Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyldyń mamyr aıynda Túrkııada bolyp, onda birqatar qujatqa qol qoıǵany málim. Sonyń biri bilim salasyndaǵy kelisim bolatyn.
Atalǵan kelisimde birlesken bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyrý, oqytýshylar almasýdy odan ári qarqyndatý, bilim berý salasynda jańa tehnologııalardy qoldaný tájirıbesin almasý sekildi sharalar qarastyrylǵan.
Elimizdiń uzaq jyldan bergi strategııalyq seriktesi sanalatyn Túrkııamen yntymaqtastyqty tereńdetýdiń máni zor. Búgingi tańda qos el arasynda tamyrlas tarıh pen mádenı muradan negiz alǵan yntymaqtastyqtyń myzǵymas dástúri qalyptasqan.
Qazirgi kúni elimizdiń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń aldynda ýnıversıtet ǵylymyn nyǵaıtý, ulttyq ekonomıkany damytýdaǵy otandyq zertteýlerdiń úlesin arttyrý, sondaı-aq Qazaqstannyń álemdik ǵylymı keńistikpen odan ári ıntegrasııalanýyna qatysty birqatar strategııalyq mindet tur.
Qazaqstannyń Túrkııadaǵy Elshiliginiń málimetinshe, Túrkııa ýnıversıtetterinde 2 300-ge jýyq qazaqstandyq oqyp jatsa, elimizde 360-tan astam túrik stýdentteri bilim alyp júr. Qazaqstannyń 73 joǵary oqý orny Túrkııanyń 100-den astam joǵary oqý oryndarymen jáne ǵylymı-zertteý ortalyqtarymen tyǵyz qarym-qatynas ornatqanyn aıta ketý kerek. «Bolashaq» baǵdarlamasy da eki el arasynda altyn arqaý bolyp keledi.
Qazaqstan Prezıdentiniń mamyr aıyndaǵy Túrkııaǵa resmı sapary kezinde elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń biri – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Ystanbul qalasyndaǵy fılıaly ashyldy. Bul qadam Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy bilim berý kooperasııasynyń kókjıegin keńeıteri anyq.
Ǵylymı kooperasııada ilgeri jyljý baıqalady. 2009 jyly eki el arasynda ǵylym men tehnıka salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Qazirgi ýaqytta túrik ǵalymdarynyń qatysýymen qazaqstandyq tarap qarjylandyratyn 16 ǵylymı joba iske asyrylyp jatyr. Sondaı-aq ǵylym salasyndaǵy yntymaqtastyq Halyqaralyq Túrki akademııasynyń jelisi arqyly jolǵa qoıylǵan.
Taıaýda bizdiń ortaq uıymymyz – halyqaralyq Túrki akademııasynyń ǵylymı arheologııalyq ekspedısııasy Nomǵon alqabynda Kúltegin men Bilge qaǵannyń ákesi Qutlyq Elteris qaǵannyń keshenin tapty. Bul túrkitanýdy odan ári damytýǵa, sonymen qatar túrik áriptestermen birlesken tyń zertteý jobalaryna serpin beretin aqjoltaı jańalyq boldy.
Sońǵy jyldary Túrkııa ınnovasııalar men ozyq tehnologııalardy damytý salasynda eleýli tabystarǵa qol jetkizdi. Mysaly, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha Jahandyq ınnovasııalar ındeksinde (Global Innovation Index) Túrkııa 10 satyǵa kóterilip, 132 eldiń ishinen 41-oryndy ıelendi. Bul – naqty keısterimen nyq turǵan, mańyzdy jetistikterge jetken túrik ekonomıkasynyń búgingi bet-beınesi.
Qazaqstan úshin irgeli jáne qoldanbaly zertteýler salasynda túrik tarapymen yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıta túsý – tabysty qadam bolaryn anyq. Búgingi tańda tabıǵı resýrsty tıimdi kádege jaratý, aqparattyq jáne ǵaryshtyq tehnologııa, agroónerkásiptik keshen sekildi baǵyttarǵa den qoıý kez kelgen el úshin mańyzdy.
Qazirgi ýaqytta taraptar Qazaqstanda Túrkııanyń jetekshi tehnıkalyq ýnıversıtetteriniń biriniń fılıalyn ashý, stýdentterimizdi Túrkııanyń jetekshi ǵylymı-zertteý ortalyqtaryna tájirıbe almasýǵa jiberý jáne otandyq joǵary oqý oryndaryna túrik mamandaryn tartý múmkindigin qarastyrýda.
Qazaqstanda túrik tilin úırený úrdisi aǵylshyn tilinen keıingi ekinshi orynda tur, sol sebepti bul salada ıyq tirese yntymaqtasý artyq etpeıdi. Dál osy til úıretý baǵytynda elimizde qyzmet etetin Júnis Ámire ınstıtýttary úshin keń kókjıek ashyla tústi.
Bul Qazaqstannyń joǵary bilim salasynda jemisin berýge daıar bastamalarynyń bir parasy ǵana. Bul rette bilim men ǵylymdaǵy kooperasııany tereńdetý tek qazaq-túrik strategııalyq áriptestigin nyǵaıtýǵa ǵana emes, sonymen qatar eki eldiń baıyrǵy múddelerine saı keledi.
Saıasat NURBEK,
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri
