Júıkesi álsiz adamdardyń muny oqymaı da qoıǵany durys pa deımiz. О́ıtkeni, bir adamnyń aıla-amaly sonsha jurttyń taǵdyryn oıynshyqqa aınaldyryp, aqyr aıaǵynda birneshe beıkúná jandy taqyrǵa otyrǵyzýy múmkin dep kim oılaıdy?
Kóptegen adamdy zar qaqsatqan alaıaqtyń búldirgen áreketin jáne oǵan qoǵamnyń atyna kir keltirýge «kómek kórsetken» «qamqorshylardyń» isin túgel baıandap shyǵý múmkin emes. Bireýler mundaılar kóp jáne olarǵa dem berip, aıdap salyp qoıýshylar odan da kóp deıdi. Solaı ekeni de ras. Degenmen, bizdiń qoǵamda adal adamdar da kóp ekenin eskergen jón. Adal adamdar bılikke kelse, aramdardyń joly qysqara túsedi. Mine, sony eskergendikten bul oqıǵa ózgelerge sabaq bolsa, ári tıisti mekemeniń jaýapty shendileri aldaǵy kezeńde mundaı keleńsizdiktiń qaıtalanbaýy úshin qorytyndy shyǵara bilse degen úmit bar.
Sonaý bir kezderi, ıaǵnı 2001 jyldyń kókteminde Uly Otan soǵysynyń ardageri Q.Myńjanovqa Astana qalasy ákimdiginiń qaýlysymen «Ońtústik-Shyǵys» shaǵyn aýdany 24 «B» oram, №51 telimdi paıdalanýǵa 10 sotyq jer beriledi. Ol kezde Uly Otan soǵysynyń ardageri Qalıhan qarııa osy bir jer teliminiń uly men nemeresine qandaı tosyn syı syılaıyn dep turǵanyn qaıdan ǵana bilsin. Bilse, almaı-aq qoıar ma edi. Biraq el bolǵan soń tártip bar, tártipti qadaǵalaıtyn quqyq qorǵaý organdary bar dep senedi ǵoı. Áıtse de dúnıejúzi elderiniń belin qaıystyrǵan sum soǵys janyn jabyrqata almaǵanda, táýelsizdik tusyndaǵy óz eliniń júgermekteri toqsandaǵy jasyna qaramaı janyn ońdyrmaı jaralaıdy dep kim oılaǵan. Ol kezde tek jalǵyz jany jaralanǵan osy Qalıhan qarııa ma eken, talaılar aldanyp qalǵandaryn bilgende, opynyp sandaryn soqty. Keıbireýleri shydaı almaı kúıikten júnjip ketti, bireýler óz-ózderine qol jumsady, endi berýleriniń sútteı uıyǵan otbasy tynyshtyǵy buzylyp, shańyraqtary opyryldy. Al olardy taqyrǵa otyrǵyzǵandardyń murty da qısaıǵan joq, qaıta odan ári maılanyp, mıyqtarynan kúlgen kúıi kelesi bir jemtikterin izdep áli otyrǵan kórinedi.
Sóıtip, Qalıhan qarııa jer telimin alǵan soń, onda uly Berik Myńjanov ádemi úı turǵyzady. Uly Otan soǵysy ardageriniń qýanyshynda shek bolmaıdy. Alǵan jer telimine úı turǵyzylyp, uly bala-shaǵasymen qonystanǵanyn kórgen soń jasy jetken qarııa da dúnıeden ozady. Budan keıin Berik Myńjanov jerúıdi satyp, er jetip qalǵan balalaryna kópqabatty úıden jaıly páter almaqshy bolady. Atshaptyrym jerge keń saraıdaı úı salynyp turǵanyn kórgen jurt birinen soń biri saýdalasýǵa umtylady. Solardyń biri retinde V.Muqanova da habarlasady. Al ol anaý-mynaý emes, sol kezdegi qurylys kompanııasynyń bildeı dırektorynyń ózi eken. Mundaı aty dardaı qurylys kompanııasynyń dırektory ataný úshin de qolda memlekettik bılik ókilderi tekserip bergen arnaıy ruqsat qujattar bolýy kerek. Jáne ol sol kezdegi elordadaǵy jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap paıda bolyp jatqan qurylys ǵımarattaryndaı, birneshe qurylysty bastap ketkenin de jetkizedi.
B.Myńjanov alǵashqy ekpin senimdiligine úmit artsa da, is júzinde kóreıin dep qurylys basyna keledi. Rasynda álgi JShS bir bes qabatty úıdi turǵyzyp, tipti, aıaqtaýǵa taıap qapty. Buǵan aqshalaryn erterek salǵan úleskerler de baspanaly bolamyz dep senimdi júrgen sekildi. Basqa áńgime estilmeıdi. Alaıda, osy kezde B.Myńjanov qurylys alańyna kelip-ketip júrgen kóptegen adamdar qarasyn baıqap, sodan kúdiktengendeı bolady. Sonshama adamǵa bul bes qabatty úıden qalaısha bárine jeterlikteı páter berilmek degen bir tosyn oı keledi. Biraq B.Myńjanov oǵan sol kezde onsha mán bere qoımaıdy. Onyń ústine balalarynyń týǵan anasy emes, keıingi alǵan áıeli JShS dırektory V.Muqanovamen kádimgideı jaqyn tanysyp alady. Buǵan qolaıly sáttiń týǵanyn kúnde aıtyp, úıdi tezirek satyp, bólek shyqqandy jón kóredi. Sondyqtan úıdi sataıyq, bólek shyǵaıyq dep qaqsap qoımaǵan áıeli Gúlaıymǵa senimhat jazyp beredi. Al V.Muqanova bolsa, osy sátti sheber paıdalanyp, joǵaryda atalǵan, ıaǵnı salynyp jatqan bes qabatty úıden olarǵa eki bólmeli páter bermek bolyp qujattar daıyndaıdy. Tek ol úshin áýeli B.Myńjanovtyń úıin ózi satýy kerek eken. Sóıtip, qaıran B.Myńjanovtyń úıin sol kezdegi naryq baǵasymen 21 600 009 (jıyrma bir mıllıon alty júz myń toǵyz) teńgege baǵalaıdy. Ol kezde 1 myń AQSh dollary 120000 teńgege teń edi.
