Aýdan ákimdiginiń mamandary bul óńirdegi Qaratuz kóli men ystyq sýǵa túsý úshin bir jazda shamamen 5 myńdaı adam keletinin aıtady. Biraq shıpaly sý oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqandyqtan, buǵan deıin bul jerdi kútimge alatyn kásipker tabylmapty.
Bıyl jazda Sarytúbektegi Aqańnyń aq kesenesine ózimiz de birneshe ret baryp qaıttyq. Jolaı osy Tenteksaıdyń tusyna eki-úsh ret toqtap, shıpaly sýǵa túsip kórgenimiz bar. Tereńnen búlkildep toqtaýsyz shyǵyp jatqan tuzdy sýdyń ystyqtyǵy sonshalyq, qol tıgizbeıdi. Jer astynan shyqqan sý bulaqtyń jol jaqtaǵy jıegine kólshiktenip baryp, qaıtadan jerge sińip ketedi eken, maıly topyraǵy aýmaǵy úıdiń ornyndaı bolatyn kádimgi saz balshyqqa aınalypty. Jergilikti turǵyndardyń aıtýyna qaraǵanda, bul balshyqtyń da densaýlyqqa tıgizetin paıdasy zor. Kólshiktiń shetinde tuz kemirip, tot basyp qap-qara bop ketken jurttan qalǵan shoıyn vanna jatyr. Munda shıpa izdep kelgender ystyq sý toltyryp vannaǵa túsip, janyndaǵy balshyqty búkil denesine jaǵyp alyp, kún astynda qyzdyrynyp emdeledi eken.
Shıpaly sýdyń basyna ekinshi márte kelgenimizde sonda júrgen on shaqty adammen jolyqtyq. Bulaqtyń basyna kıiz úı quryp qoıypty. Eki-úsh dýsh kabınasy paıda bolǵan. Burynǵydaı ár jerde shashylyp jatqan qoqys ta kórinbeıdi.
– Torǵaı aýylynan keldik. Qazir kórip turǵandaryńyzdaı, qolymdaǵy allergııa osy ystyq sýdyń kómegimen ketti. Jańa bastalyp kele jatqanda maqtany sýlap, qolyńyzdy orap, tańyp tastasańyz, birden alyp túsedi. Men kúnnen bolatyn allergııaǵa osy ystyq sýdy paıdalanamyn, – dedi emdelýshilerdiń biri Raıhan Málikzadaqyzy.
Aýdandyq kásipkerlikti damytý bóliminiń basshysy Sáýle Baqytjanqyzynyń aıtýynsha, ystyq sýdyń toqtaýsyz aǵyp jatqanyna 30 jyldan asypty. Em izdep kelýshilerdiń qarasy, ásirese sońǵy jyldary edáýir kóbeıgen.
– Investor izdep jatqanymyzǵa biraz jyl boldy. Kelgisi kelgenderdiń kóbi joldyń shalǵaılyǵynan taısaqtaıdy. О́tkende Qostanaıǵa Reseıden delegasııa keldi. Olarǵa óńirdiń týrıstik áleýetin tanystyrdyq. Sonyń ishinde bizdiń osy ystyq
sýymyz men Qaratuzymyz da bar. Bul sýdyń quramy áli zerttelgen joq. Biz ony anyq bilmeımiz. Áýelde 71 gradýs ystyq bolatyn, qazir 54 gradýsqa tústi. Artrıt, quıańy bar, túrli teri aýrýymen aýyratyn adamdar jaz boıy kelip emdeledi. Vannaǵa jatady. Maıly topyraǵyn jaǵady. Torǵaıdan Aqshyǵanaqqa bara jatqan joldyń boıyndaǵy Qarǵaly degen jerde de dál osyndaı ıodty-bromdy ystyq sý bar. Jurt ol jerdi Qaraqudyq dep te ataıdy. Baıaǵyda sonyń basynda tabıǵı ystyq sýmen jylytylatyn 6 úı turatyn. Ystyq sý vannalarǵa ózi quıylyp, jylý qubyry arqyly syrtqa aǵyp ketetin. Toqsanynshy jyldary ol úıler buzylyp ketti de, keıin ol jer de qaraýsyz qalyp qoıdy. Qarǵalyǵa Reseıden keletinder kóp edi. Sýy teri aýrýlaryna, jaraǵa em bolatyn. Tenteksaıdaǵy ystyq sýdyń basyna Astanadan adamdar kelip jerdi jalǵa alyp, 150 mln teńgege úı salaıyn dep jatyr, vanna qoıǵan. Jurt kelip sýǵa tegin túse beredi. Shlagbaým qoıylmaıdy. Kásipker olarǵa tek jatyn oryn berip, ashanasynyń qyzmetin usynady. Tósemtas tósep, avtoturaq jasaımyn dep otyr. Ol kisi endi ǵana bastap jatyr, jobasy júzege assa, Torǵaıǵa týrıster de kóp keledi degen úmittemiz. Biz ystyq sýdyń basyna jergilikti bıýdjettiń qarjysyna 2-3 samaljaı, dárethana saldyq, – dedi Sáýle Baqytjanqyzy.
