Jol-kólik oqıǵasynan qaza tapqandar kóp

Tyǵyz qurylys salýdy toqtatady

Vedomstvo basshysynyń habarlaýynsha, Memlekettik qala qurylysy kadastrynyń avtomattandyrylǵan júıesi – eldi mekenderdiń aǵymdaǵy jáne josparlanyp otyrǵan damýy týraly aqparatty qamtamasyz etýdiń negizgi quraldarynyń biri. Bul júıe sıfrlyq bas josparlardy, egjeı-tegjeıli josparlaý jobalaryn, ǵımarattar men qurylystardyń ornalasýy, ınjenerlik ınfraqurylym, kóshe-jol jelisi, sondaı-aq abattandyrý týraly derekterdi jınaýdy, óńdeýdi jáne saqtaýdy qamtamasyz etedi. Júıeniń negizgi mindetteri – qala qurylysy kadastry derekterin toltyrý jáne ózektendirý, halyqpen bıznesti ınjenerlik jeliler týraly ózekti aqparatpen qamtamasyz etý, ınfraqurylymdyq derekterdi sıfrlandyrý esebinen tehnıkalyq sharttardy alýdyń ashyq prosesin qalyptastyrý.

Qala qurylysy kadastry júıesi ónerkásiptiń josparlanǵan jáne jumys istep turǵan obektilerine, áleýmettik ınfraqurylym boıynsha aqparattyń keń aýqymyn qamtıdy. Qala qurylysy kadastrynyń taqyryptyq derekter bazasy, óńirdiń ekonomıkalyq mamandanýyn, ınfraqurylymdyq qamtamasyz etilýin, óńirde uqsas obektilerdiń bolýyn jáne onyń júktemeligin eskere otyryp, ınvestısııalyq jobalardy ońtaıly ornalastyrýdy tańdaýǵa múmkindik beredi.   О́z kezeginde, áleýmettik obektilerdiń sıfrlyq derekteriniń bolýy, tirshilik ınfraqurylymyn bazalyq qamtamasyz etýdi baǵalaýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, basqarýshylyq sheshimderdi ońtaıly qabyldaýdyń sıfrlyq quraly qalyptastyryldy.

Q.О́skenbaevtyń aıtýynsha, qala qurylysy kadastry qala qurylysy qyzmetiniń ashyqtyǵyn, qala qurylysy jobalaryn ázirleý men iske asyrýdyń sáıkestigin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. «Ol úshin biz obektiniń biregeı nómirin engizýdi pysyqtap jatyrmyz. Bul birizdendirý, jeke sáıkestendirý nómirmen uqsastyǵy boıynsha sáýlet-josparlaý tapsyrmasyn berýdi, adamı faktordy boldyrmaı, bas josparlarǵa jáne egjeı-tegjeıli jobalaý jospar­laryna sáıkes júıede eskızdik jobany kelisýdi qamtamasyz etedi. Sondaı-aq qujattardyń nysanaly maqsatqa sáı­kes­tigine túpkilikti tekserýdi júrgizýge múmkindik beredi», dedi Q.О́skenbaev.

Aýmaqtardyń bos qýattary boıynsha derekterdiń ashyqtyǵy – ınvestorlar men qarapaıym halyq úshin negizgi problemalardyń biri. Qazirgi ýaqytta elimizde turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda 890-ǵa jýyq tabıǵı monopolııa sýbektileri bar. Onyń tek 21-i geoaqparattyq júıelerde jumys isteıdi. Tabıǵı monopolııa sýbektileriniń qala qurylysy kadas­try júıesiniń derekterin paıdalana otyryp tehnıkalyq sharttardy berýi, óz kezeginde memlekettik qala qurylysy kadastrynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesinde ornalasqan jáne bos qýattardy kórsetý, halyq pen bıznes úshin ashyq prosesti júzege asyrýǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Sonymen qatar bos qýattardy brondaý múmkindigin qamtamasyz ete otyryp, sybaılas jemqorlyq táýekelderin boldyrmaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq bul ınjenerlik jelilerdiń derekterin qala qurylysy kadastrynyń biryńǵaı ashyq geoplatformasynda úzdiksiz ózektendirýge múmkindik beredi. Bul júıe paıdalanýǵa berilgen turǵyn úı boıynsha derekterdiń senimdi engizilýin qamtamasyz etýge de yqpal etpek.

