Medısına • 14 Qazan, 2022

Medısınalyq saqtandyrýdyń tyń tetigi

266 ret
kórsetildi
9 mın
oqý úshin

«Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory turǵyndardyń medısınalyq saqtandyrý júıesinde qamtylý kórsetkishin arttyrý jumystaryn jalǵastyrýda. 2022 jyldyń 30 qyrkúıegindegi jaǵdaı boıynsha Astana qalasynda turǵyndardyń 82,7%-y – MÁMS júıesiniń qatysýshylary, al 17,3%-ǵa jýyq elorda turǵyny qamtylmaı, MÁMS júıesinen tys qalyp otyr. 5 qyrkúıekten bastap bir jylǵa aldyn ala jarna tóleý arqyly MÁMS júıesine qatysýdyń jańa tetigi iske qosyldy. Ony «saqtandyrylǵan» mártebesi bar, sondaı-aq júıege eshqashan tólem jasamaǵan nemese júıesiz tólem jasaǵan barlyq derbes tóleýshiler paıdalana alady. Bul qalaı jumys isteıdi? Tóleýshiler qandaı ózgeshelikterdi bilýi kerek? Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory elorda fılıalynyń basshysy Nurlybek Qabdyqaparov osy jáne basqa da mańyzdy degen saýaldarǵa jaýap berdi.

Medısınalyq saqtandyrýdyń tyń tetigi

Búginge deıin medısınalyq saqtan­dy­rýǵa jarnalardy eshqashan tóle­megen nemese júıeli túrde tólemegen, sonyń saldarynan saqtandyrý mártebesinen aıyrylǵan derbes tóleýshilerge ony qal­pyna keltirý úshin ótkizip alǵan aılar úshin, tipti ótken jylǵa da jarnalardy tóleý qajet edi. Endi olarda balama ádis paıda boldy – jarna aýdarylmaǵan ótken kezeńdi tólemeı-aq, aldaǵy 12 aı úshin tólem jasaý arqyly «saqtandyrylǵan» mártebesin ala alady.

«Elordada, qazirgi ýaqytta, 2022 jyl­dyń 30 qyrkúıegindegi jaǵdaı bo­ıynsha turǵyndardyń 82,7%-y MÁMS júıesiniń qatysýshylary, ıaǵnı 1 080 188 astanalyq saqtandyrylǵan. Áli 225 545 qala turǵyny qamtylmaı, MÁMS júıesinen tys qalyp otyr. Bul olardyń josparly jáne joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek alýyn, aýrýlardyń aldyn alýyn, medısınalyq dıagnostıkaǵa qol jetkizýin qıyndatady. Osy rette engizilgen jańa tólem tetigi oń yqpal etedi dep oılaımyz», dedi Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory Nur-Sultan qalasy boıynsha fılıalynyń dırektory Nurlybek Qabdyqaparov. Osy oraıda halyqtan túsken ózekti saýaldarǵa qor fılıalynyń basshysy jaýap beredi.

– Sońǵy 12 aıda MÁMS jarnalary tólendi, mártebe saqtandyrylǵan. Aldaǵy jylǵa jarna tóleý mindetti me, álde ony aı saıyn tóleı me?

– Siz endi jarnalardy ózińizge yń­ǵaı­ly túrde tóleı alasyz: aı sa­ıyn, toqsan sa­ıyn júıeli túrde tóleýdi jalǵastyra alasyz nemese 12 aıǵa birden tóleı alasyz.

– Eger MÁMS-ke eshqashan jarna tólemegen bolsam, ıaǵnı mende birde-bir tólem joq, sáıkesinshe mártebe de joq. Osy múmkindikti paıdalanyp, aldaǵy 12 aıǵa tólem jasaı alamyn ba, álde al­dyńǵy tólenbegen kezeńdi óteýim kerek pe?

– Aldyńǵy tólenbegen kezeńdi óteý­diń qajeti joq. Bul norma siz se­kildi azamattarǵa MÁMS júıesine «aýyrt­palyqsyz» kirýge kómektesýdi maqsat etedi. Siz aǵymdaǵy aıǵa jáne aldaǵy 12 aıǵa jarna tóleý arqyly 3 jumys kúni ishinde saqtandyrý mártebesin ala alasyz.

– Eger MÁMS jarnalaryn kezeń-kezeńimen tólesem, biraq tólenbegen kezeńder saldarynan qazirgi kezde saq­tandyrylmaǵandyqtan, jarnalardy bir jyl buryn aldyn ala tólep, mártebe ala alamyn ba, álde maǵan aldymen buryn tólenbegen aılardy jabý qajet pe?

– Sizde eki nusqa bar. Birinshisi, barlyq ótkizip alǵan kezeńderdi ótep, áldeqaıda az soma tóleý jáne ári qaraı saqtandyrý mártebesinde qalý úshin MÁMS-ke aı saıyn tólem jasaý nemese ekinshi nusqa, ótken kezeńdi tólemeı, bir jylǵa aldyn ala jarna tóleý kerek.

– Eger osy jyldyń qazan aıynan bastap jańa tólem ádisin qoldanýdy uı­ǵarsam, onda jarnalardy qaı kezeńge tóleýim kerek, 2023 jyldyń qyr­kúıegine deıin be?

– Olaı emes. Zań normasynda tólemder aldaǵy kezeńder úshin jasalýy kerek dep kórsetilgen. Qazan aıy aǵymdaǵy kezeń bolyp sanalady. Tıisinshe, bir jylǵa mártebe alý úshin siz jarnany 2022 jyldyń qarashasy men 2023 jyldyń qazany aralyǵyna tóleýińiz kerek. Eger siz 2022 jyldyń qazany men 2023 jyldyń qyrkúıegi aralyǵyna tóleseńiz, sizge mártebe berilmeıdi, óıtkeni aǵymdaǵy aı tólemge kirmeıdi. Tıisinshe, júıe tólemdi tek 11 aıǵa eskeredi.