B.Myńjanovqa dep salynyp jatqan bes qabatty úıden beriletin páterdiń quny 9 600 009 (toǵyz mıllıon alty júz myń toǵyz) teńge bolyp bekitiledi. Al jer úıdiń qalǵan aqshasyn ol satylysymen V.Muqanova Gúlaıymǵa qaıtaryp beretin bolyp ekeýara kelisedi. Bul jaıdan Berik Myńjanov beıhabar bolatyn. Osyǵan kelisken soń qolynda senimhaty bar Gúlaıym men V.Muqanova arasynda kelisimshart jasalady. Bul sharýa túske deıin sheshimin tabady. Istiń bulardyń paıdasyna qaraı jyljyǵanyn estigen B.Myńjanov ardager atasy arqyly alǵan jer telimine turǵyzǵan úıdi satyp, eki bólmeli páter alatyndyǵyna alǵashqyda, shyny kerek, qýanady. Sosyn balalary kúni erteń jaıly páterge qonystanýǵa shyǵatyn bolǵandyqtan, olarǵa ózderi satqan úıdiń aldyndaǵy saraıdy ýaqytsha panalaı turyńdar dep keńes beredi. Al B.Myńjanovtyń ózi bolsa, ýaqytsha ǵoı dep, páter jaldap shyǵyp ketedi. Bar másele osy úıdi tezdetip satýda bolyp tur eken. Oqıǵanyń ári qaraı óris alýy týra bir kınodaǵydaı dersiz.
О́ıtkeni, V.Muqanova túske deıin B.Myńjanovtan úıin satyp alysymen, sol kúni tús aýa álgi úıdi jer telimimen qosa Pıkanov degen azamatqa asyǵys túrde satyp jiberedi. Keıin anyqtalǵandaı, 21 600 009 teńgege baǵalaǵan, ıaǵnı osy baǵaǵa satamyn degen úıdi ol bar bolǵany 7 200 000 teńgege satyp jibergen. Shyn máninde ol B.Myńjanovpen mundaı baǵaǵa kelispegeni anyq, óıtkeni, oǵan eki bólmeli páter men qalǵan qomaqty aqshany qaıtaryp berýi kerek edi. Al myna úıdi satýǵa bul baǵaǵa kimmen keliskeni belgisiz. Ne kerek, V.Muqanova túske deıin satyp alǵan bolsa, sol kúni tús aýa Pıkanov kelip, úı meniki dep Myńjanovqa zirkildeıdi. Arada kóp ýaqyt ótpeı jatyp, Pıkanov úıdi endi Ivanov degenge satyp jibergeni belgili bolady. Bul kezde B.Myńjanovtyń uly Medet Myńjanov jas bosanǵan áıelimen úı aldyndaǵy saraıdy ýaqytsha panalap turyp jatqan bolatyn. О́ıtkeni, basqa barar jerleri joq, páter jaldaýǵa qarjy joq degendeı, búgin-erteń berilip qalatyn V.Muqanovanyń úıin kútip amalsyz turyp qalǵan.
Alaıda, áne-mine beriledi degen baspananyń biter túri kórinbeıdi. Ýaqyt zýlap ótip jatyr. Bir kezde aldynda Pıkanovtan úıdi satyp alǵan Ivanovtyń ornyna, endi bir kúni úıdi men satyp aldym dep Qarabaeva degen jetip keledi. Sóıtip, B.Myńjanovtyń qaıran úıi beıne bir sıqyrshynyń qolyna tıgendeı, bas aınaldyrǵan shapshańdyqpen birneshe adamǵa satylyp ketedi. Tipti, B.Myńjanov úıdiń aqshasyn kimnen suraryn bilmeı qalady. San soǵyp sandalý bastalady. Al bul kezde onyń uly Medet Myńjanovtyń kórgen taýqymetin aıtyp jetkizý múmkin emes edi. Úıdi satqan kúni-aq keshkisin belgisiz bireýler topyrlap tolady. Araq ishý, bylapyt sózder aıtý, urys, tóbeles bastalǵan sol sátten. Medet bolsa kúnde jumys isteıdi. Jańa bosanǵan jas kelinshegin úıde jalǵyz qaldyra almaıdy. Saraıdy ýaqytsha panalap jatqan oǵan kúnde erteńgisin jas kelinshegin besiktegi sábıimen alyp ata-anasynyń úıine aparýyna týra keledi. Keshte jumystan qaıtarda kelinshegin sábıimen qaıta saraıǵa alyp keledi. Jumysy qalanyń bir shetinde, áıeliniń ata-anasy qalanyń ekinshi shetinde, al satylǵan, ıaǵnı burynǵy óz úıiniń saraıy úshinshi bir jaqta. Medet osynaý qıyndyqqa amal joq kónedi. Biraq jas balamen áıeli oǵan kónsin be. Ata-enesi qyzy men nemeresin qolyna alady. Ne úıiń joq, ne kúıiń joq, bul ne júris, ne sandalys dep namysqa tıer sózderdi estıdi. Turmystyq kúıiniń ketigi ketken soń jumysy da júrmeı, qyzmetten bosap qalady. Úıden aıyrylý, jumystan shyǵý, otbasyndaǵy kıkiljiń jyǵylǵan ústine judyryq bolyp tıedi.
Sóıtkenshe bolmaıdy, aýyrtpalyqqa shydamaǵan ákesi de áıelimen, ıaǵnı munyń ógeı sheshesinen ajyrasady. Arada urys-keris týyndaıdy. Ákesi, eki uly áp-sátte qańǵyryp dalada qalady. Keshe ǵana bulardyń árqaısysynyń óz otbasy, bala-shaǵasy, tatý-tátti ómiri, óz qyzyǵy men shyjyǵy qaınap jatqan otbasy dep endi kim aıta alady? Kim senedi? Áne-mine toı jasaımyz dep júrgen Medettiń aǵasynyń da kúıi buzylady. Ár kirpishin óz qoldarymen qalaǵan, keremet etip salǵan úılerin bireýge aldanyp, óz qoldarymen bere salǵandaryna, endi qańǵyryp syrtynan telmirip júrgenderine shydaı almaıdy. Basqa jaqtan páter jaldap kóship keteıin dese, ishtegi bir kúdik jibermeıdi. О́z qolymen turǵyzǵan úıin ógeı sheshesi bolmaı satyp jiberse de, aıyrylǵysy joq. Sóıtse, qaıran júrek aldamaǵan eken. Medetke V.Muqanova men ógeı sheshesi bir nárseni bútindelmesteı etip búldirgendeı kórinedi.
Budan keıin B.Myńjanov es jıyp, úıdi qaıtarý qamyn oılaıdy. Sodan shyryldap V.Muqanovany izdeıdi. Ol taptyra qoımaıdy. Bastalǵan bes qabatty úı qańyraǵan qarashadaı qalqaıyp, qazylǵan qazań shuńqyrlarǵa tolǵan sý ortasynda qalypty. Bul mańaıǵa kúnde qaptap adamdar keledi. Kezinde bir alaıaqtyq istiń bastalǵanyn bildirgendeı moıyndary soraıyp qalqaıǵan bir eski krandar tur. Jumysshy da, kúzetshi de joq. Tym-tyrys óli tynyshtyq. Sóıtse V.Muqanova degen oıdan-qyrdan qujattardy jınap, úı turǵyzam dep jumysshylardy jaldap, qaǵylǵan-soǵylǵan tehnıkalardy súırep ákep qoıypty. Ol óziniń qurylys kompanııasyn zańdy nómirmen tirketken. Sóıtip, óziniń JShS basqa taǵy bir JShS-niń jeke sharýashylyǵyn júrgizip, bankten esepshot ashypty. Sodan qurylysyn ózi bastaǵan bes qabatty úıge úlesker bolyńdar dep talaı salymshylardyń qarjysyn jıypty. Árıne, altyn kórse perishte de joldan taıady degendeı, jappaı alyp, jep jatqan ózgeler sekildi alaıaqtyq isim bilinbeı qalady dep oılady ma eken, áıteýir úı turǵyzýdan góri úleskerlerdiń óz qoldarymen ákep, ózderi sanap beretin qyp-qyzyl aqshasyna qyzyǵypty.
Muny B.Myńjanov sekildi kóptegen adamdar qaıdan bilsin. Tártipke, zańǵa sengen kúıi júre bergen. Sóıtse, V.Muqanovanyń bes qabatty jaıly páterli úı turǵyzýǵa tipten ruqsaty bolmaǵan kórinedi. Ol ózgeler de ruqsatsyz úı salyp jatqanda maǵan da bir jóni bolýy múmkin dep oılasa kerek, áıteýir ǵımarat turǵyzý isinde asyra siltep jiberipti. Oǵan sonaý 2006 jyly Asqarov degen azamat 10 sotyq jer teliminiń úı salýǵa arnalǵan memlekettik aktisin bergen. Oǵan qosa osy telimge kottedj salýǵa ǵana senim hat tirkepti. Al V.Muqanova bolsa qyza-qyza kelgende anaý-mynaý emes, bir kottedjdiń ornyna bes qabatty úıdi turǵyzýdy jón kóripti. Bul úı turǵyzyla ma, joq pa, ony ol kezde V.Muqanovanyń ózi de bilmese kerek. Aqyry B.Myńjanov óziniń úıi satylyp ketip, artynsha bir emes, birneshe qojaıyn ózgergende ǵana shoshıyn deıdi. V.Muqanovadan sekem alǵan kúdigi rasqa shyǵady. Ol bir páterdi birneshe adamǵa qaıtara satypty. Sóıtip, aldanǵan adamdardyń aqshasyn qaltasyna basa bergen. Endi ony qansha izdese de taba almaıdy. Is bitip, qý ketti degen osy, úı de joq, aqsha da joq, bas suǵatyn baspana da joq. Aqyry baryp, sotqa júginedi. Sóıtse, sengen qoıym sen bolsań degendeı, V.Muqanovany tek jalǵyz bul emes qyryq shaqty otbasy jaryq kúnde qoldaryna sham alyp izdep júr eken. V.Muqanova jáne onyń qyzynyń ústinen qylmystyq is qozǵalypty. Ony B.Myńjanov sekildiler qaıdan bilsin, V.Muqanovanyń sońǵy saǵaty soqqanǵa deıin tirnektep jıǵan aqshalaryn ýysyna ákelip ustata beripti. Ar jaǵy belgili: V.Muqanova men onyń qyzy bankke túsken bul aqshalardy sýdaı sapyryp, óz paıdalaryna jaratqan. Pálenbaı mıllıon AQSh dollaryn qaltasyna basqan olar elordalyqtyń bul kezde áli túsine de enip kórmegen záýlim kottedj turǵyzyp, astaryna árqaısysy sheteldik eń qymbat ta júrdek kólikterdi minip, túk bolmastaı júre beripti. Kókelerine sengen ǵoı. Al syn sátte ol «kókeleriniń» de jalt bererin bilmegen syńaıly.
О́ıtkeni, ol bireýlerge senim artpasa mundaı soraqylyqtardy jasaý múmkin de emes, jalǵyzdyń qolynan da kelmeıdi. Máselen, sońǵy satyp alýshy Qarabaeva aldyndaǵylardaı emes, Myńjanovtardyń aınalshyqtap ketpeýlerinen ózinshe saqtyq tanytsa kerek, úıdi bankke 15 jylǵa 61000 AQSh dollaryna kepildikke salyp tastaıdy. Al negizinde Medet Myńjanovtyń suraý salýy boıynsha, bul bank turǵyn úı shpaldan, samannan turǵyzylǵan bolsa kepildikke almaımyz, nesıe berilmeıdi degendi aıtady. Endeshe, Myńjanovtardyń shpaldan salynǵan úılerin bank qalaısha kepildikke alyp, ıpotekaǵa kelisimshart jasalǵan? Osylaısha, V.Muqanovanyń bastapqy is-áreketi, aılaly-amaldary kúdikten kúdik týǵyza beredi. Sodan Myńjanovtar sottan sotqa júginedi. Birinshi sot, ekinshi sot, úshinshi sot, tórtinshi sot... Ne kerek, sottan sot bitpeıdi. Endi qaıtpek, jalǵyz qalǵan úmit sotta ǵana. Biraq Myńjanovtar úıi bir emes, birneshe ret satylyp ketti, ár satqan adam aqshasyn alyp ketti. Qaıda ketti, eshkim bilmeıdi. Onyń ústine bankke de kepildikke salyndy. Bári zańdy sekildi. Myńjanovtar tárizdi talaı adamdar zar eńirep júr, bireýlerdiki tipten qıyn: isherge as, tigerge tuıaq qalmaǵan. Bulardy aldap soqqandar aldadyq demeıdi. Kásippen aınalysyp, amal istedik deıdi. Qoǵam kináli, ýaqyt solaı deıdi. Al shynynda kim kináli?