Bıyl Memleket basshysynyń tap­syr­masy boıynsha memlekettik qala qu­rylysy kadastrynyń avtomat­tan­dyrylǵan aqparattyq júıesi esep­tik derekterdiń manıpýlıasııasyn, statıs­tıkalyq eseptilikti usyný kezinde derek­terdiń birneshe ret qaıtalanýyn anyqtady. Osyǵan baılanysty, obek­ti­lerdi paıdalanýǵa berý aktilerin geobaı­lanystyrý men jyljymaıtyn múlik tiziliminiń statıstıkalyq derekterimen jáne bazasymen salystyrý úshin qala qurylysy kadastry júıesin qoldaný engizildi. «Sonymen qatar biz obektini paıdalanýǵa berý aktilerimen birge atqarýshy túsirilimderdi memleket­tik qala qurylysy kadastrynyń avtomat­tandyrylǵan aqparattyq júıesine engizý boıynsha zańnamalyq túzetýlerdi pysyqtap jatyrmyz. Bul shara qosymsha bıýd­jettik shyǵystarsyz jelilerdi aǵym­daǵy túgendeýdi jańartýdy, sondaı-aq aý­maq­tardy ınfraqurylymdyq qam­tama­syz etý boıynsha halyqqa jáne bıznes­ke ózek­ti derekterdi usynýdy qamtama­syz etýge múmkindik beredi», dedi Q.О́sken­baev.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr kópshilik udaıy kóteretin qalalardaǵy beıbereket jáne tyǵyz qurylys salý máselesin sheshý qajet­tiligine nazar aýdardy. Memleket bas­shysynyń Joldaýyn iske asyrý aıasynda halyq pen bızneske jer ýchaskeleri men ınjenerlik shemalar týraly ashyq aqparat beriletinin atap ótti.

«Sol úshin búkil el aýmaǵy boıyn­sha biryńǵaı Qala qurylysy kadas­try men saraptamasy engizilip jatyr. Jer ýchaskeleri men ınfraqurylym jeli­leri­niń ınteraktıvti kartasy daıyndalýda. Ol turǵyndar men kásiporyndarǵa ınje­ner­lik jáne kommýnaldyq nysandarǵa jedel qosylýǵa múmkindik beredi», dedi Á.Smaıylov.

Qala qurylysy saraptamasy qa­ladaǵy beıbereket jáne sapasyz qury­lystardy toqtatýǵa, qala turmysyna qolaıly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.

«Bul sharalar qurylysty jobalaý kezinde qarajatty barynsha únem­deýge jáne qurylys talaptaryn qatań saqtaýǵa múmkindik beredi. Interaktıvti kar­talarda bos jatqan jer ýchaskeleri men ınfraqurylym týraly sońǵy má­limetter bolady», dedi Premer-Mınıstr.

Á.Smaıylov 2023 jyldyń sońyna deıin Memlekettik qala qurylysy kadastryn tolyǵymen engizýdi jáne avtomattandyrýdy, kadastrlyq aqparattyq júıelerdiń ıntegrasııasyn qamtamasyz etýdi, sondaı-aq óńirlik jelilerdi ınventarızasııalaý úlesin jyl sońyna deıin 75%-ǵa, al 2024 jylǵa qaraı 100%-ǵa deıin jetkizýdi tapsyrdy.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Jol men kólik qaýipsizdigin qamtamasyz etý qajet

Úkimette jol qaýipsizdigin qamta­masyz etý sharalary qaralyp, Premer-Mı­nıstr osy másele boıynsha jol qoz­ǵa­lysy qaýipsizdigin qamtamasyz etý jó­nin­degi sharalardy kúsheıtýdi tapsyrdy.

Ishki ister mınıstri Marat Ahmet­hanov jyl basynan beri elimizde apat boıynsha barlyq kórsetkishtiń óskenin aıtty: Jol-kólik oqıǵalary (9 429), onyń ishinde qaza tapqandar (1 478) men jaralanǵandar (12 394) sany aıtarlyqtaı artty. Bul oraıda taldaý avtomektepte oqymaı, kólik aıdaýdy «óz betinshe úırengender» adam ólimine alyp keletin JKO-nyń 50%-na jaýapty ekenin kórsetip otyr.

Almaty qalasynda, Almaty, Jambyl jáne Túrkistan oblystarynda joldar asa qaýipti. Atalǵan óńirlerge Qazaq­stan boıynsha barlyq JKO-nyń 56%-y, jaraqat alǵandardyń 55%-y jáne qa­za tapqandardyń 41%-y tıesili. Jal­py esepti kezeńde polısııa 4,5 mln-ǵa jýyq jol qozǵalysy erejelerin buzý fak­tisiniń jolyn kesti, 17,5 myńnan astam mas júrgizýshi ustaldy, 20 myń júrgizýshi kólik basqarý quqyǵynan aıy­ryldy.

