«Tektiden tekti týady, tektilik tuqym qýady» degen bar ǵoı, bolashaq qaıratkerdiń ákesi Smaq Baıseıituly da (1895-1942) alys-jaqyn óńirge aty málim balýan, ánshi, kúıshi, ónerpaz bolǵan jan eken. Halyq kompozıtory, ánshi, aqyn ári batyr Mádı Bapıulymen úzeńgiles dos bolǵan degen derek bar. 1922 jyldyń 8 qazanynda burynǵy Semeı oblysyna qarasty Abyraly óńirinde, Máremik taýynyń etegindegi Smaq qystaýynda ómirge kelgen Rymbek jasynan eńbekke erte aralasyp, shymyr da shıraq bolyp ósedi. Esepshilik kýrsty bitirip, keńsharda esepshi qyzmetin atqaryp júrgen bozbala el basyna kún týǵanda óz qatarymen birge maıdanǵa attanyp kete bardy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta júrip, KOKP músheligine ótti, zeńbirek komandıri, vzvod komandıri, aǵa serjant boldy. Kalının maıdanynda, I Baltyq maıdanynda júrip, soǵysqa bastan-aıaq derlik qatysty. Rymbek Smaqulynyń soǵystaǵy erlikteri jaıynda jazýshy Á.Nurshaıyqov «Maıdan jazbalarynda» tamasha sýrettep jazyp ketken. Ol R.Baıseıitovpen 100-brıgadanyń quramynda birge soǵysqan qarýlas dosy edi. 1943 jyldyń qańtarynda Velıkıe Lýkı qalasy úshin keskilesken shaıqastar júrip jatady. Bul baǵyttaǵy shaıqastardyń mańyzdylyǵy kezinde «Kishi Stalıngrad» dep baǵalanǵan bolatyn. 100-brıgada jaýyngerleriniń jaý tankterine qarsy erlikpen soǵysýyn maıdanger jazýshy Máskeý túbindegi panfılovshylardyń shaıqasynan kem sanamaıdy. Jaýdyń birde-bir tanki Velıkıe Lýkıge óte almaı qalady. Bir ǵana R.Baıseıitovtyń vzvody jaýdyń 11 tankisin joıǵan. Onyń úsheýin Rymbek Smaquly tikeleı ózi joıypty. Erlikpen qaza tapqan Á.Bımýrzın jáne mınadan jaraqat alǵan R.Baıseıitov Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylady. Alaıda joǵary jaq olarǵa «Otan soǵysy» ordenin ǵana berý týraly sheshim shyǵarady. Osylaısha, maıdanda qanshama qazaqtyń qaharmandyǵy laıyqty baǵalanbady deseńizshi!
Soǵystan keıin bir-birinen kóz jazyp qalǵan qarýlastar Ázilhan men Rymbek arada birshama jyldar ótkende Úkimet úıindegi bir jınalysta kezdeısoq jolyǵyp, qýana qaýyshady. Bireýi «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti redaktorynyń orynbasary, ekinshisi Qarjy mınıstriniń orynbasary bolyp qyzmet atqaryp júrgen kez eken.
Soǵystan týǵan jerge aman-esen oralǵannan keıin, R.Baıseıitov 1946 jyldan bastap Semeıdegi un kombınatynda, salyq ınspeksııasynda eńbek jolyn jalǵastyrady. Jumys isteı júrip, Semeı qarjy-ekonomıka tehnıkýmyn jedeldetip oqyp bitiredi. Búkilodaqtyq qarjy ınstıtýtyn alty jyl boıy syrttaı oqıdy. Adaldyǵy men iskerligi arqasynda qyzmet satysynda órleı beredi. Semeıdegi qarjy bóliminiń aǵa ınspektory, bólim bastyǵy bolady. 1951 jyly Almaty qalasyna shaqyrylyp, Qazaq KSR qarjy mınıstrliginiń basqarma bastyǵynyń orynbasary atanady. Mınıstrdiń kómekshisi, bólim bastyǵy qyzmetteri senip tapsyrylady. 1958-1961 jyldar aralyǵynda Qazaq KSR Qarjy mınıstrliginiń memlekettik kirister basqarmasynyń bastyǵy, 1961-1974 jyldarda Qarjy mınıstriniń birinshi orynbasary, Baǵa jónindegi memlekettik komıtettiń tóraǵasy laýazymdaryn ıelenedi. 1974-1984 jyldar aralyǵynda Qazaq KSR Qarjy mınıstri bolady.