Úıdi sońǵy satyp alýshy Qarabaeva ony bankke kepildikke qoıǵan soń, úıge de, onyń aldyndaǵy saraıǵa da páter jaldap turýshylardy jibergen. Olar kezindegi ádemi úıdiń árin ketiredi. Bes jyl boıyna kommýnaldyq qaryzdar men jer salyǵy tólenbeıdi. Bankke qoıylǵandyqtan úıge tyıym salynady. Oǵan endi kýálandyratyn jeke qujat ta, mekenjaı aty da berilmeıdi jáne memlekettik tirkeýge alynbaıdy. Sóıtip, úıdiń burynǵy ataýlary joıylady. Bul endi taǵy da jyǵylǵan ústine judyryq bolyp jumsalady. Myńjanovtar sekildi birneshe adam osyndaı aramdyqtyń qurbanyna ushyrady-aý dep eshkim nazar aýdarmaıdy. Aýdarý túgil barlyq mekeme at-tonyn ala qashady. Biraq Myńjanov sottyń artynan qalmaıdy. Adamdy ádildikke bir jetkizse, sot qana jetkizetinin túsinedi. Alaıda, úıdi qaıtarý múmkin emesteı kórinedi. Al úmit úzý B.Myńjanov úshin ómirden de qol úzý bolatyn. О́ıtkeni, bala-shaǵasyn, nemerelerin bárin aıdyn-kúnniń amanynda qańǵyrtyp tastady ǵoı. О́ziniń de ózegi taldy. Aqyry aýyr salmaqty kótere almaı júrek talmasy ustap, aýrýhanaǵa tústi. Ne úı joq, ne kúı joq, otbasynyń shyrqy buzylyp, áıelimen ajyrasyp, balalary da tentirep, endi ózine de bir adym attaý muńǵa aınalǵanda, o dúnıeniń de esigi kóringendeı boldy.
Biraq Qudaıdyń qudireti degen sol ǵoı, bul ómirde ádildik áli bar eken. Isti besinshi qaraǵan sottyń beti beri qarady-aý aqyry. Sodan keıin ile-shala altynshy, jetinshi sot boldy. Myńjanovtardyń tilegin berdi. Sot olardy alaıaqtardyń aldap urǵanyn anyqtap, bulardyń óz úılerine quqyqtary bar ekenin taıǵa tańba basqandaı qylyp sheshim shyǵaryp berdi. «O, ómir-aı! – dedi sosyn B.Myńjanov. – O dúnıe esiginiń aldynan qaıtardyń-aý, áıteýir». Osylaı dep kóz jasyn balalaryna kórsetpeı bir syǵyp aldy. Biraq bul alaıaqtar salǵan sergeldeńniń basyn ǵana qaıtarý bolatyn. Sot sheshim shyǵarǵanmen úıdi zańdy túrde Myńjanovtar atyna aýdarýda taǵy da aldan alynbas qamal shyqty. Úı bankte areste tur, ıaǵnı tyıym salynǵan. Úıdiń tehnıkalyq pasportyn, memlekettik akt alý múmkin emes. Tıisti mekemeler esigi túgili, tesiginen de jolatpaıdy. Úıdi tirkete almaǵandyqtan, B.Myńjanovtyń mektepke baratyn nemeresi de tirkeýde joq. Úıge tyıym salynǵany týraly jeti birdeı sot oryndaýshysy qaýly shyǵarǵan. Sol jeti birdeı qaýlynyń kúshi joıylsa ǵana, úı tyıymnan alynyp, tolyqqandy qujat jasaý múmkindigi týar edi deıdi Medet Myńjanov. Biraq ol ázirge arman ǵana sekildi. Bir qyzyǵy, satylǵan úıdiń bes jylǵy alym-salyǵy, kommýnaldyq qyzmet túrleriniń, sý, jaryq, jylý, ıaǵnı barlyq kórsetilgen qyzmet túrleriniń aqshasy Myńjanovtyń atyna jazyla beripti. Bul qyzmet túrlerine ýaqytynda tólemedińder dep salynǵan aıyppul quny shash-etekten. Sonyń bárin Myńjanovtar qaıtadan tólep jatyr. V.Muqanova 8 jylǵa, qyzy 7 jylǵa sottalyp ketti. Alar aqshasyn alǵan Pıkanov, Ivanov, Qarabaevalar sottyń esiginen de qaramady. Endi Myńjanovqa ne isteý kerek? Túsiniksiz, deıdi redaksııaǵa aryzdana kelgen Myńjanovtar.
Árıne, nebir alaıaqtar týraly az aıtylyp jatqan joq qoı. Mundaılardy adamgershiligi, adaldyǵy bar dep esepteý artyq shyǵar. О́ıtkeni, bireýdiń nesibesin tartyp alý arqyly ony óziniń qaraqan basynyń ǵana bas paıdasyna jaratýy, rasy kerek, keıin kameralas bolǵan qylmyskerlerdiń ózin seskendirip tastapty. Sondyqtan mundaı adamnyń búldirgen isin qaıta qalpyna keltirý de ońaı bolmaı jatyr. Tipti, ony aqyr aıaǵynda sottaǵanmen, salǵan lańynan artynda qaqsap qalǵan jurttyń zaryn joıyp, joǵyn bútindeý áli kúnge múmkin emes kórinedi. Múmkin bolýy da áli neǵaıbyl. Sondyqtan atalǵan JShS dırektory da joǵarydaǵy «kókelerine» úmit artyp, alda-jalda qıyn-qystaý kún týsa aman-esen qutylyp, sútten aq, sýdan taza bolamyn dep sengen sekildi. Tek úmiti úzilip, senimi qurǵyr selkeý tartqanda ǵana jantalasa «kókelerin» izdegen kórinedi. Al bastapqyda urlanǵan aqshany qyldaı bólisken sol «kókeleri» keıin baıtal túgil bas qaıǵy degendeı, at quıryǵyn úzisip, osy toıǵandarymyz da jetedi degendeı buǵyp qalypty. Tek Myńjanov sekildi ondaǵan adam ǵana aıdyn-kúnniń amanynda bala-shaǵasymen turǵyzǵan baspanalarynan aıyrylyp tyndy. О́mir – aına. Sol aınadan myna qoǵamymyzda ne bolyp, ne qoıyp jatqandyǵyn kórip otyrmyz. Kim biledi, mundaı oqıǵalardyń nebir túrleri dál qazir jańadan bastaý alyp jatqan shyǵar nemese bolyp ta jatyr jáne aldaǵy ýaqytta jalǵasyn taba beretin de shyǵar. О́ıtkeni, osyndaı zańsyzdyqtarǵa dem beretin sheneýniksymaqtar kezdesedi deıdi jurt.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas.
• 22 Mamyr, 2014
Alaıaqtardyń aıla-amaly qyryq shańyraqty shaıqaltty
Júıkesi álsiz adamdardyń muny oqymaı da qoıǵany durys pa deımiz. О́ıtkeni, bir adamnyń aıla-amaly sonsha jurttyń taǵdyryn oıynshyqqa aınaldyryp, aqyr aıaǵynda birneshe beıkúná jandy taqyrǵa otyrǵyzýy múmkin dep kim oılaıdy?