– Máselen, aldaǵy 12 aı úshin tólem jasadym, maǵan 2023 jyldyń qazan aıyna deıin mártebe berildi. Eger osydan keıin jarna tóleýdi toqtatsam, mártebem saqtala ma?

– BJT tóleýshilerden basqa tóleý­shi­lerdiń barlyq sanatynda saq­tandyrý mártebesi MÁMS-ke sońǵy tólem tólengennen keıin 3 aı boıy saqtalady. Sońǵy tólem 2023 jyldyń qyrkúıeginde boldy delik, demek saqtandyrylýdyń shartty mártebesi 23 jyldyń jel­toq­sanyna deıin saqtalady. Biraq osy kezeńde qaryzyńyz jınaqtalatynyn túsinýińiz kerek, bolashaqta mártebeńizdi saqtaý úshin ony óteý kerek.

– Eger tólem jasaýdy toqtattym, biraz ýaqyt meniń mártebem, ıaǵnı 3 aı boıy saq­taldy, sodan keıin joıyldy delik, ótken aılar úshin qaryzdy tóleýim kerek pe?

– Eger Siz jarnany bir jylǵa aldyn ala tóleseńiz, onda ótken kezeńdegi bereshek eskerilmeıdi. Biraq bul jerde mártebe bolashaq kezeńge taǵaıyndalǵanyn eskerý kerek. Mártebeni qazir alý úshin sizge MÁMS-ke aǵymdaǵy aı úshin de aqy tóleý qajet.

– Jyl saıyn AEK jáne ETJ mólsheri ózgerip otyrady, derbes tóleý­shiler úshin medısınalyq saq­tandyrý jarnalarynyń mólsheri sońǵysyna baılanysty bolady. Kelesi jyly eń tómengi jalaqyny 70 myń teńgege deıin ulǵaıtý týraly jarııalandy. Tıisinshe, MÁMS jarnalarynyń mólsheri ózgerýi kerek. Men osy ózgeristerdi eskere otyryp, aldyn ala tólem jasaýym kerek pe, álde qazirgi mólsherlemeler boıynsha tó­leýime bola ma?

– Tólemderdiń mólsheri belgili bir qarjy kezeńinen bastap, ádette 1 qańtardan bastap belgilenedi. Qazirgi ýaqytta derbes tóleýshiler 60 myń teńgeniń 5%-yn tóleıdi, bul – 3 myń teńge. Tıisinshe, eger siz kelesi jylǵa osy jyly jarna tóleıtin bolsańyz, jarnalardyń qoldanystaǵy mólsherine qaraı aýdarasyz. Eger siz 2021 jyly ótkizip alǵan aılardy tólegińiz kelse, onda siz 2 125 teńgeden tóleısiz. О́ıtkeni sol kezde ETJ mólsheri 42 500 teńge deńgeıinde bekitilgen. Eger siz MÁMS-ke jarnalardy 2023 jyldan bastap tóleıtin bolsańyz, onda jarna mólsheri basqa bolýy múmkin.

– Eger men MÁMS-ke jarnalardy 1 jylǵa aldyn ala tólep, sodan keıin jeńildigi bar sanatqa kóshsem, tólen­gen somadan aıyrmany qaıtara alamyn ba?

– Joq, bul tólemderdi qaıtarýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni olar artyq nemese qate tólengen dep sanalmaıdy. Alaıda ár jaǵdaıdy jeke qarastyrýǵa bolady. Adam bir kezeńde jarnalardy eki ret tólegen nemese tólem jasaý kezinde qandaı da bir qate jibergen bolýy múmkin. Mysaly, JSN-di durys kórsetpegen shyǵar. Mun­daı jaǵdaılarda «Azamattarǵa arnal­ǵan úkimet» memlekettik korporasııasyna ótinish jazyp, qarajatty qaıtarý úshin rastaıtyn qujattardy qosa berýge bolady.

– Eger jeńildik sanatynda bolsam, sodan keıin odan shyqsam, mindetti túrde bir jylǵa aldyn ala jarna tó­leýim kerek pe, álde aı saıyn tólem ja­saı alamyn ba?

– Turǵyn halyqtyń MÁMS-ke jarna tóleý mindeti zańmen bekitilgen, biraq tólem ádisin adam ózi anyqtaıdy. Bul jaǵdaıda birneshe nusqa bolýy múmkin. Birinshi. Eger siz bir jyldan astam ýaqyt boıy úzilissiz jeńildik sanatynda bolsańyz jáne memleket siz úshin shegerim jasaǵan bolsa, jeńildik mártebesinen shyqqannan keıin siz únemi tólemder jasap, saqtandyryla alasyz. Ekinshi. Eger sizdiń jeńildik mártebeńiz bir jyldan az ýaqyt ishinde belsendi bolsa jáne oǵan kirgenge deıin tólenbegen aılar bolsa, siz mártebeni alý úshin dereý qaryzdy tólep, únemi aýdarymdar jasaýdy jalǵastyra alasyz nemese aǵymdaǵy aı men kelesi 12 aıdaǵy jarnalardy tóleı alasyz. Eger siz jarnalardy kelesi jylǵa ǵana tóleıtin bolsańyz, onda siz birden emes, kelesi aıdan bastap qana saqtandyrylǵan mártebesine ıe bolasyz.

 

Daıyndaǵan

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Denıs Nıkısha kelesi kezeńge óte almady

Olımpıada • Búgin, 16:16