Rymbek Smaqulynyń maıdandaǵy jáne beıbit ómirdegi joǵary marapattarynyń keıbireýlerine toqtala ketsek,
I jáne II dárejeli Otan soǵysy ordenderi, eki márte Eńbek Qyzyl Tý ordeni, Halyqtar dostyǵy ordeni, kóptegen medal men Qurmet gramotalary, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, Qazaqstan Kompartııasy OK múshesi, QR eńbek sińirgen ekonomısi, Qarjy isiniń úzdigi ataqtary, t.b. Ol Odaqtyq dárejedegi derbes zeınetker retinde eńbek demalysyna shyqqan. Abzal azamat, qoǵam qaıratkeri R.Baıseıitov 1991 jyly 2 tamyzda dúnıeden ótti. Respýblıka basshylyǵynda uzaq jyl birge qyzmet atqarǵan Dinmuhammed Qonaevtyń ózi topyraq salyp turyp: «Qazaqstannyń bir tıynyna da qııanat jasamaı ótken azamat-aı», degen eken.
1994 jyly Semeı qarjy-ekonomıkalyq tehnıkýmyna (keıinnen kolledj), qaladaǵy ortalyq kóshelerdiń birine Rymbek Smaqulynyń esimi berilgen.
R.Baıseıitov atyndaǵy Semeı qarjy-ekonomıkalyq kolledji onyń júz jyldyq mereıtoıyna oraı is-sharalar uıymdastyryp jatyr. Almaty qalasynda Naýryzbaı batyr kóshesindegi ózi turǵan úıge eskertkish taqta ornatylǵan. 2006 jyly onyń týǵan aýyly – Qaınarda Rymbek meshiti ashyldy. Bul meshittiń ashylýynda ol kisiniń artynda qalǵan jan-jary Maǵrıpa Smaǵulqyzynyń, balalarynyń eńbegi zor. Endi sol jóninde azyraq sóz etpekshimiz.
Maǵrıpa Smaǵulqyzy da tekti áýletten shyqqan, kópbalaly otbasynyń kenjesi bolatyn. Aýyldan Semeı qalasyna bilim qýyp kelip, muǵalimder daıarlaıtyn eki jyldyq ýchılısheni bitiredi. О́mirlik jary Rymbekpen de Semeıde bas qosyp, qıyndyǵy men qyzyǵy aralas ómir keshti. 10 balany dúnıege ákeldi, ıadrolyq polıgon zardabynan erte qaıtqan beseýinen basqasyn tárbıelep ósirdi.
Jasynan ıbaly qyz, ınabatty kelin, abzal ana bola bilgen Maǵrıpa áje bertin kele din jolyna bet buryp, Mekke-Mádınaǵa jeti ret qajylyq paryzyn atqaryp qaıtty. Kúndelikti ómirde de ımandylyqtyń, meıirimdiliktiń úlgisi bola bildi. Bul otbasymen 1991 jyldan beri tanystyǵym bar bolǵandyqtan, ózim de kýálik ete alamyn. Stýdent kezimizde Meıirbek aǵam ekeýimiz Maǵrıpa (Maqysh) apanyń nemere aǵasy Dáýit Kenjeulynyń Almatynyń qaq ortasyndaǵy páterinde panalap júrdik. Meniń anam ata jaǵynan alǵanda Maqysh apaǵa sińli bolyp keledi. Sondyqtan bolar Almatyǵa kelgen saıyn áke-sheshemdi úıine shaqyryp, dám tatqyzatyn edi.
Maqysh apanyń da, Rymbek aǵanyń da týyp-ósken jeri – Abyraly óńiri. Semeı polıgonynyń ashylýy saldarynan 1954 jyly taratylyp ketken, tarıhy mol óńirdiń ortalyǵy Qaınarda 2006 jyly úlken bir meshit qurylysy aıaqtaldy. Ony Maǵrıpa Smaǵulqyzy óz balalarynyń demeýshiligimen salǵyzyp, «Rymbek meshiti» dep atap, halyqqa teńdessiz syılyq jasady. Ondaı sapaly, birtutas keshen túrinde salynǵan meshitti úlken qalalardyń ózinde kezdestirý qıyn. Dinı oqýdy bitirip, 1996 jyldan beri osy óńirde ımam qyzmetin atqaryp júrgen Talǵat qajy Semeıǵazyuly Rymbek meshitinde ımamdyǵyn jalǵastyrdy.