Kóptegen adamdy zar qaqsatqan alaıaqtyń búldirgen áreketin jáne oǵan qoǵamnyń atyna kir keltirýge «kómek kórsetken» «qamqorshylardyń» isin túgel baıandap shyǵý múmkin emes. Bireýler mundaılar kóp jáne olarǵa dem berip, aıdap salyp qoıýshylar odan da kóp deıdi. Solaı ekeni de ras. Degenmen, bizdiń qoǵamda adal adamdar da kóp ekenin eskergen jón. Adal adamdar bılikke kelse, aramdardyń joly qysqara túsedi. Mine, sony eskergendikten bul oqıǵa ózgelerge sabaq bolsa, ári tıisti mekemeniń jaýapty shendileri aldaǵy kezeńde mundaı keleńsizdiktiń qaıtalanbaýy úshin qorytyndy shyǵara bilse degen úmit bar.
Sonaý bir kezderi, ıaǵnı 2001 jyldyń kókteminde Uly Otan soǵysynyń ardageri Q.Myńjanovqa Astana qalasy ákimdiginiń qaýlysymen «Ońtústik-Shyǵys» shaǵyn aýdany 24 «B» oram, №51 telimdi paıdalanýǵa 10 sotyq jer beriledi. Ol kezde Uly Otan soǵysynyń ardageri Qalıhan qarııa osy bir jer teliminiń uly men nemeresine qandaı tosyn syı syılaıyn dep turǵanyn qaıdan ǵana bilsin. Bilse, almaı-aq qoıar ma edi. Biraq el bolǵan soń tártip bar, tártipti qadaǵalaıtyn quqyq qorǵaý organdary bar dep senedi ǵoı. Áıtse de dúnıejúzi elderiniń belin qaıystyrǵan sum soǵys janyn jabyrqata almaǵanda, táýelsizdik tusyndaǵy óz eliniń júgermekteri toqsandaǵy jasyna qaramaı janyn ońdyrmaı jaralaıdy dep kim oılaǵan. Ol kezde tek jalǵyz jany jaralanǵan osy Qalıhan qarııa ma eken, talaılar aldanyp qalǵandaryn bilgende, opynyp sandaryn soqty. Keıbireýleri shydaı almaı kúıikten júnjip ketti, bireýler óz-ózderine qol jumsady, endi berýleriniń sútteı uıyǵan otbasy tynyshtyǵy buzylyp, shańyraqtary opyryldy. Al olardy taqyrǵa otyrǵyzǵandardyń murty da qısaıǵan joq, qaıta odan ári maılanyp, mıyqtarynan kúlgen kúıi kelesi bir jemtikterin izdep áli otyrǵan kórinedi.
Sóıtip, Qalıhan qarııa jer telimin alǵan soń, onda uly Berik Myńjanov ádemi úı turǵyzady. Uly Otan soǵysy ardageriniń qýanyshynda shek bolmaıdy. Alǵan jer telimine úı turǵyzylyp, uly bala-shaǵasymen qonystanǵanyn kórgen soń jasy jetken qarııa da dúnıeden ozady. Budan keıin Berik Myńjanov jerúıdi satyp, er jetip qalǵan balalaryna kópqabatty úıden jaıly páter almaqshy bolady. Atshaptyrym jerge keń saraıdaı úı salynyp turǵanyn kórgen jurt birinen soń biri saýdalasýǵa umtylady. Solardyń biri retinde V.Muqanova da habarlasady. Al ol anaý-mynaý emes, sol kezdegi qurylys kompanııasynyń bildeı dırektorynyń ózi eken. Mundaı aty dardaı qurylys kompanııasynyń dırektory ataný úshin de qolda memlekettik bılik ókilderi tekserip bergen arnaıy ruqsat qujattar bolýy kerek. Jáne ol sol kezdegi elordadaǵy jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap paıda bolyp jatqan qurylys ǵımarattaryndaı, birneshe qurylysty bastap ketkenin de jetkizedi.
B.Myńjanov alǵashqy ekpin senimdiligine úmit artsa da, is júzinde kóreıin dep qurylys basyna keledi. Rasynda álgi JShS bir bes qabatty úıdi turǵyzyp, tipti, aıaqtaýǵa taıap qapty. Buǵan aqshalaryn erterek salǵan úleskerler de baspanaly bolamyz dep senimdi júrgen sekildi. Basqa áńgime estilmeıdi. Alaıda, osy kezde B.Myńjanov qurylys alańyna kelip-ketip júrgen kóptegen adamdar qarasyn baıqap, sodan kúdiktengendeı bolady. Sonshama adamǵa bul bes qabatty úıden qalaısha bárine jeterlikteı páter berilmek degen bir tosyn oı keledi. Biraq B.Myńjanov oǵan sol kezde onsha mán bere qoımaıdy. Onyń ústine balalarynyń týǵan anasy emes, keıingi alǵan áıeli JShS dırektory V.Muqanovamen kádimgideı jaqyn tanysyp alady. Buǵan qolaıly sáttiń týǵanyn kúnde aıtyp, úıdi tezirek satyp, bólek shyqqandy jón kóredi. Sondyqtan úıdi sataıyq, bólek shyǵaıyq dep qaqsap qoımaǵan áıeli Gúlaıymǵa senimhat jazyp beredi. Al V.Muqanova bolsa, osy sátti sheber paıdalanyp, joǵaryda atalǵan, ıaǵnı salynyp jatqan bes qabatty úıden olarǵa eki bólmeli páter bermek bolyp qujattar daıyndaıdy. Tek ol úshin áýeli B.Myńjanovtyń úıin ózi satýy kerek eken. Sóıtip, qaıran B.Myńjanovtyń úıin sol kezdegi naryq baǵasymen 21 600 009 (jıyrma bir mıllıon alty júz myń toǵyz) teńgege baǵalaıdy. Ol kezde 1 myń AQSh dollary 120000 teńgege teń edi.
B.Myńjanovqa dep salynyp jatqan bes qabatty úıden beriletin páterdiń quny 9 600 009 (toǵyz mıllıon alty júz myń toǵyz) teńge bolyp bekitiledi. Al jer úıdiń qalǵan aqshasyn ol satylysymen V.Muqanova Gúlaıymǵa qaıtaryp beretin bolyp ekeýara kelisedi. Bul jaıdan Berik Myńjanov beıhabar bolatyn. Osyǵan kelisken soń qolynda senimhaty bar Gúlaıym men V.Muqanova arasynda kelisimshart jasalady. Bul sharýa túske deıin sheshimin tabady. Istiń bulardyń paıdasyna qaraı jyljyǵanyn estigen B.Myńjanov ardager atasy arqyly alǵan jer telimine turǵyzǵan úıdi satyp, eki bólmeli páter alatyndyǵyna alǵashqyda, shyny kerek, qýanady. Sosyn balalary kúni erteń jaıly páterge qonystanýǵa shyǵatyn bolǵandyqtan, olarǵa ózderi satqan úıdiń aldyndaǵy saraıdy ýaqytsha panalaı turyńdar dep keńes beredi. Al B.Myńjanovtyń ózi bolsa, ýaqytsha ǵoı dep, páter jaldap shyǵyp ketedi. Bar másele osy úıdi tezdetip satýda bolyp tur eken. Oqıǵanyń ári qaraı óris alýy týra bir kınodaǵydaı dersiz.
