El aldyndaǵy esep

Abaı aýdany 34 eldi mekennen quralǵan, 300 myńnan astam halyq turady. Aýdanǵa qarasty Qyzyljar turǵyn alabynda 2021 jyly bıýdjet esebinen 154 mln teńgege aýyz sý­ tartý jumystary júrgizilip, el ıgi­li­gine paıdalanýǵa berildi. Bıyl «Oń­tús­tik JaryqTranzıt» AQ tarapynan elektr jelileri jańartylyp jatyr. Qurylysty aıaqtaý merzimi osy jyldyń tórtinshi toqsany dep josparlanyp otyr. Turǵyn alaby júz paıyz tabıǵı gazben qamtylǵan. Sonymen bir­ge bıyl jyl sońyna deıin bazalyq stansanyń qurylysy aıaqtalady. Sonyń nátıjesinde, turǵyndar sapaly ınternetke qol jetkizetin bolady.

Al Altyntóbe turǵyn alabynda bıyl Iztileý kóshesi tolyqtaı ja­ryq­­tandyryldy. Búgingi tańda Aqnıet shaǵyn aýdany aýyz sý, elektr ja­ry­ǵy, tabıǵı gazben júz pa­ıyzǵa qam­ta­masyz etilgen. Endi jyl aıaqtal­ǵan­sha talshyqty-optıkalyq ınternet je­li­sin tartý ǵana qalyp tur. Qy­zyl­jar men Jaılaý shaǵyn aýdandarynda da kommýnaldyq máseleler tolyq sheshimin tapqan. Al Yntymaq-2 shaǵyn aýdanyn tabıǵı gazben qamtý úshin jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenip, qurylys jumystary 2022-2023 jyldary aralyǵynda atqarylady. Qursaıǵa keletin bolsaq, munda merdiger kompanııalar tarapynan aýyz sý, elektr jaryǵy, tabıǵı gaz boıynsha jobalyq-smetalyq qujattama daıyndalyp, qu­rylys jumystary keler jyly qolǵa alynady. Máselen, atalǵan shaǵyn aýdan­da halyqty aýyz sýmen qamtý – 66 pa­ıyzǵa, elektr jaryǵy men tabıǵı gaz­ben qamtý 83 paıyzǵa oryndalǵan. Aqjar turǵyn alabynda turǵyndardyń 71 paıyzy «kógildir otyn» tutynsa, búginde qalǵan úılerge tabıǵı gaz tartý boıynsha jumys qolǵa alynyp, jyldyń sońyna qaraı bitedi dep kútilýde. Sondaı-aq bıyl Samal-1 shaǵyn aýdanynyń 1,8 shaqyrymdy quraıtyn kóshesine aıaqjol salyndy. Búgingi tańda Nurshýaq shaǵyn aýdanyn tabıǵı gazben qamtý maqsatynda memlekettik satyp alý jumystary júrgizilýde. Qurylys jobasynyń quny 2,7 mlrd teńgeni quraıdy. Jospar bo­ıynsha gazdandyrý jumystary keler jyly aıaqtalady. Sonymen qatar Otaý, Mııaly, Saqınaly, Báıge, Syrymbet, Jarqudyq, Hanshaıym, Qaırankól, Qaraqum, Rýhanııat, Hanjaılaý jáne ataýy joq 6 kóshege bıyl shaǵal tas tóselip jatyr.

Shymkent qalasynyń ákimi M.Áıte­novtiń ár toqsan saıynǵy tur­ǵyn­darmen esepti kezdesýi Ál-Farabı aýdanynda jalǵasty. Onda shahar basshysy megapolıstegi sońǵy 9 aıda atqarylǵan jumystardy qorytyndylap, baıandama jasady.