О́mirge kelgenine 100 jyl tolǵan Rymbek Smaqulynyń, onyń budan bir jyl buryn dúnıe salǵan zaıyby Maǵrıpa Smaǵulqyzynyń jarqyn beıneleri el jadynan umytylmaq emes.
Qaıyrbek ShAǴYR,
Jazýshylar odaǵynyń múshesi
Halqym dep ǵumyr keshken
Abyz ana Maqysh qajy Smaǵulqyzy Baıseıitova 1928 jylǵy 10 qyrkúıekte burynǵy Semeı oblysy Abyraly aýdanynyń Kıikqashqan-Toqtamys batyr aýylynda dúnıege kelgen. Ata-tegine kelsek, Qazybek bıdi dúnıege ákelgen Qarakesek rýynan taraǵan Qydyraly atasy. Arǵy atasy Mashtaqtyń Smaǵul, Kenje degen balalary bolǵan.
Smaǵul atamyz – óz qaramaǵyndaǵy halyqtyń jaǵdaıyn jasaǵan, eliniń eleýli azamaty bolǵan jan. On saýsaǵynan óner tamǵan, aǵashtan jabdyq, temirden túıin túıgen usta adam bolypty. Inisi Kenje de otar-otar qoı ustaǵan aýqatty kisi bolǵan eken. Eki aǵaıyndy atalarymyz sol zamanda eliniń qamqory bolǵan abzal azamattar edi desedi.
Maqysh tátemizdiń anasy Kúlshim Rahmanqyzy apamyz da halqyna syıly, ulaǵatty ana bolǵan, abysyny Hadısha apa ekeýi eki otbasy bir úıde tatý-tátti ómir súrgen. Balalary Maqysh, Dáýitti sol kezde Semeı qalasyndaǵy apaılary Sátıma, Bátımanyń qoldaryna oqýǵa jibergen. Bala Dáýit agronom oqýyna, qyz bala Maqysh muǵalimdik oqýǵa túsip oqıdy. Surapyl soǵystyń bitken kezi, 1946-1947 jyldar. Sol kezde soǵystan aman oralǵan jas jigit, jaýynger Rymbek Baıseıitov aǵamyz da qarjy-salyq salasynda qyzmet etip júrgen eken. Boıjetken qyz Maqysh apaımen tanysyp otbasyn quryp, ǵumyrlyq jar, adal shańyraq bolǵan. Rymbek aǵamyzdyń ákesi Smaq ata Jalyqpas urpaǵy, belgili balýan bolǵan eken. Smaq balýannyń jambasy jerge tımegen dep halyq ańyz etip aıtatyn edi. Anasy Kájeı apaı qataldaý bolǵan eken. Qaryndasy Bátish apaı bolǵan edi.
Rymbek Baıseıitov Otanyn, halqyn súıgen aqyldy, oıshyl, adal, abzal azamat bolǵan. Qazaqtyń mańdaıyna bitken birtýar tulǵa desek, artyq emes. Semeı oblysynda eseli eńbegimen kózge túsip, Almatyǵa, Qazaq KSR Qarjy mınıstrligine shaqyrtý alady. Jas otbasy Rymbek aǵaı men Maqysh apaı ekeýi Almatyǵa qonys aýdaryp, Rymbek aǵa mınıstrlikte qyzmet ete bastaıdy.
Almaty qalasynda jas otbasynyń ǵumyrdarııa ómiri bastalady. 1952 jyly Sholpan esimdi qyzdary dúnıege keledi. Aǵamyz óziniń qyzmettegi orasan zor eńbegimen, adaldyǵymen, biliktiligimen Qazaq KSR Qarjy mınıstri qyzmetine deıin kóteriledi. Al ardaqty asyl ana Maqysh apamyz úı tirligimen, balalarǵa durys tárbıe berý isimen aınalysady. Oqýlarynyń nátıjeli bolýyn birinshi jolǵa qoıǵan ata-analar – osy kisiler. Bul turǵyda «Tárbıe – tal besikten», «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń», dep halqymyz beker aıtpaǵan eken.