О́ıtkeni, V.Muqanova túske deıin B.Myńjanovtan úıin satyp alysymen, sol kúni tús aýa álgi úıdi jer telimimen qosa Pıkanov degen azamatqa asyǵys túrde satyp jiberedi. Keıin anyqtalǵandaı, 21 600 009 teńgege baǵalaǵan, ıaǵnı osy baǵaǵa satamyn degen úıdi ol bar bolǵany 7 200 000 teńgege satyp jibergen. Shyn máninde ol B.Myńjanovpen mundaı baǵaǵa kelispegeni anyq, óıtkeni, oǵan eki bólmeli páter men qalǵan qomaqty aqshany qaıtaryp berýi kerek edi. Al myna úıdi satýǵa bul baǵaǵa kimmen keliskeni belgisiz. Ne kerek, V.Muqanova túske deıin satyp alǵan bolsa, sol kúni tús aýa Pıkanov kelip, úı meniki dep Myńjanovqa zirkildeıdi. Arada kóp ýaqyt ótpeı jatyp, Pıkanov úıdi endi Ivanov degenge satyp jibergeni belgili bolady. Bul kezde B.Myńjanovtyń uly Medet Myńjanov jas bosanǵan áıelimen úı aldyndaǵy saraıdy ýaqytsha panalap turyp jatqan bolatyn. О́ıtkeni, basqa barar jerleri joq, páter jaldaýǵa qarjy joq degendeı, búgin-erteń berilip qalatyn V.Muqanovanyń úıin kútip amalsyz turyp qalǵan.
Alaıda, áne-mine beriledi degen baspananyń biter túri kórinbeıdi. Ýaqyt zýlap ótip jatyr. Bir kezde aldynda Pıkanovtan úıdi satyp alǵan Ivanovtyń ornyna, endi bir kúni úıdi men satyp aldym dep Qarabaeva degen jetip keledi. Sóıtip, B.Myńjanovtyń qaıran úıi beıne bir sıqyrshynyń qolyna tıgendeı, bas aınaldyrǵan shapshańdyqpen birneshe adamǵa satylyp ketedi. Tipti, B.Myńjanov úıdiń aqshasyn kimnen suraryn bilmeı qalady. San soǵyp sandalý bastalady. Al bul kezde onyń uly Medet Myńjanovtyń kórgen taýqymetin aıtyp jetkizý múmkin emes edi. Úıdi satqan kúni-aq keshkisin belgisiz bireýler topyrlap tolady. Araq ishý, bylapyt sózder aıtý, urys, tóbeles bastalǵan sol sátten. Medet bolsa kúnde jumys isteıdi. Jańa bosanǵan jas kelinshegin úıde jalǵyz qaldyra almaıdy. Saraıdy ýaqytsha panalap jatqan oǵan kúnde erteńgisin jas kelinshegin besiktegi sábıimen alyp ata-anasynyń úıine aparýyna týra keledi. Keshte jumystan qaıtarda kelinshegin sábıimen qaıta saraıǵa alyp keledi. Jumysy qalanyń bir shetinde, áıeliniń ata-anasy qalanyń ekinshi shetinde, al satylǵan, ıaǵnı burynǵy óz úıiniń saraıy úshinshi bir jaqta. Medet osynaý qıyndyqqa amal joq kónedi. Biraq jas balamen áıeli oǵan kónsin be. Ata-enesi qyzy men nemeresin qolyna alady. Ne úıiń joq, ne kúıiń joq, bul ne júris, ne sandalys dep namysqa tıer sózderdi estıdi. Turmystyq kúıiniń ketigi ketken soń jumysy da júrmeı, qyzmetten bosap qalady. Úıden aıyrylý, jumystan shyǵý, otbasyndaǵy kıkiljiń jyǵylǵan ústine judyryq bolyp tıedi.
Sóıtkenshe bolmaıdy, aýyrtpalyqqa shydamaǵan ákesi de áıelimen, ıaǵnı munyń ógeı sheshesinen ajyrasady. Arada urys-keris týyndaıdy. Ákesi, eki uly áp-sátte qańǵyryp dalada qalady. Keshe ǵana bulardyń árqaısysynyń óz otbasy, bala-shaǵasy, tatý-tátti ómiri, óz qyzyǵy men shyjyǵy qaınap jatqan otbasy dep endi kim aıta alady? Kim senedi? Áne-mine toı jasaımyz dep júrgen Medettiń aǵasynyń da kúıi buzylady. Ár kirpishin óz qoldarymen qalaǵan, keremet etip salǵan úılerin bireýge aldanyp, óz qoldarymen bere salǵandaryna, endi qańǵyryp syrtynan telmirip júrgenderine shydaı almaıdy. Basqa jaqtan páter jaldap kóship keteıin dese, ishtegi bir kúdik jibermeıdi. О́z qolymen turǵyzǵan úıin ógeı sheshesi bolmaı satyp jiberse de, aıyrylǵysy joq. Sóıtse, qaıran júrek aldamaǵan eken. Medetke V.Muqanova men ógeı sheshesi bir nárseni bútindelmesteı etip búldirgendeı kórinedi.