Mınıstr tehnıkalyq tekserý orta­lyqtaryn ashýǵa qoıylatyn talaptar tómendegennen keıin tekserýden ótý týraly jalǵan talondar berile bastaǵanyn atap ótti. Máselen 106 myń júrgizýshi tehnıkalyq reglamentterdiń talaptaryna saı kelmeıtin kólikti basqarǵany úshin jaýapqa tartyldy, taǵy 80 myń júrgizýshige jalpy tehnıkalyq tekserýden ótpegeni úshin aıyppul salyndy.

Avtomektepterge qoıylatyn talaptar men júrgizýshi daıarlaý sapasy álsiredi. Qazir 747 oqý ortalyǵy bar. 2018 jyldan bastap olarǵa lıse­nzııalaýmen ruqsat berý alyp tastaldy. 2020 jyldan beri olardyń qyzmetine memlekettik baqylaý da joq. Daıyndyqtyń tómen sapasy úshin ákimshilik jaýapkershilik joıyldy. Osynyń kesirinen oqý prosesi formalızmge aınaldy. Kóp mektepte kerekti materıaldyq baza joq. Taldaý kórsetkendeı, júrgizýshiler arasynda adam ólimine ákep soqtyrǵan apattardyń 50%-y «ózderi júrgizip úırengenderdiń» qatysýymen bolady.

«Moıyndaý kerek, memleket bul salada baqylaýdy álsiretip aldy. Son­dyq­tan qazirgi ýaqytta mınıstrlik tıisti usy­nys­tardy ázirlep jatyr», dedi mınıstr.

Byltyr Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet osyndaı 350 myń jalǵan qujat jasap, 600 mln teńge zańsyz tabys tapqan uıymdasqan qylmystyq topty ustady. Oǵan qosa, sońǵy tórt jylda tehnıkalyq jaǵdaıǵa baılanys­ty baıqaýdan ótpeı qalǵan kólik sany eki esege azaıǵan. Ishki ister mınıstri bul jaǵdaı kúmán týdyrady dep oılaıdy. О́ıtkeni kólikterdiń tehnıkalyq reglament talaptaryna saı kelmeýine baılanysty 106 myń júrgizýshi jaýapkershilikke tartylǵan. Sondaı-aq tehnıkalyq baıqaýdan ótpegen 80 myń júrgizýshige aıyppul salyndy. Kezinde bul fýnksııa kásipkerlik salasyna berilgen. «Biraq prosedýrany jeńildetemiz dep kóptegen teris saldarǵa jol berdik. Jol apattary kóbeıdi. Al jemqorlyq artty», dedi M.Ahmetjanov. Mınıstr osyǵan baılanysty Indýstrııa mınıstrligine avtokólikti jalǵan tekserý faktileri úshin tehnıkalyq baıqaý operatorlarynyń jaýapkershiligin kúsheıtýdi usyndy. Onyń aıtýynsha, kelesi úshinshi jáne eń negizgi sebep –joldardyń jaǵdaıy jáne ınfraqurylymy. «Jol-kólik oqıǵasynyń 75%-y jáne jaıaý adamdardy qaǵyp ketý saldarynan bolǵan ólimniń 28%-y eldi mekenderde oryn alǵan. Jalpy, jaıaý kisilermen bolǵan apattardyń eń kóp úlesi – Almaty, Jambyl, Túrkistan, Mańǵystaý oblystarynda, Shymkent jáne Almaty qalalarynda», dedi Ishki ister mınıstri. Bul, kóbinese jaıaý júrýge arnalǵan joldardyń, jaryqtyń joqtyǵyna baılanysty. Mysaly, 19 qyrkúıekte Almaty oblysynyń Talǵar aýdanynda keshki ýaqytta 10 jasar balany qaǵyp ketip, ol sol jerde qaza boldy. Bul oqıǵa sol aýyldaǵy alǵashqy jaǵdaı emes. «Ákimder tarapynan bul másele tez arada sheshilmese, jaǵdaı qıyn bolmaq», dedi M.Ahmetjanov. Jol qorshaýlary boıynsha da jaǵdaı máz emes. Jalpy, respýblıka boıynsha qajettilik – 2 mln pagondyq metr. Olardy ornatý jumystary Almaty, Jetisý oblystarynda jáne Shymkent qalasynda nashar júrip jatyr. Jalpy, el boıynsha qıylystarda 1 200 baǵdarsham, 1 600 «keri sanaq» tablosy, 25 myń jol belgisi jáne 1 mln shaqyrymǵa jol tańbasyn ornatý qajet. Búgingi tańda jol erejesin buzý faktilerin tirkeıtin 17 myńnan asa avtomatty kamera jumys isteıdi. Bul óz tıimdiligin kórsetýde. Jol erejesin buzýdyń 50%-yn osy kameralar anyqtap jatyr. Al Astana men Shymkentte bul kórsetkish 70%-ǵa deıin jetti. Mınıstrliktiń bastamasymen shilde aıynan bastap 6 qalada – Astana, Almaty, Shymkent, О́skemen, Atyraý jáne Túrkistan qalalarynda «Qorǵaý» qosymshasy iske qosyldy. Bul jalǵan nómirleri bar, saqtandyrý polısi joq, izdeýde júrgen nemese jol erejesin júıeli túrde buzatyn jáne aıyppul tólemeı júrgen júrgizýshilerdi anyqtaıdy. Buǵan deıin mundaı faktiler barlyq kólikti toqtatyp, olardyń qujattaryn jeke tekserý barysynda ǵana anyqtalatyn.