Sholpan óte aqyldy alǵyr qyz bolyp, joǵary oqýyn oıdaǵydaı aıaqtap, adal eńbek sińirgen halqynyń qyzy, úlgili otana boldy, jubaıynyń aty – Ǵabdynasyr. Aıman da joǵary oqý ornyn támamdap, bank salasynda laýazymdy qyzmet atqarǵan. Otbasyly, jubaıy – Qulaqsý.
Baqytbek Rymbekuly – Máskeý qalasynda bilim alǵan, bala kúninen alǵyr, aqyldy, aq nıet, óz isine myqty azamat. Kezinde Baqytbekke Máskeýde qyzmet etýge usynys jasalǵan. Biraq óz eline eńbek sińirgisi kelgen jas maman Qazaqstannyń Ulttyq bankinde qyzmet atqarýdy uıǵarǵan. Osylaı týǵan eline qyzmet ete júrip, Otanynyń damýyna úles qosqan, Qazaqstanda birinshi kooperatıv bankin ashqan. Kooperatıv bankin damytyp, órkendete otyryp, ony «Bank SentrKredıt» dárejesine kóterdi. Ár qazaq úshin qýanyshty jaǵdaı, Otanyna adal eńbektiń dáleli.
Osy jerde Baqytbektiń jan joldasy Lena Ádilhanqyzy Zyqaeva jaıly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Lenanyń ata-anasy – Ádilhan aǵaı, Qalıma apaı aǵartý salasynda qyzmet etken parasatty jandar. Búginde Baqytbek pen Lenanyń altyndaı balapan tátti nemereleri bar.
Muratbek úıdiń kenjesi edi, aqyldy, aq júrek parasatty jan bolǵan. Zaıyby – Quralaı. Meıirimdi jandar. Quralaıdyń ata-anasy – Ákimbek pen Klara.
Ár otbasynda bir erekshe jan bolady. Saqtandyrý salasynda qyzmet atqarǵan Roza – sondaı erekshe tulǵa. Jubaıy Súıindik qajy ómirden ozdy. Roza – anasy Maqysh apaıdyń úlgisimen bala tárbıesin birinshi orynǵa qoıǵan baqytty áje. «Ákege qarap ul óser, sheshege qarap qyz óser» degen sózdiń dáleli osy shańyraq. Kenje qyzy Roza apamyzdyń ornyndaǵy altyn qazyq bolyp otyr.
Abyz ana Maqysh apaıymyz – 7 ret qajylyqqa barǵan akpar qajy. Mekkege elimizdiń Quran kitabyn aparǵan. Elim-jerim, halqym aman bolsyn deıtin tilekshi, baýyrmal, asyldyń tuıaǵy akpar qajy, asyl ana Maqysh apaıymyz oılana kelip, balalarymen aqyldasa otyryp, 2005-2006 jyldary Semeı oblysynyń Abyraly óńirindegi Qaınar aýylynda úlken meshit saldyrdy. Eldiń hal-jaǵdaıyn oılaı otyryp, saýap úshin dep meshit janynan qatymhana, Quran-as beretin dámhana saldyrdy. Osy meshitti salǵanda qurylys, joba jumystaryna atsalysqan jıenimiz – Aıaǵan Tańatuly. Sátıma apamyzdyń nemeresi.
Qazaq eline eńbegi sińgen jan jary Rymbek aǵaı máńgilik mekenine ketkende aqyldy asyl ana din jolyn tańdap, balalaryma, halqyma tilekshi bolamyn dep edi. Iá, Maqysh apa 7 ret qajylyqqa bardy. Mekke-Mádınaǵa elimizdiń Quran kitabyn aparyp qoıdy. 2009 jyly balalarynyń qoldaýymen, demeýshiligimen Quran Kárimniń arabsha oqylýymen birge qazaqsha aýdarmasy da berilgen kóptomdyq kitabyn basyp shyǵartyp, halyqqa tegin taratqyzdy. Mundaı qyzmet – Alla taǵalanyń aldynda týǵan elge taǵzym, halqyna qurmet, erekshe sezim. Árıne, Rymbek aǵamyz ómirden erte ketkende Maqysh apaıdyń óziniń mundaı is-shara jasaýy – Rymbek aǵamyzdyń rýhy úshin, bala-shaǵalary úshin ǵumyrlyq saýap.