Budan keıin B.Myńjanov es jıyp, úıdi qaıtarý qamyn oılaıdy. Sodan shyryldap V.Muqanovany izdeıdi. Ol taptyra qoımaıdy. Bastalǵan bes qabatty úı qańyraǵan qarashadaı qalqaıyp, qazylǵan qazań shuńqyrlarǵa tolǵan sý ortasynda qalypty. Bul mańaıǵa kúnde qaptap adamdar keledi. Kezinde bir alaıaqtyq istiń bastalǵanyn bildirgendeı moıyndary soraıyp qalqaıǵan bir eski krandar tur. Jumysshy da, kúzetshi de joq. Tym-tyrys óli tynyshtyq. Sóıtse V.Muqanova degen oıdan-qyrdan qujattardy jınap, úı turǵyzam dep jumysshylardy jaldap, qaǵylǵan-soǵylǵan tehnıkalardy súırep ákep qoıypty. Ol óziniń qurylys kompanııasyn zańdy nómirmen tirketken. Sóıtip, óziniń JShS basqa taǵy bir JShS-niń jeke sharýashylyǵyn júrgizip, bankten esepshot ashypty. Sodan qurylysyn ózi bastaǵan bes qabatty úıge úlesker bolyńdar dep talaı salymshylardyń qarjysyn jıypty. Árıne, altyn kórse perishte de joldan taıady degendeı, jappaı alyp, jep jatqan ózgeler sekildi alaıaqtyq isim bilinbeı qalady dep oılady ma eken, áıteýir úı turǵyzýdan góri úleskerlerdiń óz qoldarymen ákep, ózderi sanap beretin qyp-qyzyl aqshasyna qyzyǵypty.
Muny B.Myńjanov sekildi kóptegen adamdar qaıdan bilsin. Tártipke, zańǵa sengen kúıi júre bergen. Sóıtse, V.Muqanovanyń bes qabatty jaıly páterli úı turǵyzýǵa tipten ruqsaty bolmaǵan kórinedi. Ol ózgeler de ruqsatsyz úı salyp jatqanda maǵan da bir jóni bolýy múmkin dep oılasa kerek, áıteýir ǵımarat turǵyzý isinde asyra siltep jiberipti. Oǵan sonaý 2006 jyly Asqarov degen azamat 10 sotyq jer teliminiń úı salýǵa arnalǵan memlekettik aktisin bergen. Oǵan qosa osy telimge kottedj salýǵa ǵana senim hat tirkepti. Al V.Muqanova bolsa qyza-qyza kelgende anaý-mynaý emes, bir kottedjdiń ornyna bes qabatty úıdi turǵyzýdy jón kóripti. Bul úı turǵyzyla ma, joq pa, ony ol kezde V.Muqanovanyń ózi de bilmese kerek. Aqyry B.Myńjanov óziniń úıi satylyp ketip, artynsha bir emes, birneshe qojaıyn ózgergende ǵana shoshıyn deıdi. V.Muqanovadan sekem alǵan kúdigi rasqa shyǵady. Ol bir páterdi birneshe adamǵa qaıtara satypty. Sóıtip, aldanǵan adamdardyń aqshasyn qaltasyna basa bergen. Endi ony qansha izdese de taba almaıdy. Is bitip, qý ketti degen osy, úı de joq, aqsha da joq, bas suǵatyn baspana da joq. Aqyry baryp, sotqa júginedi. Sóıtse, sengen qoıym sen bolsań degendeı, V.Muqanovany tek jalǵyz bul emes qyryq shaqty otbasy jaryq kúnde qoldaryna sham alyp izdep júr eken. V.Muqanova jáne onyń qyzynyń ústinen qylmystyq is qozǵalypty. Ony B.Myńjanov sekildiler qaıdan bilsin, V.Muqanovanyń sońǵy saǵaty soqqanǵa deıin tirnektep jıǵan aqshalaryn ýysyna ákelip ustata beripti. Ar jaǵy belgili: V.Muqanova men onyń qyzy bankke túsken bul aqshalardy sýdaı sapyryp, óz paıdalaryna jaratqan. Pálenbaı mıllıon AQSh dollaryn qaltasyna basqan olar elordalyqtyń bul kezde áli túsine de enip kórmegen záýlim kottedj turǵyzyp, astaryna árqaısysy sheteldik eń qymbat ta júrdek kólikterdi minip, túk bolmastaı júre beripti. Kókelerine sengen ǵoı. Al syn sátte ol «kókeleriniń» de jalt bererin bilmegen syńaıly.
О́ıtkeni, ol bireýlerge senim artpasa mundaı soraqylyqtardy jasaý múmkin de emes, jalǵyzdyń qolynan da kelmeıdi. Máselen, sońǵy satyp alýshy Qarabaeva aldyndaǵylardaı emes, Myńjanovtardyń aınalshyqtap ketpeýlerinen ózinshe saqtyq tanytsa kerek, úıdi bankke 15 jylǵa 61000 AQSh dollaryna kepildikke salyp tastaıdy. Al negizinde Medet Myńjanovtyń suraý salýy boıynsha, bul bank turǵyn úı shpaldan, samannan turǵyzylǵan bolsa kepildikke almaımyz, nesıe berilmeıdi degendi aıtady. Endeshe, Myńjanovtardyń shpaldan salynǵan úılerin bank qalaısha kepildikke alyp, ıpotekaǵa kelisimshart jasalǵan? Osylaısha, V.Muqanovanyń bastapqy is-áreketi, aılaly-amaldary kúdikten kúdik týǵyza beredi. Sodan Myńjanovtar sottan sotqa júginedi. Birinshi sot, ekinshi sot, úshinshi sot, tórtinshi sot... Ne kerek, sottan sot bitpeıdi. Endi qaıtpek, jalǵyz qalǵan úmit sotta ǵana. Biraq Myńjanovtar úıi bir emes, birneshe ret satylyp ketti, ár satqan adam aqshasyn alyp ketti. Qaıda ketti, eshkim bilmeıdi. Onyń ústine bankke de kepildikke salyndy. Bári zańdy sekildi. Myńjanovtar tárizdi talaı adamdar zar eńirep júr, bireýlerdiki tipten qıyn: isherge as, tigerge tuıaq qalmaǵan. Bulardy aldap soqqandar aldadyq demeıdi. Kásippen aınalysyp, amal istedik deıdi. Qoǵam kináli, ýaqyt solaı deıdi. Al shynynda kim kináli?
Úıdi sońǵy satyp alýshy Qarabaeva ony bankke kepildikke qoıǵan soń, úıge de, onyń aldyndaǵy saraıǵa da páter jaldap turýshylardy jibergen. Olar kezindegi ádemi úıdiń árin ketiredi. Bes jyl boıyna kommýnaldyq qaryzdar men jer salyǵy tólenbeıdi. Bankke qoıylǵandyqtan úıge tyıym salynady. Oǵan endi kýálandyratyn jeke qujat ta, mekenjaı aty da berilmeıdi jáne memlekettik tirkeýge alynbaıdy. Sóıtip, úıdiń burynǵy ataýlary joıylady. Bul endi taǵy da jyǵylǵan ústine judyryq bolyp jumsalady. Myńjanovtar sekildi birneshe adam osyndaı aramdyqtyń qurbanyna ushyrady-aý dep eshkim nazar aýdarmaıdy. Aýdarý túgil barlyq mekeme at-tonyn ala qashady. Biraq Myńjanov sottyń artynan qalmaıdy. Adamdy ádildikke bir jetkizse, sot qana jetkizetinin túsinedi. Alaıda, úıdi qaıtarý múmkin emesteı kórinedi. Al úmit úzý B.Myńjanov úshin ómirden de qol úzý bolatyn. О́ıtkeni, bala-shaǵasyn, nemerelerin bárin aıdyn-kúnniń amanynda qańǵyrtyp tastady ǵoı. О́ziniń de ózegi taldy. Aqyry aýyr salmaqty kótere almaı júrek talmasy ustap, aýrýhanaǵa tústi. Ne úı joq, ne kúı joq, otbasynyń shyrqy buzylyp, áıelimen ajyrasyp, balalary da tentirep, endi ózine de bir adym attaý muńǵa aınalǵanda, o dúnıeniń de esigi kóringendeı boldy.
Biraq Qudaıdyń qudireti degen sol ǵoı, bul ómirde ádildik áli bar eken. Isti besinshi qaraǵan sottyń beti beri qarady-aý aqyry. Sodan keıin ile-shala altynshy, jetinshi sot boldy. Myńjanovtardyń tilegin berdi. Sot olardy alaıaqtardyń aldap urǵanyn anyqtap, bulardyń óz úılerine quqyqtary bar ekenin taıǵa tańba basqandaı qylyp sheshim shyǵaryp berdi. «O, ómir-aı! – dedi sosyn B.Myńjanov. – O dúnıe esiginiń aldynan qaıtardyń-aý, áıteýir». Osylaı dep kóz jasyn balalaryna kórsetpeı bir syǵyp aldy. Biraq bul alaıaqtar salǵan sergeldeńniń basyn ǵana qaıtarý bolatyn. Sot sheshim shyǵarǵanmen úıdi zańdy túrde Myńjanovtar atyna aýdarýda taǵy da aldan alynbas qamal shyqty. Úı bankte areste tur, ıaǵnı tyıym salynǵan. Úıdiń tehnıkalyq pasportyn, memlekettik akt alý múmkin emes. Tıisti mekemeler esigi túgili, tesiginen de jolatpaıdy. Úıdi tirkete almaǵandyqtan, B.Myńjanovtyń mektepke baratyn nemeresi de tirkeýde joq. Úıge tyıym salynǵany týraly jeti birdeı sot oryndaýshysy qaýly shyǵarǵan. Sol jeti birdeı qaýlynyń kúshi joıylsa ǵana, úı tyıymnan alynyp, tolyqqandy qujat jasaý múmkindigi týar edi deıdi Medet Myńjanov. Biraq ol ázirge arman ǵana sekildi. Bir qyzyǵy, satylǵan úıdiń bes jylǵy alym-salyǵy, kommýnaldyq qyzmet túrleriniń, sý, jaryq, jylý, ıaǵnı barlyq kórsetilgen qyzmet túrleriniń aqshasy Myńjanovtyń atyna jazyla beripti. Bul qyzmet túrlerine ýaqytynda tólemedińder dep salynǵan aıyppul quny shash-etekten. Sonyń bárin Myńjanovtar qaıtadan tólep jatyr. V.Muqanova 8 jylǵa, qyzy 7 jylǵa sottalyp ketti. Alar aqshasyn alǵan Pıkanov, Ivanov, Qarabaevalar sottyń esiginen de qaramady. Endi Myńjanovqa ne isteý kerek? Túsiniksiz, deıdi redaksııaǵa aryzdana kelgen Myńjanovtar.
Árıne, nebir alaıaqtar týraly az aıtylyp jatqan joq qoı. Mundaılardy adamgershiligi, adaldyǵy bar dep esepteý artyq shyǵar. О́ıtkeni, bireýdiń nesibesin tartyp alý arqyly ony óziniń qaraqan basynyń ǵana bas paıdasyna jaratýy, rasy kerek, keıin kameralas bolǵan qylmyskerlerdiń ózin seskendirip tastapty. Sondyqtan mundaı adamnyń búldirgen isin qaıta qalpyna keltirý de ońaı bolmaı jatyr. Tipti, ony aqyr aıaǵynda sottaǵanmen, salǵan lańynan artynda qaqsap qalǵan jurttyń zaryn joıyp, joǵyn bútindeý áli kúnge múmkin emes kórinedi. Múmkin bolýy da áli neǵaıbyl. Sondyqtan atalǵan JShS dırektory da joǵarydaǵy «kókelerine» úmit artyp, alda-jalda qıyn-qystaý kún týsa aman-esen qutylyp, sútten aq, sýdan taza bolamyn dep sengen sekildi. Tek úmiti úzilip, senimi qurǵyr selkeý tartqanda ǵana jantalasa «kókelerin» izdegen kórinedi. Al bastapqyda urlanǵan aqshany qyldaı bólisken sol «kókeleri» keıin baıtal túgil bas qaıǵy degendeı, at quıryǵyn úzisip, osy toıǵandarymyz da jetedi degendeı buǵyp qalypty. Tek Myńjanov sekildi ondaǵan adam ǵana aıdyn-kúnniń amanynda bala-shaǵasymen turǵyzǵan baspanalarynan aıyrylyp tyndy. О́mir – aına. Sol aınadan myna qoǵamymyzda ne bolyp, ne qoıyp jatqandyǵyn kórip otyrmyz. Kim biledi, mundaı oqıǵalardyń nebir túrleri dál qazir jańadan bastaý alyp jatqan shyǵar nemese bolyp ta jatyr jáne aldaǵy ýaqytta jalǵasyn taba beretin de shyǵar. О́ıtkeni, osyndaı zańsyzdyqtarǵa dem beretin sheneýniksymaqtar kezdesedi deıdi jurt.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA.
Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas.
Qazaq sportshylary shańǵymen tuǵyrdan sekirýden Olımpıadanyń fınalyna shyǵa almady
Olımpıada • Búgin, 00:15
Shymkentte joq páterlerdi jalǵa bergen áıel ustaldy
Oqıǵa • Keshe
Elimizdiń 17 óńirinde daýyldy eskertý jarııalandy
Aýa raıy • Keshe
Mektepte nege balalardyń pikiri eskerilmeıdi?
Mektep • Keshe
Elimizde áıelderge zorlyq-zombylyq kórsetýge qarsy naýqan bastaldy
Qazaqstan • Keshe
Taǵzym • Keshe
Sońǵy eki aıda elimizge qansha adam kóship keldi?
Qazaqstan • Keshe
Elena Rybakına WTA reıtınginde óz ornyn saqtap tur
Tennıs • Keshe
Mádenıet • Keshe