Bul jerdi jalǵa alǵan kásipkerdiń esim-soıy Nurman Embergenov eken. Álgi kıiz úı de osy kisiniki bolyp shyqty.
– Shynymdy aıtsam, baılyǵym asyp-tasyp bara jatqannan emes, ózim osy óńirde týyp-óskendikten elge bir septigimiz tısinshi degen oımen osyndaı táýekelge baryp jatyrmyn. О́zim kezinde Torǵaıdyń mádenıet úıinde jumys istedim. Qazir Astanada turamyn. 30 jyl boldy, ózimiz birneshe otbasy bolyp birigip, osy jerge jylda kelip turamyz. Jubaıym kishkene aýyryńqyrap edi, ystyq sý arqyly saýyǵyp ketti. О́zime de shıpasy tıdi. Bul sýdyń ózim alyp barǵan jora-joldas, tanystardyń bárine kómegi tıip jatyr. Sony kórip, qadir-qasıetine kózimiz jetip turǵan soń, joldyń qıyndyǵyna qaramastan osy iske kirisip kettik, – dedi kásipker.
Buryn Aqkólge jetý tipti qıyn edi. Bıyl Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyq mereıtoıyna oraı, 20-30 shaqyrymǵa asfalt tóselip, jol birshama durystaldy. Jol jóndeý jumystary kelesi jyly da jalǵasady. Asfalt jol Aqkól, Ahmet aýyldaryna deıin jetse, ystyq sýǵa kelýshiler odan saıyn kóbeıe túsetini sózsiz. Ystyq sýdyń máselesi de bir jaǵynan osy jol qatynasyna kelip tireledi. Aldaǵy bir-eki jyldyń ishinde joldyń salynyp bitetinine Nurman Embergenov te senedi. Nar táýekelge baryp, bıznes-jobasyn qorǵap, osy mańaıdan 1,5 myń gektar jerdi jalǵa alyp otyrǵany da sodan.
– Qaǵazy kóp jumys qoı, osy jaqynda ǵana tolyq resimdep bitirdim. Bul jaqqa jol qatynasy qıyn. Áıtpese, bul jerdi gúldendirip jiberetin ınvestor baıaǵyda-aq tabylatyn edi. Bıyl esh nárse jasap úlgermedim. Endi oıym qystaı shamam jetkenshe qurylys materıaldaryn tasyp, osynda jınap qoıý bolyp otyr. Kóktemde úı qurylysyn bastaımyz ba degen jospar bar. Joba boıynsha, 7-8 úı turǵyzamyz. Kádimgi 2 adamdyq, 4 adamdyq qonaq úıler ǵoı. Ájethanasy, qol jýǵyshy, dýshy ishinde bolady. Medısına qyzmetkeri bolady. Sýdyń quramyn zertteýge berdik. Nege paıdaly, nege zııan ekenin anyqtaımyz. Sosyn iske kirisemiz. Jaqyn jerden elektr jelisi ótip tur, sol jerge transformator qoıyp, jaryq tartqyzý kerek. Buryn bul jerde tushy sý bolǵan deıdi. Uńǵyma qazdyryp, sol tushy sýdy izdeý kerek, – dedi Nurman Embergenov.
Osylaısha, kópten beri kádege aspaı jatqan shıpaly ystyq sýdyń aınalasy abattandyrylyp, basyna shaǵyn shıpajaı salynbaq. Bul ystyq sý aqyly bolady degen sóz emes, burynǵysha tegin túsemin degen adam, tegin túsip kete beredi. Al jatyp demalam, emdelem degen adamdarǵa qolaıly jaǵdaı jasalady. Qonaqjaı ákimshiligi alystan at aryltyp jetkenderdi jaıly jatyn-orynmen qamtamasyz etip, as-sýyn ázirlep beredi. Bulaqtyń basyna dýsh qabyldaıtyn kabınalar qoıylyp, zamanaýı monsha salynady. Shaǵyn shıpajaıda emdelýshilerge dárigerler men medısınalyq massaj jasaıtyn mamandar qyzmet kórsetedi.
Elsizge úı turǵyzyp, taqyr jerge gúl egý de ońaı sharýa emes. Joldyń shalǵaılyǵy men búgingi naryqtyń qubylmaly minezin eskere otyryp eseptegende, shıpajaı shaǵyn bolǵanymen, qyrýar qarjyny qajet etetini sózsiz. Sondyqtan kásipker Kólqamystan mal bordaqylaý alańyn ashyp, odan túsken tabysyn ystyq sýdyń basyna salynatyn emdeý-saýyqtyrý ortalyǵyn damytýǵa jumsaýdy kózdep otyr.
Qostanaı oblysy