Rymbek aǵa men Maqysh qajy apamyz halqym dep ǵumyr keshken sharapatty jandar ekeni kópke aıan. Olar aýyrǵanǵa em izdep, jetimderdi jebegen asyl jandar bolǵan. Qaı ýaqytta bolsyn, kim kelse de esikteri aıqara ashyq, qazany qaınaýly, úı ishi qonaqtan úzilmeıdi eken. Mınıstrdiń úıi dep eshkim oılanbaı, týma-týys tanystar emin-erkin jaılap jatyp, razy bolyp ketetin. Tipti syrtqy esikteri jabylmaıtyn edi. Qansha qazaq jastary osy kisilerden úlgi alyp, jetistikterge jetti. Meniń ekinshi anamdaı boldy asyl apam. Iá, ómir joly jarqyn bolǵan aıaýly da ardaqty ana Maqysh qajy apamyz búginde ortamyzdan máńgi mekenine ketkeni bárimizdi muńaıtady. Apamyzdyń ákesi Smaǵul tipti jas ketti, anasy Kúlshim 100 jasaǵan jan edi.
О́mir bir qalypta turmaıdy, bir kúni qolyn bulǵaıdy degendeı, osy otbasynyń tuńǵyshy Sholpan birneshe jyl buryn kenetten kóz jumyp, máńgilik mekenine attandy. Arada jyl ótkende kenje uly Murat jaryq dúnıemen qoshtasty. Taǵdyr degen osy. Eshkim qarsy tura almaıdy. O dúnıege de jaqsy adam kerek shyǵar. Osyndaı qaıǵyly mezetter ana úshin qatty soqqy, óte aýyr jaǵdaı ekeni anyq. Ana júregi bala dep soǵady. Qansha jerden qaısarlyq tanytsa da, 94 jasqa qaraǵan shaǵynda abyz apamyz Maqysh qajynyń máńgilik mekenine ketkenine búginde 1 jyl toldy. Janyńyz jannatta, ǵamal dápterińiz oń jaǵyńyzda bolsyn. Shamshyraǵyńyz máńgi jaryq bolsyn. Artynda qalǵan bala-shaǵa, nemere-shóberelerine, jaqyndaryna Alla baqytty uzaq ǵumyr bersin. Elimizdiń irgesi aman bolsyn. Artynda bar ońalar degen osy. Balalary ata-anaǵa qurmet kórsetip, aýqymdy as berip jatyr. Saýaptan bolsyn.
Nemere sińlisi –
Bota Dáýitqyzy KENJINA
Qaıran asyl aǵam, altyn jeńgem!
Rymbek Smaqulynyń myna fánı dúnıeniń esigin ashqanyna bir ǵasyrdyń júzi bolǵan eken. Aıaýly aǵamyzdyń jarqyn beınesin kórmegeli de otyz jyldan jáne asyp ketti. Osynaý qaıratker tulǵany eske ala otyryp, onyń ómirge kelgen sátterine úńilýden bastaıyqshy...
1922 jyldyń kúzinde túzden eki birdeı quljany atyp alyp, qanjyǵasyna óńgerip oljaly oralǵan Smaq balýannyń aldynan áıelder súıinshi surap shyǵypty. «Súıinshi, Kájeı ul tapty!». Ári seri, ári mergen jigit Smaq osy jaǵdaıdy yrym etip, balamnyń yrys-nesibesi mol bolady eken dep, atyn Rymbek dep qoıady. Smaq balýannyń ózi Bórili bolysynyń qazaǵy, rýy – qarakesek ishinde jalyqpas. As pen toıda balýan ataýlyny shaq keltirmeı jeńetin kúsh ıesi ekeni óz aldyna, ánshiligi men kúıshiligi de bir basyna jeterlik bolypty. Ol sonaý dala serileriniń dáýreni júrip turǵan kezi edi ǵoı. Sol kúnderdiń kýáleriniń biri, ózi de ónerpaz ári qalamger bolǵan Muqataı Toqjigitov Smaq balýan týraly derekti týyndylar jazyp, jarııalaǵan bolatyn. Altyn jeńgemiz, Rymbek aǵanyń jary Maǵrıpa Smaǵulqyzy ózi jazǵan esteliginde naǵashylarynan estigen áńgimesi boıynsha: «Smaq seriniń eli Abyraly aýdanynyń jerindegi Myrjyq taýynda, Bórlitóbe bókterinde qonystanǵan. Jaılaýlary – Degeleń jazyǵy men Myrjyq taýynyń qaptaldary. Rymbek sol óńirde dúnıege kelgen. Al 8-9 jasqa deıingi balalyq shaǵy Qaınar men Bóriliniń ortasynda ótti» degenin jazady. Osyndaı ortadan ónege alǵan Rymbek Smaquly jasynan ójet, eńbekqor bala bolyp ósedi. Neshe túrli oqys oqıǵalarǵa da ushyrap, Allanyń qalaýymen, áke-shesheniń duǵa-tilegimen aman qalyp júredi.
