da satqan emespin. Jýyq arada jaǵdaı ózgeredi, Reseıge oralamyn dep úmittenemin», deıdi. Jalpy, shekara asqandardyń deni osyndaı pikir bildiredi.
Qazirgi tańda áleýmettik jelide Qazaqstan halqyna, qazaqtarǵa alǵys aıtý trendke aınaldy desek, artyq aıtqandyq emes. Máselen, reseılik Tım Kross esimdi kompozıtor ınstagramdaǵy paraqshasynda «Rahmet, bratıa» dep jazyp, elimizdiń týyn qoıǵan eken.
«Osyndaı qıyn-qystaý kezeńde Qazaqstanǵa reseılikterge kórsetip otyrǵan qoldaýy úshin alǵys aıtqym keledi. Men kelgenderdiń barlyǵyna Qazaqstandy, halqyn jáne siz úshin jasap jatqan barlyq isterin qatty qurmetteýge keńes bergim keledi», deıdi taǵy bir jeli qoldanýshysy.
Sondaı-aq Máskeýdegi Qazaqstan elshiligine baryp, alǵystaryn bildirip jatqandar da bar. Alǵash bolyp fotograf Aleksandr Astahov elshilikke gúl shoqtaryn qoıyp, «Qazaqstan, meıirimdiligińiz úshin rahmet!» degen hat qaldyrypty. Sondaı-aq Ulybrıtanııadaǵy Qazaqstan elshiligine de reseılikter gúl shoqtaryn aparyp, alǵystaryn qaǵazǵa jazyp ketken. Budan bólek, Katalonııanyń Barselona qalasyndaǵy elimizdiń konsýldyǵyna da alǵys aıtqandar jeterlik.
Al reseılik tanymal bloger Ilıa Varlamov týıtterdegi paraqshasynda «Dál qazir álemdegi eń úzdik prezıdent kim jáne ony nelikten Toqaev dep oılaısyz?» degen jazba qaldyrdy.
Oral qalasyna at basyn tiregen Alekseı Sıbırskıı esimdi belsendi reseılikterdi uıymdastyryp, Jaıyqtyń boıyn jınastyrýǵa shaqyrdy. «Bizge qolushyn sozǵan Qazaqstanǵa osylaı alǵys bildireıik», deıdi belsendi.
Tarıhqa kóz júgirtsek, qazaq halqy náýbetten qashqan, jer aýdarylǵan adamdarǵa qolushyn sozǵanyna, ózinde bardy bólip bergenine kóz jetkizemiz. Máselen, Keńes Odaǵy endi-endi qurylar tusta Vladımır Lenın Aral balyqshylaryna hat joldaǵany kópshilikke belgili. Araldyqtardyń proletarıat kóseminiń meselin qaıtarmaı on tórt vagon balyq jibergeni talaı shyǵarmaǵa arqaý bolǵan-dy.
Bul kórsetilgen kómektiń bir parasy ǵana. Budan bólek, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary, saıası qýǵyn-súrgin tusy kezinde de halqymyz meıirimdilik pen qonaqjaılylyqtyń erekshe úlgisin kórsete bildi. О́tken ǵasyrdyń 1937 jáne 1949-jyldarynda jer aýdarylǵandarǵa alǵashqy bolyp jergilikti qazaqtar kómek qolyn sozdy.
Derekterge súıensek, qýǵyn-súrgin jyldary elimizge bes mıllıon adam jer aýdarylǵan eken. Ár jyldary elge 800 myń nemis, 102 myń polıak, 19 myń koreı otbasy, 507 myń Soltústik Kavkaz halyqtarynyń ókilderi, sondaı-aq Qyrym tatarlary, túrikter, grekter, qalmaqtar jáne basqalar jetkizildi.
Jer aýdarylǵandar, qýdalanǵandar ALJIR, KarLag sekildi lagerderde jan túrshigerlik azap kórgeni belgili. Ashtyqtan buratylǵan tutqyndarǵa qazaqtardyń qurt laqtyryp, janyn saqtap qalǵanyn da náýbetten aman qalǵandardyń urpaǵy aýzynyń sýy quryp áńgimeleıdi.
Osydan bir ǵasyr buryn qonaqjaı qazaq halqy ashtyqtan buratylǵan Reseı halqyna tonnalap azyq-túlik jibergen edi. Keıinnen jazyqsyz jer aýdarylǵandarǵa kómek qolyn sozdy. Tarıh qaıtalanady degen ras shyǵar, bir ǵasyrdan keıin soǵystan qashqandar elimizde taǵy bas saýǵalady.