200 myńnan astam halyq qonystanǵan Ál-Farabı aýdanyna 2 eldi meken, 13 shaǵyn aýdan qaraıdy. Bıyl aýmaqty tolyq elektr energııasymen qamtý jos­parda tur. Qazirgi tańda Sáýle shaǵyn aýdany 276 oramdaǵy 350 abonentti sapaly elektr qýatyna qosý jumystary jalǵasyp, aıaqtalýǵa jaqyn qaldy. Tekesý turǵyn alabyndaǵy qubyrlardy jańartý jumystary aıaqtalyp, 140 abonent taza aýyz sýǵa qosylsa, bul kór­setkish boıynsha aýdan bıyl júz paıyzdyq deńgeıge jetedi. Jyldan-jylǵa aımaqtyń tabysy da artyp keledi. Máselen, osydan bes jyl buryn aýdan bıýdjeti 1,3 mlrd teńge bolsa, qazirgi tańda bıýdjet qarajaty 32,5 mlrd teńgege deıin ósken. Esesine kom­mýnaldyq-ınfraqurylymdyq ju­mystarǵa bólinetin qarjy kólemi eselene tústi. Aıtalyq, aýyz sýǵa bes jyl aldyn 70 mln teńge qarastyrylsa, búginde qazynadan bólingen qarajat 150 mln teńgeden asyp jyǵyldy. Sol sekildi jol salasynyń bıýdjettik shyǵyny 2017 jyly 260 mln teńge bolsa, qazirgi tańda 14 mlrd teńgeni qurap otyr. Iаǵnı jolǵa baǵyttalǵan qarjy 50 ese artqan.

Aıta ketken jón, kezdesýge 300-den astam adam, basqarma basshylary, qoǵamdyq keńes músheleri, máslıhat depýtattary men BAQ ókilderi jınaldy. О́z kezeginde ákim esebi Shymkent qalasy ákimdiginiń ınstagramdaǵy resmı paraqshasynda tikeleı efırden kórsetildi. Jalpy, Murat Dúısenbekuly jyl basynan bastap megapolıstegi eldi mekenderdi aralaý barysynda 125 kezdesý ótkizipti. Sonda kóterilgen 1 020 máseleniń árbiri jeke hattamaǵa engizilip, oryndalýy jiti baqylaýǵa alyndy. Sonyń nátıjesinde, búginge deıin 500-ge jýyq másele óziniń oń sheshimin taýyp, 377-si jyl sońyna deıin oryndalady. Al 195 problemanyń túıinin tarqatý 2023-2025 jyldardyń josparyna engizildi. Sonymen birge sońǵy 9 aıda qala basshysy 12 ret jeke qabyldaý ótkizip, 1 200-den astam azamattyń ótinish-talaptary tyńdaldy. 2 341 máseleniń 760-sy naqty sheshimin tapsa, 1 476-sy oryndalyp jatyr. Qalǵandary zań talaptaryna sáıkes sheshilmek.

Ál-Farabı aýdanynyń ákimi R.Myń­baev 2 eldi meken, 13 shaǵyn aýdan bo­­­­ıynsha atqarylǵan jumystar men halyqqa qajetti ınfraqurylym júıeleriniń tartylýy, baspanamen qamtý, arnaıy sport jáne balalar alańshalarynyń salynýy jóninde naqty sıfrlardy keltirip, baıandama jasady. Kezdesý sońynda suraq-jaýaptar qoıylyp, qala ákimi tarapynan densaýlyq saqtaý, jumyspen qamtý, ınfraqurylym, balalar oıyn alańshalary, qoqys, zańsyz ǵımarat salý máseleleri tóńiregindegi 30-dan astam saýalǵa jaýap berildi.