Qan maıdanda erlikpen shaıqasyp, elge aman-esen qýanyshpen oralǵan Rymbek Smaquly ákesiniń úsh jyl buryn ómirden ótip ketkenin sol kezde ǵana estip, ah urady. О́mirdiń ashy-tushysyn kóp tartqan azamat qyzmet satysymen órlegen jyldarynda da astamsyp ketpeı, tektiligin tanytyp, aınalasyna meıirim nuryn shashyp júretin edi. Qazaqty rýǵa, júzge bólmeı, bárine birdeı qarap, jaqsyda jattyq joq ekenin kórsete biletin. Biri aǵa tutyp, biri ini dep barǵan abyralylyqtarǵa degen qamqorlyǵy men peıili de bólek. О́ıtkeni Maqysh jeńgemiz jazyp ketkendeı, «Rekeńniń kókirek túkpirinde túıin bolǵan armany – týǵan jeri, ataqonysy – Degeleń, Myrjyq taýy, Bórilitóbe bókterinde atom tajalynyń 42 jyl boıǵy oınaǵy buǵalyqtanǵanyn kóre almaı ketti. Atamekende atom synaǵyn jasaıtyn polıgonnyń ornalasýy kimge ońaı tıedi deısiń. Rekeń osy jaǵdaıdy eske alǵanda ishqusa bolyp, ishten tyna qatty qapalanatyn».
О́mir súrgen zamany qatal tártipke negizdelgen keńester odaǵyna týra kelse de, Rymbek Baıseıitov Máskeýdiń ózine baryp, oılaryn ashyq aıtyp, elimizge qajetti qarjy máselelerin batyl sheship keletin edi. Onyń zamandasy, Úkimet basshysy bolǵan Báıken Áshimov: «Ekonomıkanyń jappaı órkendeýi qarjyǵa baılanysty bolatyndyqtan, respýblıkamyzdyń osy jaýapty mekemesin basqarǵan Rymbek Smaquly elimizdiń sol jyldary qarqyndy da nátıjeli damýyna zor úles qosqan memleket qaıratkeri bolǵandyǵyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy» degen bolatyn esteliginde. Basqa da áriptesteri ol kisiniń óz isine uqypty, sózbuıdalyqqa salmaıtyn, istiń jaıyn birden baıqap, der kezinde sheshim qabyldaıtyn isker de bilikti jan bolǵanyn erekshe atap ótedi. Munyń shet jaǵasyn biz de jıi baıqap júretin edik. Rymbek Smaqulynyń qamqorlyǵy aıasynda ósip-jetildik.
Sózimdi taǵy bir memleket qaıratkeri Roza Esenjolovanyń esteligindegi: «Úı ishiniń berekesi de, uıytqysy da áıel adam ǵoı. Rymbek aǵanyń baqytynyń bir sheti, jan joldasy bola bilgen Maqańa baılanysty. Maqań aǵanyń dostaryn kóbeıtýge, týystaryn alasartpaýǵa, balalaryna jan ana bolýǵa, ózin ómir boıy syılap ótýge úlken jumys istedi» degen pikirimen tujyrymdaı otyryp, jandaryńyz jannatta bolsyn asyl aǵa, altyn jeńge, – degim keledi.
Tóleýbek Musataıuly Musataev
Almaty