1990 jyly 25 qazanda qabyldanyp, Qazaqstannyń shekarasy, azamattyǵy, dıplomatııalyq derbestigi, resmı rámizderi bekitilgen Memlekettik egemendik týraly deklarasııa táýelsizdigimizdiń basty alǵyshartyna, negizgi tiregine aınaldy.
Elimiz úshin egemendik – ǵasyrlar júgin arqalaǵan erekshe kezeń retinde qundy. Zamanaýı teorııalarda memleket damýynyń negizgi úsh sharty erekshe kórsetiledi: bıik maqsat-muratty alǵa qoıyp, iske asyra alatyn saıası lıderdiń bolýy; memlekette syndarly strategııalyq damý josparynyń jumys isteýi; adamı kapıtal men biliktiligi joǵary eńbek resýrstarynyń memleket damýyna yqpaly. Búgingi tańda osy úsh shart – ult tutastyǵynyń úsh taǵany, táýelsizdigimizdiń berik kepili.
Qańtar oqıǵasynan bastalǵan osy jyl táýelsizdikti alýdan ony saqtap qalý shyn máninde, qıyn ekenin kórsetti. Birlik bolmaı, tirlik bolmaıtynyn aıqyn sezindik. Jańa saıası reformalar men oń ózgerister qajettiligi týyndady.
Prezıdent 7 qańtardaǵy Úndeýinde: «Elimizdegi qaıǵyly jaǵdaı demokratııa men adam quqyǵy máseleleriniń jańa qyryn ashyp kórsetti. Bizdiń tarıhymyzdaǵy osy bir qıyndyqty tez arada eńseretinimizge eshqandaı kúmán joq. Eń bastysy, bolashaqta mundaı oqıǵalardyń qaıtalanýyna jol bermeýi kerek», dep basa aıtty.
Sondaı-aq 16 naýryzdaǵy «Jańa Qazaqstan: jańarý men jańǵyrý joly» atty joldaýynda: «Bizdiń muratymyz – jańa Qazaqstandy qurý. Men azamattarymyzdyń erteń emes, búgin baqytty ómir súrgenin qalaımyn. Eń bastysy – elimizdiń egemendigi. Shyn máninde, biz úshin Qazaqstannyń táýelsizdigi bárinen qymbat. Osy turaqsyz, qubylmaly álemde Qazaqstanymyz bizden basqa eshkimge kerek emes. Sondyqtan maǵan elimniń amandyǵy men jerimniń tutastyǵynan asqan eshbir qundylyq joq. Babalar amanatyna adal bolyp, ony urpaqqa tabystaý – men úshin kıeli paryz. Jańa Qazaqstan – jańarý men jańǵyrý joly, búgingi býynnyń bolashaq urpaqqa amanaty. Endeshe, jańa Qazaqstandy birge órkendeteıik!» – dep úlken senim artty.
Memleket basshysy qyrkúıek aıyndaǵy joldaýynda «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» qalyptastyrý baǵyttaryn aıqyndap berdi.
Aldaǵy 20 qarasha kúni kezekten tys prezıdent saılaýy ótedi. El bolashaǵy úshin árbir azamat óz tańdaýyn jasap, belsendilik tanytaryna senemin.
Prezıdent atap ótkendeı: «Biz búkil el bolyp jańa Qazaqstandy quramyz. Bul ońaı sharýa emes. Jurtymyz jańasha ómir súrýge beıimdelýi qajet. Halqymyzdyń sana-sezimi, qundylyqtary túbegeıli jańarýy kerek. Sonda ulttyń jańa sapasy qalyptasady. Bir sózben aıtqanda, barsha elimiz jańarady.
Jańa Qazaqstan bir kúnde nemese bir jylda qurylmaıtyny anyq. Bul – búkil qoǵamdy ózgertetin kúrdeli ári uzaq úderis. Muny júzege asyrý úshin bir ǵana bılik áreket etse, bul, árıne, jetkiliksiz. Búkil el bolyp jumylsaq, kózdegen maqsatymyzǵa jetemiz».
Memleket basshysy kózdegen jańa álemdegi jańa Qazaqstandy básekege qabiletti jastar, óz kásibin jetik meńgergen kásibı mamandar, bilikti ǵalymdar ǵana qalyptastyra alady. Ǵulama ǵalym ál-Farabı babamyzdyń «Bir eldiń bolashaǵyn bilgiń kelse, ol eldiń jastaryna qara» dep qaldyrǵan ósıeti bar. Táýelsizdik tuǵyryn nyǵaıtyp, memleketimizdi bıikterge kóterý – jastardyń qolynda. Al sol jastardyń qanatyn qataıtyp, tárbıeleý – ustaz-ǵalymdardyń mindeti.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ujymy ózine júktelgen bul mindetti eń joǵary deńgeıde oryndaýǵa kúsh salady, osy baǵytta atqarylyp jatqan aýqymdy jumystar da az emes. Oqý ornymyz bıyl QS WUR álemdik reıtınginde 150-orynǵa kóterildi. Úkimet qaýlysymen QazUÝ-ǵa zertteý ýnıversıteti mártebesi berildi.
Memleket basshysynyń qoldaýymen Túrkııanyń Ystanbul qalasynda jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń Bishkek qalasynda QazUÝ fılıaldary jumys isteı bastady. Reseıdiń MIFI Ulttyq ıadrolyq zertteý ýnıversıtetiniń fılıaly ashyldy.
Búgingi tańda QazUÝ-da ǵylymı jetistikteri Qazaqstan men shetelderde joǵary baǵaǵa ıe 40 jasqa deıingi 300-den astam jas ǵalym jumys isteıdi. Bıylǵy 2022 jyly jas ǵalymdardy granttyq qarjylandyrý aıasynda 900 mln teńgeden astam 60-qa jýyq joba oryndalyp jatyr.
Stýdentterdiń ıgiligi úshin aýdıtorııalar men jataqhanalarǵa jóndeý jumystary júrgizildi. Respýblıka kúni qarsańynda eki úlken jataqhana kúrdeli jóndeýden ótip, stýdentterge paıdalanýǵa berildi. QazUÝ qalashyǵy aýmaǵynda jańadan zamanǵa saı dámhanalar, ǵalamtor-kafeler, dúkender, kofehanalar men kóshirme ortalyqtary ashyldy.
Ulttyq mereke aıasynda ýnıversıtetimizde arnaıy is-sharalar, aptalyqtar, kóshbasshylyq dárister uıymdastyryldy. Jas ǵalymdar men úzdik bilim alýshylar forýmy, Respýblıkalyq jastar forýmy, Stýdenttik spartakıada aptalyǵy, jalpyýnıversıtettik marafon men «Altyn kúz» jármeńkesi ulttyq merekeni ulyqtaý jáne stýdentterdi otansúıgishtik rýhta tárbıeleý maqsatynda júzege asyryldy. Jastardy jańa qazaqstandyq patrıotızmge baýlý QazUÝ oqytýshy-professorlarynyń aldaǵy ýaqytta da basty baǵdary bolyp qala bermek.
Janseıit TÚIMEBAEV,
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Basqarma tóraǵasy – rektory