Endi Shymkent qalasynyń jalpy áleýmettik-ekonomıkalyq damý kór­setkishterine kelsek, ınjenerlik ınfraqurylym boıynsha bıyl aýyz sýmen qamtý deńgeıi – 99 paıyzǵa, káriz júıesi – 60 paıyzǵa, elektr qýaty – 99 paıyzǵa, tabıǵı gaz 94,7 paıyzǵa jetkizildi. Elektr energııasy men aýyz sý kelesi jyly júz paıyzdyq mejeni baǵyndyrsa, tabıǵı gazben qalany tolyq qamtý 2025 jylǵa qaraı josparlanyp otyr. Sondaı-aq aldaǵy úsh jylda megapolıstegi káriz júıesimen qamtylý kórsetkishi 75 paıyzdy quramaq. Qala kóshelerin jaryqtandyrý kórsetkishi ótken jyly 43 paıyzdan assa, bıyl 57 paıyzǵa deıin artady. 1 758  shaqyrymdy quraıtyn áleýmettik mańyzy bar 747 kósheniń 324-i jaryqtandyryldy. Búgingi tańda memleket-jekeshelik áriptestigi aıasynda 102 kóshege jaryq tartylyp jatyr. 2025 jylǵa qaraı bul mejeni 75 paıyzǵa jetkizý josparda tur. Sonymen birge megapolıste avtobýstar parki 95 paıyzǵa jańartyldy. Qoǵamdyq kólikterge kartalyq tólem júıesi engizildi. Osydan tórt jyl buryn jol qurylysy men jóndeý jumystary 98 shaqyrymda júrgizilse, qazir ol 351 shaqyrymǵa ósti. 2 jolaıryq qurylysy salynyp jatyr. Sapaly joldardyń úlesi bıyl 67,4 paıyz bolsa, 2025 jylǵa qaraı 79 paıyzdy quramaq. Sondaı-aq aldaǵy úsh jylda shaharda jolaıryqtar sany úsheýge jetip, 2 tranzıttik aınalma jol salynady jáne A-2 avtomobıl joly men D.Qonaev dańǵylynyń qurylys kezeńderi jalǵasyn tabady.

Qoǵamdyq qaýipsizdikti saqtaý maq­satynda ornatylǵan beıne­baqylaý kameralarynyń jumysynyń nátı­jesinde qylmys sany 15,3 paıyzǵa tómendegen. Bıyl qalada 33 mektep paıdalanýǵa berildi. Bul bilim oshaqtarynda 13 myńnan astam bala oqıdy. Mektep qurylystarynyń nátı­jesinde úsh aýysymdy bilim uıalarynyń sany 9-dan 4-ke, yńǵaılastyrylǵan mektepter 4-ten 3-ke azaıdy. Qalada 44 emhana, 4 kópsalaly aýrýhana bar. Emdeý mekemelerinde 22 kompıýterlik tomografııa men 14 magnıttik rezonans tomografııasy ornatylǵan. Em­hana, aýrýhanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartý sońǵy úsh jylda 77,1 paıyzdan 79,2 paıyzǵa ulǵaıdy. Jalpy, búgingi tańda mem­lekettik medısınalyq uıymdar kom­pıýterlik tehnıkamen tolyq qamtylǵan. Aldaǵy ýaqytta megapolıste 6 emhana salynady. Onyń úsheýi Abaı aýdanynan boı kóteredi. Sonymen birge sáýleli terapııa ortalyǵy ashylady. 800 oryndy ýnıversıtettik klınıka qurylysy qolǵa alynyp, 200 oryndy perınataldyq ortalyq salynady.

2017 jyly Shymkenttiń bıýdjettik tabysy 133 mlrd teńgeni quraǵan edi. Búginde respýblıkanyń úshinshi megapolısiniń qazynasy 583,5 mlrd teń­gege jetip otyr. Iаǵnı bıýdjet qara­jaty 4 ese ósken. О́z kezeginde qazyna qarajatynyń 47 paıyzy áleýmettik salaǵa, 21 paıyzy damý jobasyna ba­ǵyttalǵan. Sondaı-aq ótken jyly Ha­lyq qatysatyn bıýdjet baǵdarlamasy aıasynda 1,2 mlrd teńgege 55 joba iske asyrylsa, bıyl 3,9 mlrd teńgege 158 joba júzege asyrylyp jatyr.