Sondaı-aq atalǵan másele boıynsha Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Nurjigitov, Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy jáne Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Nurjan Qudaıbergenov baıandama jasady.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstrdiń aıtýynsha, Qazaqstan – jol qaýipsizdigi boıynsha álemdik reıtıngte 107-orynda. Damyǵan elderge qaraǵanda, bizde jol apattarynan qaza tabý yqtımaldyǵy 11 ese joǵary.

«Jalpy, elimizde jol qaýipsizdigine qatysty jaǵdaı óte kúrdeli: 8 aıda jol apattarynyń sany 14%-ǵa, qaza tapqandardyń sany 18%-ǵa kóbeıdi. Orta eseppen jolda táýligine 5-6 adam qaza tabady. Bul – óte aýyr jaǵdaı», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy elimizde júrgi­zý­shiler arasynda kólik júrgizý mádenıeti óte tómen ekenin atap ótti. Jol erejesin jıi buzatyn shamamen 71 myń júrgizýshi anyqtaldy. Olardyń keıbiri bıyl jol erejesin 150 ret buzǵan. «Árıne, mundaı júrgizýshilerdi qatań jazaǵa tartý kerek», dedi Á. Smaıylov.

Sonymen qatar Premer-Mınıstr júrgizýshilerdi daıarlaý sapasy da kúmán týdyratynyna nazar aýdardy. Úkimet basshysynyń oıynsha, avtomektepter jumysyndaǵy tásilderdi ózgertý qajet. Sebebi búginde olardy baqylap jatqan eshkim joq, lısenzııa berilmeıdi. «Kólik júrgizýge arnalǵan avtodromdar jetkiliksiz. Ákimdikter bul máseleni bıznespen birge qaraýy tıis», dedi ol.

Á.Smaıylov jalpy bilim beretin mek­tepterde balalarǵa jol júrý erejesi oqytylmaıtynyn aıtyp ótti. Avtokó­likterdi tehnıkalyq tekserý sapasyna qatysty da suraq kóp. Kólik apattarynyń negizgi sebebi – joldardyń nashar jaǵdaıy. «Qazaqstandyqtar tarapynan joldyń sapasyna qatysty shaǵym óte kóp. Máselen, 26 qyrkúıekte Aqtóbede turǵyndar aınalma joldy jaýyp tastady. Sebebi ol jolda ne jaryq joq, ne jaıaý júrginshi ótetin jer, ne qaýipsizdik elementteri joq. Munyń bári jol apatyna alyp keledi», dedi Á.Smaıylov.

Premer-Mınıstr jol qaýipsizdigi salasynda beınekameralar men basqa da tehnıkalyq baqylaý quraldary jetkiliksiz ekenin de atap ótti. Máselen, respýblıkalyq mańyzy bar avtojoldarda beınebaqylaý júıesi Aqmola oblysynda ǵana bar.

«Bizdiń basty mindetimiz – jol qaýip­sizdigi, jol apattary men odan qaza bolý jaǵdaılaryn azaıtý boıynsha keshendi sheshimder qabyldaý», dedi Á.Smaıylov.

Osyǵan oraı Úkimet basshysy jol apattarynyń kóbeıýine qatysty jan-jaqty taldaý júrgizýdi, jol apattary jıi bolatyn ýchaskelerdegi qozǵalysty qadaǵalaý jumystaryn kúsheıtýdi, qaýipsiz jol ınfraqurylymyn jasaý boıynsha qosymsha sharalar qabyl­daýdy, sondaı-aq joldaǵy kameralardy kóbeıtýdi tapsyrdy. Odan bólek, Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstr­ligine kólik quraldaryn tehnı­kalyq tekserý sapasyn tıimdi baqy­laý tetigin jasaý, joldardyń jaı-kúıin baqylaýdy kúsheıtý, al Ádilet jáne Ishki ister mınıstrlikterine sapasyz júr­gizýshilerdi daıarlaıtyn avto­mektep­ter­diń jaýapkershiligi máselesin qaraý tap­syryldy.